Пилигримдердің Палестинаға саяхаттары біздің заманның ІІІ
Орта ғасырларда туристік қозғалыс бәсеңдеді. Ішкі жағдайы тұрақсыз көптеген жаңа мемлекеттердің құрылуы бұрын-соңды болмаған саяси кедергілерді күшейтті.
Тоқыраудың негізгі себептері
- Феодалдық жүйеге байланысты Еуропаның көптеген аймақтарында шаруашылықтың күйреуі.
- Бұрынғы жол тораптарының және сол жолдар бойындағы түнеу орындарының жойылуы.
- Саяхатшылардың қорғаныс деңгейінің төмендеуі.
- Қалалардың құлдырауы мен күйреуі.
Діни қажылықтың қайта жандануы (III–IV ғасырлар)
Біздің заманымыздың III–IV ғасырларында діни табыну сапарлары қайта жанданып, аз уақыт ішінде діни туризмнің жақсы дамыған түріне айналды. Пилигримдердің Палестинаға сапарлары осы кезеңнің өзінде-ақ басталды.
Константин дәуіріндегі Иерусалим
Император Константин тұсында Иерусалимде, дәлірек айтқанда Иса пайғамбардың табытының үстіне храмдар салынды. IV ғасырда қасиетті жерге қажылық бұқаралық сипат алып, табынушылар арасында ол жиілене келе жай «шетелдік туризм» ретінде қабылдана бастады.
VII–VIII ғасырлар: қажылықтың жаңа толқыны
VII–VIII ғасырларда діни мақсаттағы саяхаттар қайтадан жанданды. Мұндай сапарларға әртүрлі еуропалық елдердің тұрғындары қатысып, Италияға (Рим), Испанияға (Сантьяго-де-Компостела) және Палестинадағы қасиетті жерлерге жол тартты.
Иерусалимнің мұсылмандар қолына өтуі
VII ғасырда халифа Омар тұсында Иерусалимді мұсылмандар жаулап алды. Алайда бұл қажылықты тоқтатпады.
Аркульфтің сапар жазбалары
VIII ғасыр деректерінде Иерусалимге галль епископы Аркульф келіп, өзінің сапары туралы естеліктер қалдырғаны айтылады.
Қажылық және сауда: қасиетті қаладағы нарық мәдениеті
Қажылар Палестинаға тек табыну үшін ғана емес, көне құнды бұйымдарды сатып алу үшін де барды. Жыл сайын 15 қыркүйекте Иерусалимде, қасиетті Мариям шіркеуінің алдында жәрмеңке ұйымдастырылып отырды.
Еуропалық көпестердің ықпалы
Сауда қажылар арасында соншалықты табысты болды, қалада Генуя, Венеция, Пиза және Марсель көпестерінің өз конторалары, тіпті тұтас көшелері мен қоныстары қалыптасты.
Гарун әл-Рашид пен Ұлы Карл дәуірі: қауіпсіздік пен инфрақұрылым
Қажылық үшін ең қолайлы жағдайлар Аббас әулетінен шыққан халифа Гарун әл-Рашид (786–809) тұсында қалыптасты. Халифа мен император Ұлы Карл (768–814) арасында өзара түсіністік орнап, оның белгісі ретінде Гарун әл-Рашид сыйлық жібереді.
Символдық сый және қажыларға арналған үй
Гарун әл-Рашид Ұлы Карлға Иса пайғамбардың табыты орналасқан храмның және қасиетті қаланың қақпаларының кілтін сыйға тартқан деп айтылады. Осы кезеңде Ұлы Карлдың бұйрығымен Иерусалимде қажыларға арналған арнайы қонақ күтетін үй салынады. Еуропада да ол VIII ғасырдың өзінде-ақ пилигримдер үшін демалыс үйлерін салдыруға ықпал етті.
Қорғау және қонақжайлылық дәстүрі
Кейбір серілік қауымдардың басты міндеті пилигримдерді қорғау және жол үстінде оларға қонақжайлылық көрсету болды. Мысалы, Ронсеваль шатқалындағы аббаттық қақпасында келгендерді құшақ жая қарсы алып, ақысыз нан ұсынып, цирюльник пен етікшінің қызметін көрсетіп, жеміс-жидек пен жаңғақ беріп отырған. Аурулар үшін екі хоспис, ал мүлдем әлсірегендер үшін қасиеттелген жерлеу орны да қарастырылған.
Орта ғасырлардың соңы: саяхаттың кеңеюі және қонақ үй ісі
Орта ғасырлардың соңы мен жаңа дәуірге дейін туристік қозғалыстың ауқымды бөлігін діни табыну және университеттік орталықтарға бару құрады. Қайта өрлеу кезеңінде көпестер мен ұсталардың сапарларының маңызы артты, алайда олардың бәрін бірдей туристік саяхатқа жатқызуға келмейді.
Керуен-сарайлар және түнеу орындары
Орта ғасырларда адамдар жиірек саяхаттай бастауына байланысты жол бойындағы керуен-сарайлардың саны күрт өсті. Бұрынғы қарапайым қонақ үй нысандары XIV ғасырда-ақ сол заман үшін жеткілікті жайлы түнеу орындарына айналды.
Қонақ үй цехтарының пайда болуы
Қонақ үй кәсібінің дамуы кейбір қалаларда XIV ғасырдың өзінде қонақ үй қожайындарының цехтарға бірігіп, жеке уставтар қабылдауына әкелді. Ең алғашқы цех 1356 жылы Венецияда құрылды. Осыған ұқсас цехтар XIV ғасырда Римде, Сиенада және Флоренцияда да пайда болды.
XVI–XVIII ғасырлар: танымдық сапарлар мен «гранд-тур»
XVI ғасырдың екінші жартысында танымдық сипаттағы саяхаттар кең тарай бастады, ал ең қалаулы бағыт Италия болды. Мұнда көбіне Испания, Франция және Германиядан келген шетелдіктер сапар шекті.
Англиядағы гранд-турдың қалыптасуы
XVI ғасырдың соңынан бастап Англияда «гранд-тур» кең танымал бола бастады. Бұл ауқатты адамдардың Еуропа құрлығына жасаған сапары еді: олар оқуын аяқтап, Жерорта теңізі аймағын көріп, өркениеттің бастауларымен танысып, білім көкжиегін кеңейтіп қайтуға мүмкіндік алды.
Туризмнің әлеуметтік құбылыс ретінде қайта оралуы
Туризмнің әлеуметтік құбылыс ретінде қайта жаңғыруы XVII ғасырдың соңы мен XVIII ғасырдың басына жатады.