Қазақша рефераттар

Топырақтың түзілуіндегі үгілу үрдісінің орны және топырақ түзуші факторлар

Сабақтың мақсаты

Топырақтың түзілуіндегі гипергенез үрдісін, үгілудің физикалық, химиялық және биологиялық түрлерін, сондай-ақ топырақ түзуші факторларды жүйелі түрде талдау.

Негізгі ұғым

Топырақ түзілу — биологиялық құбылыс ретінде.

Түйінді байланыс

Үгілу үрдістері мен тірі ағзалардың өзара әсері.

Қолданбалы қыры

Антропогендік ықпал және топырақты қорғау.

Семинар сұрақтары

  1. Тау жыныстарының үгілуі туралы түсінік.
  2. Топырақ түзуші факторлар.
  3. Топырақ жамылғысына антропогендік ықпал.

Әдістемелік нұсқаулар

1) Үгілу және табиғат күштері

Дайындық барысында студенттер топырақ түзілуіндегі гипергенез үрдісімен және үгілудің физикалық, химиялық, биологиялық түрлерімен танысуы қажет.

Топыраққа әсер ететін негізгі күштер: температура, су, жел, күн сәулесі және көшпелі мұздықтар.

Негізгі тұжырым: топырақ түзілу — биологиялық құбылыс

Физикалық және химиялық үгілу өздігінен топырақ түзе алмайды. Топырақ түзілу құбылысы — физикалық та емес, химиялық та емес, ең алдымен биологиялық құбылыс.

Ол өсімдіктердің үгітілген тау жыныстарында өсе бастауымен, органикалық қалдықтардың жиналуымен және микроағзалардың белсенді қызметімен тығыз байланысты. Сондықтан үгілу үрдісіндегі биологиялық факторлардың рөліне ерекше назар аудару қажет.

2) Топырақ түзуші негізгі факторлар

Екінші сұрақта топырақ түзілуін айқындайтын негізгі алты фактор қарастырылады:

  • Ауа райы (климат)
  • Тау жыныстары
  • Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі (жоғарғы және төменгі)
  • Жер бедері
  • Аймақтың геологиялық жасы
  • Қоғамның өндіргіш күші

Топырақ жамылғысына антропогендік ықпал

Топырақ жамылғысының антропогендік ластануы және топырақты қорғау — бүгінгі күннің өзекті мәселелерінің бірі. Адам қоғамының топырақ түзілу үрдісіне әсері табиғи факторлардан өзгеше: ол саналы әрекет арқылы жүреді.

Адам жерді қолдан суару немесе құрғату, мелиорация жүргізу арқылы топырақтың табиғи даму бағытына елеулі өзгерістер енгізеді. Ұзақ жылдар бойы суару және тыңайтқыштарды шамадан тыс қолдану топырақтың бастапқы табиғи қасиеттерін өзгертуі мүмкін.

Неге бұл маңызды?

  • Көптеген аймақтарда топырақ құнарлылығының төмендеуі антропогендік әрекеттермен байланысты.
  • Ластану себептерін түсіну — қорғау шараларын дұрыс таңдаудың негізі.
  • Құнарлылықты арттыру және ластанудан қорғау жолдарын жүйелі меңгеру қажет.

Гипергенез және гипергендік үрдістер

Келесі бөлімде студенттер жер қыртысының үстіңгі қабатында және оның жоғарғы бөліктерінде атмосфера, гидросфера және биосфера қатысуымен жүретін гипергендік үрдістермен танысады.

Химиялық ажырау

Минералдардың құрамының ыдырауы мен қайта түзілуі.

Тотығу

Оттек қатысатын реакциялар нәтижесіндегі өзгерістер.

Еру

Суда еритін компоненттердің шайылуы.

Гидраттану

Су молекулалары қосылып, жаңа минералдық түрлердің қалыптасуы.

Карбонаттану

Көмірқышқыл газы қатысатын реакциялар арқылы өзгеру.

Басқа үрдістер

Жергілікті жағдайға қарай түрлі түрленулердің қосылуы.

Оқу нәтижесі

Студенттер топырақта жүретін осы үрдістердің ерекшеліктерін, минералдық заттардың химиялық және физикалық өзгеріске түсу жолдарын ажырата білуі тиіс. Сонымен қатар гипергенді минералдар ұғымын тәжірибелік мысалдар арқылы түсіндіре алуы қажет.

Әдебиеттер

  1. Глазовская М.А., Геннадиев А.Н. География почв с основами почвоведения. Оқулық. — М.: МГУ, 1995. — 400 б.
  2. Жамалбеков Е.Ү., Білдебаева Р.М. Жалпы топырақтану және топырақ географиясы. — Алматы, 2000. ҚҰУ.
  3. Роде А.А. Генезис почв и современные процессы почвообразования. — М.: Наука, 1989. — 720 б.
  4. Тазабеков Т. Топырақтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Рауан, 1993.

Реферат тақырыптары

1-тақырып

Топырақ түзілу үрдісі және топырақ түзуші факторлар.

2-тақырып

Топырақтың түзілуіндегі микроағзалардың рөлі.

3-тақырып

Топырақтың түзілуіндегі жануарлардың рөлі.

Ескерту: Мәтін стилистикалық және грамматикалық тұрғыдан редакцияланды; мазмұндық құрылымы сақталып, оқылымдылығы жақсартылды.