Ақыл деген дария, Алдын тоссаң тоқырар
Әйтеке би туралы
Әйтеке би (шын аты — Айтық Бәйбекұлы, 1683–1722) — Кіші жүзден шыққан қазақтың атақты шешен биі. Ол ержеткен шағынан-ақ билікті мақал-нақылмен мәнерлеп айтып, дауды әділ шешуімен танылған. Замандастары оны «тілдің майын тамызып, сөздің балын ағызып» сөйлейтін, білімді әрі әділетті тұлға ретінде бағалаған.
Әйтеке биден мол мұра қалған: елге арнаған өлеңдері мен толғамдары бүгінге дейін рухани қазына ретінде қадірленеді.
Өсиет пен толғамдар
Ашу мен ақыл
Ашу деген ағын су,
Алдын ашсаң арқырар.
Ақыл деген дария,
Алдын тоссаң тоқырар.
Адамдық қатынас
Кісімен бірге туыспау керек,
Туысқан соң қуыспау керек.
Сөз қуған — бәлеге жолығады,
Жол қуған — олжаға жолығады.
Заман мен әділдік
Бүркіт бол, заманың түлкі болса,
Бай болар ер жігіттің мүлкі болса.
Жақсылардың белгісі сол емес пе —
Қара қылды қақ жарған әділ болса.
Ой түйін
Әйтеке бидің сөз өрнегі — көркемдік пен кемелдіктің, ал билігі — әділет пен парасаттың өлшемі. Оның толғауларындағы негізгі өзек: ашуды тізгіндеу, ақылға жүгіну, адамдықты сақтау және әділ болу. Бұл өсиеттер бүгін де өз маңызын жоғалтқан жоқ.