Лизингтік қаржыландырудың несиеден айырмашылығы

Лизингтің мәні мен маңызы

Әлемдік тәжірибеде «лизинг» термині ұзақ мерзім пайдаланылатын мүлікті жалға беру негізінде жасалатын әртүрлі мәмілелерді атау үшін қолданылады.

Арендалық операциялардың түрлері

Аренда келісімшартының мерзіміне қарай арендалық операциялар үшке бөлінеді:

Қысқа мерзімді аренда (рентинг) — бір күннен бір жылға дейін.
Орта мерзімді аренда (хайринг) — бір жылдан үш жылға дейін.
Ұзақ мерзімді аренда (лизинг) — үш жылдан жиырма жылға дейін.

Лизинг ұғымы және негізгі анықтамалар

Күрделі экономикалық ұғым ретінде лизингтің бірнеше анықтамасы бар. Ең алдымен, лизинг — ағылшын тіліндегі to lease сөзімен байланысты және «уақытша жалға беру» немесе «жалға алу» деген мағынаны білдіреді.

Инвестициялық мазмұны

Лизинг — жалға берушінің уақытша бос немесе тартылған қаражаттарын инвестициялау нысаны. Бұл жағдайда жалға беруші сатушыдан келісімшартта көрсетілген мүлікті өз меншігіне сатып алады да, оны жалданушыға белгілі бір мерзімге ақылы негізде уақытша пайдалануға береді. Көп жағдайда кейін мүлікті сатып алу құқығы да қарастырылады.

Арендалық келісімшарт ретінде

Лизинг — жабдықтар, машиналар, ЭЕМ, оргтехника, көлік құралдары, өндірістік, сауда және қойма мақсатындағы құрылғылар сияқты мүлікті жалданушыға белгілі бір мерзімге беру туралы келісім. Арендалық төлем мөлшері, әдетте, пайыздық мөлшерлемені, тартылған қаражаттардың құнын, банктің маржасын және мүліктің амортизациясын ескере отырып есептеледі.

Делдалдық қызмет арқылы қаржыландыру

Лизингті үшінші тұлға үшін мүлікті сатып алып, оны ұзақ мерзімге беретін мамандандырылған лизингтік компанияның делдалдық қызметі арқылы негізгі қорларға салымдарды қаржыландырудың арнайы нысаны ретінде де қарастыруға болады. Бұл тұрғыдан алғанда, лизингтік компания жалданушыны белгілі бір дәрежеде несиелейді. Сол себепті лизингті кейде «несие–аренда» деп те атайды.

Меншік құқығы және келісімшарттың аяқталуы

Сатып алу-сатудан айырмашылығы

Сатып алу-сату келісімшартында тауарға меншік құқығы сатушыдан сатып алушыға өтеді. Ал лизингте аренда келісімшарты жасалған кезде мүлікке меншік құқығы, әдетте, жалға берушіде сақталады.

Мерзім аяқталғаннан кейінгі мүмкіндіктер

Лизингтік келісімшарт мерзімі аяқталған соң, жалданушыда бірнеше нұсқа болады:

лизингтік жабдықты келісілген бағамен сатып алу;
келісімшарт мерзімін ұзарту;
жабдықты жалға берушіге қайтару.

Қазақстандағы лизинг және несиеден айырмашылығы

Қазақстан Республикасында лизингтік операцияларды құқықтық реттеу 2000 жылдың шілде айында қабылданған «Қаржы лизингі туралы» заңнан кейін жүйелі түрде қолға алынды. Қазіргі таңда бұл қаржылық қызмет түрі көптеген елдердегідей даму үстінде.

Неге лизинг өзекті?

Еліміз дамушы мемлекет болғандықтан, көптеген өндіріс салалары мен ауыл шаруашылығы техникалық жаңартуды және жаңа технологиялармен жабдықталуды қажет етеді. Алайда барлық кәсіпорындардың мұндай мақсаттарға жеткілікті қаражаты бола бермейді, әрі бәрінің бірдей банктен несие алу үшін кепілдік ұсынуға мүмкіндігі жоқ. Осы қажеттіліктер лизингтік компаниялардың құрылып, қызметінің кеңеюіне ықпал етті.

Қаржылық лизингтің шарттары

Қаржылық лизингте, көп жағдайда, лизинг алушыдан бөлек мүлікті кепілдікке қою талап етілмейді. Әдетте бастапқы жарна төлеу жеткілікті болады. Сондай-ақ лизингтік операциялар барысында қосымша қаржыландыру алу мүмкіндігі де қарастырылуы мүмкін.

Жеңілдіктер мен құны

Лизинг алушыларға мемлекет тарапынан бірқатар жеңілдіктер қарастырылуы мүмкін, соның ішінде кейбір салықтық преференциялар. Дегенмен лизингтік операцияларда пайыздық мөлшерлеме несиемен салыстырғанда жоғары болуы ықтимал, себебі лизингтік компаниялар қажетті қаражатты банктерден қарызға тартатын жағдайлар кездеседі.