Құрамында қажетті қосылыстардың дұрыс және белгілі мөлшерде алынуын қадағалай отырып, тех
Пластмассалар туралы түсінік
Пластмассалар — сыртқы әсердің (қысым, температура және т.б.) нәтижесінде белгілі бір пішінге келтірілетін және сол пішінін сақтайтын, шыны тәрізді немесе кристалды күйде болатын материалдар.
Пластмассадан жасалған бұйымдар, әдетте, тығыздығы төмен, диэлектрлік қасиеті жоғары, температура өзгерістеріне, атмосфералық әсерлерге және агрессивті ортаға тұрақты, әрі механикалық берік болып келеді.
Негізгі құрам бөліктері
- Байланыстырғыш заттар: табиғи немесе синтездік полимерлер
- Толықтырғыштар: қасиеттерді күшейту және өзіндік құнын төмендету үшін
- Пластификаторлар: иілімділікті арттыру үшін
- Стабилизаторлар: жылулық/жарықтық қартаюдан қорғау үшін
- Бояғыштар және басқа қоспалар
Құрылымы бойынша: бір фазалы және көп фазалы
Мұнда полимер — материал қасиетін анықтайтын негізгі құрам бөлік, ал қалған компоненттер полимерде еріген күйде болады.
Полимер дисперсиялық орта (байланыстырғыш) қызметін атқарады, ал басқа құрам бөліктері өз алдына жеке фазалар түзеді.
Пластмассалардың түрлері
Пластмассалардың барлық түрін шартты түрде төрт топқа бөлуге болады:
-
1) Полимерлеу өнімдері (мысалы: полиэтилен, полистирол және т.б.)
-
2) Поликонденсациялану өнімдері (полиамидтер, полиэфирлер және т.б.)
-
3) Химиялық модификацияланған табиғи полимерлер (протеин, целлюлоза, галалит)
-
4) Табиғи және мұнай асфальттары мен шайырлар
Термопластикалық және термореактивті пластмассалар
Термопластикалық пластмассалар
Қыздырғанда химиялық өзгеріссіз пластикалық күйге өтеді. Мұндай материалдарды бірнеше рет қыздырып, әртүрлі пішінге келтіруге болады.
Ең кең тарағандары — полистирол, полиэтилен, поливинилхлорид сияқты құрылымы түзу, сызықты полимерлер негізіндегі материалдар.
Термопластиктердің көбі механикалық берік, диэлектрлік қасиеті жоғары және күрделі пішінді бөлшектерге оңай қалыптанады.
Термореактивті пластмассалар
Жылу әсерінен пластикалық күйге тек бастапқы сатыда ғана келеді; одан әрі қыздырғанда химиялық өзгеріске ұшырап, қайта балқымайтын құрылым түзеді.
Термореактивті пластмассаларды алу үшін қыздырғанда немесе қатырғыштардың әсерінен құрылысы торланған ірі молекулалы қосылыстарға айналатын бастапқы полимерлер қолданылады: фенолальдегид, мочевина-альдегид, эпоксид, анилин-альдегид, кремний-органикалық шайырлар, олигоэфиракрилаттар және т.б.
Қасиеттері мен мысалдар
Политетрафторэтилен негізіндегі пластмассалар өте берік, химиялық тұрақты және диэлектрлік қасиеттері жоғары.
Полиуретан негізіндегі материалдар тозуға төзімді, суыққа шыдамды.
Полиметилметакрилат пластмассаларының оптикалық қасиеті жоғары.
Термореактивті пластмассадан жасалған бұйымдар шыны тәрізді қалпын термиялық деструкция басталғанға дейін сақтайды.
Жоғары температураға төзімді материалдар
Толықтырғыштардың түрі мен мөлшеріне байланысты термореактивті бұйымдар шамамен 100–500°C аралығында айтарлықтай өзгеріске ұшырамай жұмыс істей алады.
300°C температурада ұзақ қолданылатын бұйымдар үшін кремний-органикалық полимерлер және шыны немесе асбопластик толықтырғыштары қолданылады.
300–340°C аралығында полиимидтер және талшықты көміртекті толықтырғыштар пайдаланылады.
Қолданылуы және өндіріс көлемі
Пластмассалар электротехникада, машина жасауда, құрылыс өнеркәсібінде және ауыл шаруашылығында кеңінен қолданылады.
Медицинада пластмассалар арнайы ыдыстар жасауға және дәрі-дәрмекті қаптауға пайдаланылады; хирургияда жүрек қақпақшаларын, стоматологияда протездерді, офтальмологияда көз бұршағын жасауда қолданылады.
Құрамындағы қажетті қосылыстардың дұрыс әрі дәл мөлшерін қамтамасыз ете отырып, әртүрлі техникалық мақсаттарға сай пластмасса түрлерін шығаруға болады.