Қазақша рефераттар

Деректер базасының реляционды схемасы туралы қазақша реферат

Реляциялық деректер базасының сұлбасы: негізгі ұғымдар

Реляциялық деректер моделі — мәліметтерді кестелер (реляциялар) түрінде ұсынатын модель. Реляция — жолдар мен бағандардан тұратын екі өлшемді кесте. Реляциялық модельде кестелік деректермен жұмыс істеу үшін реляциялық алгебра және реляциялық есептеу сияқты тілдер ұсынылады; бұл тәсілдер математикалық логикаға сүйенеді және деректермен физикалық деңгейге емес, логикалық сипаттамалар арқылы жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

Негізгі идея

Деректер қоры — кестелер жиынтығы. Бұл ұсыну тәсілі дискіде/жадыда сақтаудың нақты ұйымдастырылуына тәуелді емес.

Маңызды қасиет

Оператор қолданудың нәтижесі де кесте болады — бұл реляциялық тұйықталу (бекітілу) қасиеті.

Реляциялық МҚБЖ-ға қойылатын ең аз талаптар

  • Пайдаланушылар мәліметтерді кесте түрінде қабылдайды.
  • Пайдаланушы бар кестелерге операторлар қолданып жаңа кестелер құра алады.

Негізгі ұғымдар: тип, атрибут, домен, кілт, қатынас

Мәліметтер типі

Реляциялық модельдегі мәліметтер типі программалау тілдеріндегі тип ұғымымен сәйкес келеді. Көбіне символдық, сандық, күн/уақыт, ақшалай, биттік типтер қолданылады.

Атрибут

Атрибут — ақпаратты сақтаудың негізгі бірлігі. Ол ER-модельдегі объект қасиетіне ұқсас. Әр атрибуттың аты және типі болады. Қатынас (кесте) құрылымы атрибуттар жиыны және олардың типтерімен анықталады.

Атрибуттар саны реляцияның дәрежесі (рангі) деп аталады. Атрибуттардың реті маңызды емес, сондықтан бір реляция ішінде атрибут атаулары қайталанбауы тиіс.

Домен

Домен — атрибут қабылдай алатын мәндердің жиыны (аймағы). Домендер деректердің мағынасын нақтылап, қате салыстырулардан және енгізу қателерінен қорғайды, сондай-ақ енгізуді бақылау және классификациялау мүмкіндігін береді.

  • Домен элементтерінің типі бірдей және белгілі бір логикалық шарттарды қанағаттандырады.
  • Домен мәні сан, жол, дата болуы мүмкін; бірақ массив, тізім сияқты күрделі құрылым болмайды.
  • Екі атрибут домені бірдей болуы үшін олардың мағынасы сәйкес болуы тиіс (атауы әртүрлі болуы мүмкін).

Кортеж және қатынас

Кестедегі әр жол кортеж деп аталады: ол объект туралы нақты ақпаратты береді. Ал кортеждер жиынтығы — қатынас (реляция). Қатынастың сұлбасы — кестенің баған атаулары; кортеждер — кестенің жолдары.

Жолдардың алдын ала берілген реті жоқ. Егер атрибут мәні жоқ немесе белгісіз болса, оған бос мән (NULL) беріледі.

Кілттер: суперкілт, (бастапқы) кілт және сыртқы кілт

Суперкілт

Реляциялық кестедегі кортежді бірмәнді анықтай алатын атрибуттар жиыны суперкілт деп аталады.

Кілт және бастапқы кілт

Минималды суперкілт — кестенің кілі. Егер кілт бірнеше атрибуттан тұрса, ол құрамды кілт деп аталады. Бір кестеде бірнеше ықтимал (потенциалды) кілт болуы мүмкін; солардың біреуі таңдалып, бастапқы кілт ретінде белгіленеді.

Сыртқы кілт

Сыртқы кілт — басқа кестенің кілтіне сілтеме жасайтын атрибут(тар) жиыны. Ол кестелер арасындағы байланыстарды орнатады. Өзіне-өзі сілтеме жасайтын сыртқы кілт рекурсивті сыртқы кілт деп аталады.

Реляциялық кестені белгілеу және «реляциялық сұлба»

Кесте (қатынас) әдетте: ҚатынасАтауы(атрибут1, атрибут2, ...) түрінде жазылады. Кестелер атаулары, атрибуттар, кілттер және сыртқы кілттер анықтамаларының толық жиыны деректер қорының реляциялық сұлбасы деп аталады.

Кестелер арасындағы байланыс және мысал

Реляциялық деректер қоры — өзара байланысқан кестелер жиынтығы. Бір кесте арқылы қарапайым байланыстарды құру ыңғайлы, алайда бір объектіге қатысты деректер көп әрі әртүрлі болса, толық логикалық құрылымды бір кестеге сыйғызу қиын. Мұндайда кестелерді байланыстыру тәсілі қолданылады.

Мысал: бөлім қызметкерлері

Мысалы, «Қызметкерлер» кестесінде мына деректер сақталуы мүмкін: тегі және толық аты-жөні, жынысы мен ұлты, жасы мен білімі. Егер объектілер саны көбейсе немесе қасиеттер топтарға бөлінсе, деректерді бірнеше кестеге бөліп, оларды кілттер арқылы байланыстыру тиімді.

Физикалық сақтау және модельдің ерекшеліктері

Физикалық сақтау

Реляциялық деректердің физикалық деңгейде сақталуы әдетте файлдар арқылы жүзеге асады: кестелер дискідегі каталогтарда орналасады. Бір кестеге бірнеше файл сәйкес келуі мүмкін (деректер, кілттер, индекстер және т.б.).

Бірлік, артықшылық және кемшілік

Реляциялық модельдің ең кіші бірлігі — мағынасы бойынша әрі қарай бөлінбейтін дерек (атомарлық мән). Модельдің артықшылығы — өңдеудің қарапайымдылығы мен қолданудың ыңғайлылығы. Кемшіліктері ретінде жадты үнемсіз пайдалану және өңдеу жылдамдығының кесте көлеміне тәуелділігі, сондай-ақ иерархиялық/желілік байланыстарды құрудың салыстырмалы қиындығы жиі аталады.

Ескерту: домендерді анықтау

Жобалау кезінде модельдегі барлық атрибуттардың домендерін нақтылау маңызды. Домендер анықталғаннан кейін атрибут атаулары мен сипаттамалары мәліметтер сөздігіне енгізіледі.

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. А.Н. Наумов, А.М. Ведров, В.К. Иванов және т.б. Система управления БД и знаний: Справочное издание. — М.: Финансы и статистика, 2002. — 348 б.
  2. Ибраева Л.К. Мәліметтер қорларын жобалау: оқу құралы. — Алматы: АИЭС, 2010.
  3. Ибраева Л.К. Основы работы в СУБД Access: практикумға арналған әдістемелік нұсқаулық. — Алматы: АИЭС, 1998.