Қазақша рефераттар

Жедел - сотық фотография әдісіне жататындар

Криминалистік фотографияның қалыптасуы

Криминалистік фотографияның даму тарихы жалпы фотография тарихымен тығыз байланысты. Қылмыспен күресу мақсатында фотосурет XIX ғасырдың ортасынан бастап қолданыла бастады. Алғашында ол негізінен қылмыскерлерді есепке алу үшін пайдаланылса, кейінірек жедел іздестіру, оқиға болған жерді қарау, табылған белгісіз мәйіттерді есепке қою және жедел-іздестіру іс-шараларын іске асыру үшін кеңінен енгізілді.

XIX ғасырдың 70-жылдарынан бастап аталған мақсаттарды орындауға арналған арнайы құралдарды жасауға талпыныстар күшейді. Бұл мәселеге алғашқылардың бірі болып француз криминалисі Альфонс Бертильон ерекше назар аударды. Ол ірі пішімді фотокамераның бірнеше түрін ойлап шығарды және жалпы фотографияның техникалық тәсілдері мен әдістерін қолдана отырып, қылмыскерді бірнеше қырынан (бет-әлпет пен профильдік ракурстарды қоса) жүйелі түрде түсіруді ұсынды.

Ресей және кеңестік кезеңдегі ғылыми негіздеу

XIX ғасырдың соңында Ресейде сот фотографиясын қолдануға байланысты құжаттарды сараптау тәжірибесі дамыды. Орыстың белгілі криминалисі Е.Ф. Буринский зерттеу фотографиясына елеулі үлес қосты. Осы еңбегі үшін оған 1889 жылы Ломоносов атындағы ғылыми сыйлық берілді.

Фотографияны тергеу және сараптау тәжірибесінде қолданудың жүйелі мәселелерін кеңестік криминалис С.М. Потапов 1926 жылы жарық көрген «Сот фотографиясы» кітабында қарастырды. Кейін бұл салада өзге де ғалымдар зерттеу жүргізді және әлі де жүргізіп келеді. Қазіргі уақытта сот фотографиясына арналған әдебиеттер мол, ал бұл бағыт А.А. Эйсман, Н.А. Селиванов және басқа авторлардың еңбектерінде кеңінен сипатталған.

Анықтамасы және маңызы

Криминалистік фотография — тергеу іс-әрекеттерінде, жедел-іздестіру қызметінде және сот сараптамасында пайдаланылатын, фотосуретке түсірудің ғылыми негізделген әдістері мен тәсілдерінің жүйесі.

Ол қылмысты ашу мен тергеу үшін қажетті мәліметтерді беруде құжаттылығымен, көрнектілігімен, жоғары дәлелділігімен, шынайылығымен және жағдайды тез бекітуімен ерекшеленеді.

Өзіндік ерекшеліктері

Криминалистік фотография жалпы фотографияға сүйенгенімен, қолдану мақсаты мен процессуалдық талаптарына байланысты бірқатар айрықша белгілерге ие.

Нысан және мақсат

  • Нысанның міндеттемесі: түсірілетін объект тергелетін оқиғамен тікелей байланысты болады (заттай айғақтар, орын, мәйіт, іздер және т.б.).
  • Мақсат: қылмыстық істі ашу және тергеу үшін маңызды фактілерді табу, бекіту, жинау және кейін қолдануды қамтамасыз ету.

Субъект, құрал және тәртіп

  • Арнайы субъектілер: тергеуші, анықтаушы, жедел қызметкер, учаскелік инспектор, маман-криминалист, сарапшы.
  • Арнайы құралдар мен құжаттар: кезекші камера, С-64 құралы, МРКА микрофотонасадкасы және т.б.
  • Нормативтік тәртіп: фотосуреттер мен фотокестелер заң және нормативтік актілер талаптарына сай рәсімделеді.

Маңызды шектеу: бейнені бұрмалауға жол берілмейді

Криминалистік фотографияда түсірілген материалды қолдан қосымша өзгертуге болмайды. Мысалы, ретушь — фотобейнені механикалық түзету тәсілі (қарындашпен, бояумен өңдеу, қырғыш құралдармен түзету және т.б.). Ретушь бейнеленген детальдардың сипаттамасын өзгертіп, объектінің ерекшеліктерін бұрмалауы мүмкін; ал тергеу мен сот үшін объект туралы айқын әрі шынайы көрініс қажет.

Арнайы тәсілдер

Қан іздері, аяқ іздері сияқты дәлелдемелерді бекіту үшін суретке түсірудің арнайы тәсілдері қолданылады. Мұндай тәсілдер объектінің өлшемін, орналасуын және өзара байланысын дәл жеткізуге бағытталады.

Қолданылу бағыттары

Криминалистік фотографияда қолданылатын әдістер мен тәсілдер өз міндетіне қарай үш топқа бөлінеді: жедел-іздестіру, сот-тергеу және сот-зерттеу фотографиясы.

Жедел-іздестіру фотографиясы қолданылатын жағдайлар

  • Оқиға болған жерді қарау кезінде; заттай айғақтар мен құжаттарды қарау барысында.
  • Тірі тұлғаларды куәландыру кезінде.
  • Тінту және алу жүргізу барысында.
  • Зерттеу эксперименті барысында.
  • Тану үшін көрсету жағдайында.
  • Айғақтарды оқиға болған жерде тексеру және нақтылау барысында.

Фотоға түсіру түрлері мен объектілері

Фотоға түсіру түрі — іске дәлелдемелік мәні бар объектілер мен фактілердің шынайы көрінісін сақтауды қамтамасыз ететін әдістер, тәсілдер және ережелердің жиынтығы.

Объектілер бойынша жіктелуі

  • Оқиға болған жер.
  • Тінту жүргізу барысы.
  • Зерттеу эксперименті.
  • Тірі тұлғалар.
  • Мәйіттер.
  • Іздер.
  • Заттай айғақтар мен құжаттар.

Жедел-соттық фотография әдістері

  • Панорамалық.
  • Стереоскопиялық.
  • Өлшейтін (масштабты) түсіру.
  • Ірі масштабты түсіру.
  • Репродуктивті.
  • Тануға арналған түсіру.

Әдістерді қолданудың ерекшелігі

Кейбір әдістер белгілі бір объектілерге ғана қатысты қолданылады. Мысалы, репродуктивті фотография құжаттарды түсіруге арналған, ал тануға арналған түсіру тірі тұлғалар мен мәйіттерді сәйкестендіру мақсатында пайдаланылады. Қалған әдістер әртүрлі түсіру түрлерінде қолданылуы мүмкін.

Панорамалық түсіру оқиға болған жерді, зерттеу экспериментін, сондай-ақ ұзындығы едәуір үлкен іздерді және кеңістіктік көріністерді бекіту қажет болған жағдайларда қолданылады.

Жеке тәсілдер

Жоғарыда аталған әдістерден бөлек, әртүрлі түсіру жағдайларында қолданылатын жеке тәсілдер бар. Олар түсірілімнің құрылымын сақтауға және ақпараттың толықтығын қамтамасыз етуге бағытталады.

  • Бағдарлап түсіру: объектінің орналасуын кең контексте көрсету.
  • Шолып түсіру: жалпы көріністі толық қамту.
  • Түйінді (узловое) түсіру: маңызды тораптарды, байланыстарды және өзара орналасуды көрсету.
  • Тетіктік (детальдық) фотобейнелер: ұсақ белгілер мен ерекшеліктерді айқын бекіту.