Оқушылардың танымдық белсенділігін ынталандыру
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі білім беру үдерісінің ғылыми негіздерін түсіндіретін дидактиканың маңызымен айқындалады. Дидактика — ежелгі грек тіліндегі didasko («оқыту», «түсіндіру», «дәлелдеу», «оқу») сөзінен шыққан ұғым. Ол білім беру мен оқытудың теориялық және әдістемелік негіздерін зерттейтін педагогика ғылымының саласы.
Әл-Фараби оқытуды үйрету, дағдыландыру, әрекеттендіру ретінде сипаттайды. Бұл түсінік оқыту үдерісінің тек ақпарат жеткізу емес, оқушыны әрекетке жұмылдыру екенін айқындайды.
Оқыту үдерісінің мәні
Оқыту — мұғалім мен оқушылардың белгіленген мақсатқа жетуге бағытталған, реттелген және бірлескен іс-әрекеті. Бұл үдерісте мұғалім оқушылардың оқу-танымдық әрекетін арнайы ұйымдастырып, басқарса, оқушы білімді меңгеріп, дағды қалыптастырып, тұлғалық тұрғыдан дамиды. Демек, оқыту процесі — екі жақты процесс.
Дәстүрлі құрылым
Дәстүр бойынша оқыту екі құрамнан тұрады: оқыту және білім алу. Көп жағдайда мұғалімнің «оқытуы» басым болып, оқушының белсенді әрекетіне жеткілікті көңіл бөлінбей қалады.
Заманауи екпін
Қазіргі түсінік оқушының оқу-танымдық белсенділігін арттыруды, тәжірибелік әрекет пен түсінуді күшейтуді негізгі басымдық ретінде қарастырады.
Оқытудың негізгі міндеттері
Оқыту оқушылардың ғылыми білімді меңгеруіне, іскерлік пен дағдыны қалыптастыруына, шығармашылық қабілеттерін дамытуына және дүниетанымдық, адамгершілік, эстетикалық көзқарастары мен сенімдерін орнықтыруына бағытталады. Бұл үшін мұғалім оқу-танымдық әрекетті жоспарлап, ұйымдастырып, ынталандырып, жүйелі түрде басқарады.
- Оқушылардың танымдық белсенділігін ынталандыру.
- Ғылыми білім, іскерлік, дағдыларды меңгертуге қажетті оқу-танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру.
- Ақыл-ойды, ұғымталдықты, қабілет пен дарындылықты дамыту.
Оқыту баланы дамытады және өзара байланысты бөліктерден тұрады: мақсат, міндет, мазмұн, нәтиже және бағалау.
Білім беру және дидактиканың сұрақтары
Білім беру — табиғат және қоғам туралы ғылымда жинақталған білім жүйесін жеке адамның меңгеруі және оны өмірде тиімді қолдана білуі. Ал дидактиканың міндеті — білім мазмұнын, оқыту әдістерін және оқытуды ұйымдастыруды ғылыми тұрғыдан негіздеу.
Дидактика жауап беретін түйінді сұрақтар
Нені оқыту керек?
Қалай оқыту керек?
Оқыту қалай жүргізіледі, оның заңдылықтары қандай?
Кімді, не үшін және қайда оқыту керек?
Осы сұрақтарға жауап беру үшін дидактика үздік педагогикалық тәжірибені зерттеп, қорытындылап, мектеп тәжірибесіне енгізуге бағытталады. Әрбір мұғалім үшін дидактиканы білу — теориялық білімсіз шешілмейтін тәжірибелік міндеттерді нәтижелі орындаудың шарты.
Дидактиканың қалыптасуы мен дамуы
Оқыту теориясының дамуына әлемдік педагогикада Я.А. Коменский, Ж.Ж. Руссо, И.Г. Песталоцци, К.Д. Ушинский, В.А. Сухомлинский, А.С. Макаренко және басқа да ғалымдар елеулі үлес қосты.
Ян Амос Коменский және «Ұлы дидактика»
Дидактиканың негізін салушы — чех педагогы Ян Амос Коменский (1592–1670). Оның 1632 жылы жарық көрген «Ұлы дидактика» еңбегінде оқытудың мақсаты, әдістері, принциптері және сынып-сабақ жүйесі жан-жақты баяндалды. Коменскийдің пайымдауынша, басты мақсат — адамшылық, ал оған жетудің жолы — білім беру мен оқыту.
Негізгі ұстанымы
«Көп емес, өмірге қажетті білімді беру» идеясын ұсынды; түсіндіруді бекіту үшін жаттығу мен тәжірибелік әдістерді қолдануды құптады.
Оқушыға әсері
Оқушыны жақсы сезімге бөлейтін, ынталандыратын әдістердің тиімділігін дәлелдеп, оқытудағы гуманистік бағытты нығайтты.
Коменский ұсынған дидактикалық принциптер
- Саналылық және белсенділік
- Көрнекілік
- Жүйелілік және сабақтастық
- Жаттығу және түсініктілік
Сонымен қатар ол сынып-сабақ жүйесін терең зерттеп, «Жақсы ұйымдастырылған мектеп заңдары» еңбегінде оның негізгі бөліктерін жүйеледі.