Көру талдағышы
Көру талдағышы
Көру талдағышы көз алмасынан және оны қоршаған қосымша мүшелерден тұрады. Көз алмасының үш қабығы бар: сыртқы — тығыз ақ қабықша, ортаңғы — тамырлы қабықша, ішкі — тор қабықша.
Сыртқы қабықша
Тығыз ақ қабықша көзді қорғайды және оның пішінін сақтауға көмектеседі.
Ортаңғы қабықша
Тамырлы қабықша көз тіндерін қоректендіреді және зат алмасуды қолдайды.
Тор қабықша
Тор қабықша жарықты қабылдап, ақпаратты жүйке импульстеріне айналдырады.
Жасқа байланысты көру ерекшеліктері
Көру жүйесінің дамуы мен жүктемеге төзімділігі жасқа байланысты өзгереді. Сондықтан оқу, жазу және экранмен жұмыс істеу кезінде көзге түсетін күшті дұрыс мөлшерлеу маңызды.
Көру қабілетінің бұзылуының алдын алу
- Жұмыс орнының жарығын жеткілікті деңгейде ұстау, көлеңкені азайту.
- Көзге түсетін жүктемені үзілістермен реттеу (оқу/жазу арасында демалыс жасау).
- Дұрыс қалыпты сақтау: дәптер мен кітапты тым жақындатпау, ыңғайлы отыру.
- Көздің құрғауын және шаршауын азайту үшін бөлме ауасын қалыпты ұстау.
Есту талдағышы
Есту талдағышы орналасуына және атқаратын қызметіне қарай үш бөлімнен тұрады: сыртқы құлақ, ортаңғы құлақ және ішкі құлақ.
Есту мүшесі
Ішкі құлақтың ұлу (кохлея) бөлімі дыбысты қабылдауға және оны жүйке сигналдарына айналдыруға қатысады.
Тепе-теңдік мүшесі
Құлақ кіреберісі мен жартылай иірімді түтікшелер дененің кеңістіктегі қалпын сезінуге көмектеседі.
Жасқа байланысты есту ерекшеліктері
Есту сезімталдығы, дыбысты айыру қабілеті және шудың әсеріне төзімділік жасқа қарай өзгеруі мүмкін. Күнделікті өмірде құлақты шамадан тыс шудан қорғау — маңызды әдет.
Есту қабілетінің бұзылуының алдын алу
- Қатты дыбыстан, ұзаққа созылған шудан сақтану.
- Құлаққапты ұзақ уақыт, жоғары дыбыс деңгейінде қолданбау.
- Құлақ гигиенасын сақтау және қабыну белгілері болса дер кезінде маманға қаралу.
Жазу және оқу кезіндегі талаптар
Оқу мен жазу кезінде дұрыс ұйымдастырылған орта көздің шаршауын азайтып, дене қалпының бұзылуының алдын алады.
Жарық
Жарық жеткілікті әрі біркелкі болуы тиіс; тым жарық немесе тым күңгірт орта көзді тез қажытады.
Қалып
Арқа тік, иық бос, үстел мен орындық биіктігі дене өлшеміне сай болғаны дұрыс.
Үзіліс
Ұзақ отыруды үзіліспен алмастыру зейінді сақтауға және көру жүктемесін азайтуға көмектеседі.
Тері, дәм және иіс сезімдері: жас ерекшеліктері
Тері, дәм және иіс сезімдері сыртқы ортадан келетін ақпаратты қабылдап, ағзаның қорғаныс және бейімделу жауаптарын қолдайды. Бұл сезімдердің сезімталдығы мен қабылдау ерекшеліктері жасқа байланысты өзгеріп отырады.
Нені есте ұстаған жөн
- Тері сезімталдығын сақтау үшін жеке гигиена мен теріні күтуді жүйелі жүргізу.
- Дәм мен иіс сезіміне әсер ететін факторларға (суық тию, шаң, түтін) назар аудару.
- Өзгерістер байқалса (иіс/дәмнің төмендеуі, терінің тітіркенуі), себебін анықтау үшін маманға жүгіну.