Криминалистік құжаттану жаратылыс, техникалық ғылымдар жетістіктеріне, тергеу және сот тәжірибелері қорытындыларына негізделеді

Криминалистік құжаттанудың мәні

Криминалистік құжаттану — құжаттарды жасау тәсілдері мен жазбалардың ерекшеліктерін зерттеу арқылы нақты тұлғаның жалған құжат дайындауын және оны анықтау жолдарын айқындайтын сала. Ол қылмыстарды тергеу мен ашу мақсатында құжаттардағы ақпаратты пайдаланудың ғылыми негіздерін қалыптастырады.

Бұл бағыт жаратылыстану және техникалық ғылымдардың жетістіктеріне, сондай-ақ тергеу мен сот тәжірибесінің қорытындыларына сүйенеді.

Негізгі міндеттер: үш топ

1) Авторды сипаттау

Құжатты жасаған тұлғаның белгілері мен қасиеттерін анықтау: жынысы, жасы, психикалық және физикалық жай-күйі, кәсіби және өзге дағдылары.

2) Материалдар мен жасалу технологиясын талдау

Құжат материалдарының (қағаз, бояғыш зат, сургуч, желім және т.б.) табиғатын, сапалық құрамын және қай топқа жататынын анықтау.
Кей жағдайда материалдардың жасалу орны мен уақытын айқындау.
Құжатты, жалған құжатты немесе оның жекелеген реквизиттерін (қолтаңба, белгілер, мөр, мөртаңба) дайындау құралдарын, шарттары мен тәсілдерін анықтау.
Өрттен зақымданған құжаттардың мәтінін, сондай-ақ көрінбейтін немесе әлсіз көрінетін мәтіндерді айқындау.

3) Сәйкестендіру (идентификация)

Құжатты жасаушыны жазу тілі мен қолтаңба ерекшеліктері бойынша; жазу техникасын басылған мәтін бойынша; көбейткіш техниканы онда дайындалған таңбалардың сипаттары арқылы және т.б. салыстырып, ұқсастыру.

Зерттеу бағыттары

Аталған міндеттер құжаттарды зерттеудің екі негізгі түрі арқылы нақтыланып, жүзеге асырылады:

Жазуды криминалистік зерттеу

Қолмен жазылған мәтіннің, қолтаңбаның, жазу дағдыларының тұрақты белгілерін талдау арқылы авторға қатысты қорытынды жасауға бағытталады.

Техникалық-криминалистік зерттеу

Құжат материалдарын, дайындалу құралдарын, өзгерту іздерін, көшірмелеу және қолдан жасалу тәсілдерін анықтауға бағдарланады.

Құжат — криминалистік маңызды ақпарат көзі

Құжаттардың саны мен түрі көп болғанымен (қолданылу саласы, табиғаты, шығу тегі бойынша), оларды жасау, көшіру және қолдан жасау тәсілдері әр алуан болғанына қарамастан, құжат криминалистік маңызы бар ақпараттың тұрақты көзі болып қала береді. Ол белгілі бір заңдылықтар шеңберінде ақпаратты бейнелеп, кейін қылмыстарды тергеу барысында осындай ақпаратты зерделеудің объектісіне айналады.

Криминалистикадағы «құжат» ұғымы

Криминалистикада құжаттар қатарына қылмыстың жасалғаны немесе дайындалып жатқаны туралы мәліметті қамтитын әртүрлі материалдық объектілер жатады. Мұндай ақпарат нақты мағыналық мазмұнға ие болып, баспа немесе қолжазба әріптерімен, сандармен, белгілермен, кодтармен бейнеленуі мүмкін.

Ақпаратты бекіту тәсілдері

Ақпаратты бекіту әдістеріне қарай төмендегідей объектілер ажыратылады:

Жазу актілері

Қолмен немесе баспа тәсілімен бекітілген мәтіндер.
Сызба бейнелер

Сызба, жоспар, графикалық белгілеулер.
Фото-кино-бейнематериалдар

Фотосурет, кино және бейнежазбалар.
Кодталған ақпарат тасымалдаушылары

ЭЕМ магниттік таспалары, магнитофон таспалары, компьютердің магниттік дискілері, перфотаспалар, перфокарталар және т.б.