Тауар өндірушілср бағалар бәсекесіне қарсы
«Фирма» — көп бейінді өндірістік құрылым. Мысалы, италиялық «Фиат» фирмасы тек автомобиль ғана шығармай, теңіз кемелері сияқты басқа да өнім түрлерін өндіреді.
XIX ғасырдың басында француз экономисі Жан Батист Сэй (1767–1832) кәсіпорынның шаруашылық қызметіне қатысты классикалық қағиданы қалыптастырды: «Пайданы көбейту үшін өндіріс шығындарын азайту керек». Бұл ереже еркін әрі жетілген нарықтық бәсеке жағдайында ұзақ уақыт бойы тиімді жұмыс істеді.
Ол кезеңде өнеркәсіп фирмаларының өнім ассортименті де, өткізу нарықтары да салыстырмалы түрде тұрақты болды. Тұрақты нарықта фирмалар өз үлесі үшін күресіп, үлесті көбейтудің негізгі тәсілі ретінде бағаны төмендету мен өндіріс шығындарын қысқартуды таңдады.
Бұл дәуір экономикалық теорияда бағалық бәсеке дәуірі ретінде белгілі: бірдей өнім ішінде бағасы төмен фирма басымдыққа ие болды.
Классикалық логиканың шегі: қазіргі бәсекенің табиғаты
Америкалық экономист П. Самуэльсон осы ойды былай тұжырымдаған: тауар өндірушілер бағалық бәсекеге төтеп беріп, пайданы ең жоғары деңгейге жеткізе алады, егер олар шығындарды ең төмен деңгейге дейін қысқартып, өндірістің ең тиімді әдістерін енгізсе.
Алайда қазіргі жетілмеген, бағалық емес бәсеке жағдайында тек шығынды қысқарту арқылы пайданы өсіруге ұмтылу, әсіресе фирмалар арасында бәсеке күшейгенде, ерте ме, кеш пе төлем қабілетсіздігіне алып келуі мүмкін.
Өтпелі экономика және сұраныстың күрделенуі
Қазіргі әлемдік экономика жиі өтпелі экономика ретінде сипатталады: бұрынғы социалистік елдердің бір бөлігі нарықтық экономикаға өтуде; дамушы елдердің кейбірі индустрияға дейінгі кезеңнен индустриялық дәуірге қадам басуда; ал индустриялық дамыған мемлекеттер ақпараттық дәуірге көшуде.
Сұраныс көп қырлы
Ақпараттық дәуірде тұтынушы қажеттілігі әртараптанып, бір ғана өлшеммен түсіндіру қиындайды.
Нарық шекарасы кеңейді
Ұлттық нарықтар шеңбері тарылып, сұраныс халықаралық деңгейде қалыптасады.
Құрылым өзгермелі
Сұраныс сипаты тез өзгеріп, құрылымы жиі жаңарып отырады.
Негізгі қағида: табысты қалай өсіру керек?
Нарықта үлгеруді мақсат еткен фирма мына ережені берік ұстануы тиіс: табысты көбейтуді шығынды қысқарту арқылы емес, сату көлемін арттыру арқылы жүзеге асыру. Бұл екі фактор өзара байланысты болғанымен, қазіргі жағдайда басымдық жиі түрде сатуды өсіру мен құндылық ұсынуды күшейтуге ауысады.
Тіпті фирма басшысы өте білімді, менеджерлер мен инженерлер білікті болғанның өзінде, бағалық емес қатаң бәсекеде өндірістік шығындарды белгілі бір шектен төмен түсіру көбіне мүмкін еместігі айқындалады. Себебі тұтынушы үшін бірінші орынға жаңашылдық, сапа, дизайн, жиі жаңарту, әртүрлі ассортимент және сатудан кейінгі жоғары сервис шығады.
Әлемдік деңгейдегі кәсіпорынға қойылатын талаптар
Микроэкономика мамандарының бағалауынша, кез келген фирма үшін шаруашылық қызметтің дұрыс бағдары — өндірісті әлемдік деңгейдегі, заманауи кәсіпорындар үлгісінде ұйымдастыру. Мұндай ұйым мына параметрлерге сай болуы тиіс.
1) Икемділік және жылдам жаңару
Фирма өнім ассортиментін тез өзгерте алуы және өнімді жиі жаңарта білуі керек. Қатаң стандартқа сүйенген стандартталған өнімнің жаппай өндірісі тұтынушы сұранысының тез өзгеруіне бейімделе бермейді, ал бұл ақырында төлем қабілетсіздігіне әкелуі мүмкін.
2) Жаңа технология және жаңа ұйымдастыру үлгілері
Фирма жаңа технологияларға және өндірісті ұйымдастырудың жаңа нысандарына көшуге ұмтылуы тиіс. Қазіргі өндіріс технологиялары күрделенгендіктен, еңбек бөлінісі мен ұйымдастыру тәсілдерін жаңарту, әсіресе өнімнің бәсекеге қабілеттілігі нақты мәселе ретінде қойылғанда, шешуші мәнге ие болады.
3) Сапа және сатудан кейінгі сервис
Өнім сапасын арттырумен қатар, сатудан кейінгі сервисті жоғары деңгейде ұйымдастыруға ерекше көңіл бөлу қажет. Бүгін тұтынушылардың сапаға қойылатын талаптары тек өсіп қана қойған жоқ — олардың сипаты түбегейлі өзгерді: жақсы өнім шығару жеткіліксіз, сонымен бірге фирмалық қосымша қызметтерді ұсынып, әр тұтынушының дара сұранысына жауап бере алатын сервис жүйесін құру маңызды.