Тікелей қасақаналык болған кезде кінәлі өлімнің бол - уын тілейді, сонымен бірге кінәлінің өлімнін
Адам өлтірудің субъективтік жағы: ниетті айқындау
Адам өлтіру істерінде кінәлінің ниетінің түрін дұрыс анықтау — құқықтық саралаудың өзегі. Нақты ниетті белгілеу үшін сот қылмыстың барлық мән-жайын жан-жақты бағалауы тиіс: әрекеттің тәсілін, қолданылған қаруды, жарақаттардың санын, сипаты мен орналасуын, қылмыстық әрекетті тоқтату себептерін, сондай-ақ кінәлінің қылмысқа дейінгі және одан кейінгі мінез-құлқын, жәбірленушімен қарым-қатынасын.
Назар аударатын негізгі көрсеткіштер
- Қылмыстың тәсілі және қолданылған құрал (пышақ, атыс қаруы және т.б.).
- Жарақаттардың саны, сипаты және орналасуы (өмірлік маңызды органдарға келтірілуі).
- Әрекетті тоқтатуға не түрлендіруге түрткі болған себептер.
- Қылмысқа дейінгі және одан кейінгі мінез-құлық, жәбірленушімен қатынас.
Өмірлік маңызды органдарға әсер ету — ниеттің айғағы
Жәбірленушінің өліміне әкелуі кінәлі үшін белгілі болып табылатын өмірлік маңызы бар органдарға пышақ жарақатын салу, әдетте, өмірден айыруға тікелей ниеттің бар екенін көрсетеді. Мұнда жарақаттың дәл қай жерге салынғаны, оның тереңдігі мен сипаты ерекше мәнге ие.
Атыс қаруын қолдану және арақашықтық
Оқпен атылатын қаруды қолдану көп жағдайда кінәлінің өлтіруге шынайы ниеті болғанын айғақтайды және өзге мән-жайлармен бірге адам өлтіру ниетін дәлелдеуде маңызды дәлелдеме бола алады. Әсіресе жақын қашықтықтан ату әдетте адам өлтіру мақсатымен жасалатын әрекет ретінде бағаланады.
Тікелей қасақаналық: мақсат пен баламалы ниет
Тікелей қасақаналық кезінде кінәлі өлімнің болуын тілейді. Дегенмен тәжірибеде кінәлінің өлімнің міндетті түрде болуын қаламай, бірақ өз шамалауында өлімнің де, ауыр дене жарақатының да болуы мүмкін екенін көріп, сол зардаптардың кез келгенінің болуын тілейтін жағдайлар кездеседі. Бұл — ниеттің баламалы түрі ретінде бағалануы мүмкін.
Егер кінәлінің еркінен тыс жағдайларға байланысты қылмыстық нәтиже (өлім) орын алмаса, онда ол адам өлтіруге оқталғаны үшін жауаптылыққа тартылуы тиіс.
Алдын ала қорқыту: дәлел, бірақ автоматты қорытынды емес
Адамды өлтіремін деп алдын ала қорқыту өзге мән-жайлармен қатар адам өлтіру ниетінің бар екенін көрсететін маңызды белгі болуы мүмкін. Алайда әрбір іс бойынша мұндай сөздің қаншалықты шынайы айтылғанын анықтау қажет.
Тіпті қорқыту кейде сырттай қарағанда қатерді іске асыру мүмкіндігін еске салатын әрекеттермен қатар айтылса да, ол сөздер әрдайым кінәлінің нақты әрі айқын тілегін білдіре бермейді. Сондықтан қорқытуды дәлел ретінде бағалау кезінде контекст, тараптардың қатынасы және кейінгі әрекеттер шешуші рөл атқарады.
Жанама қасақаналық: ықтимал өлімді білу және оған қатынас
Адам өлтіруге жанама қасақаналық кезінде кінәлі өз әрекетінің нәтижесінде өлімнің нақты болуы мүмкін екенін шамалайды. Егер кінәлі зардаптың қалай да болмай қоймайтынын шамаласа, онда сөз тек тікелей қасақаналық туралы болуы мүмкін.
Тікелей және жанама қасақаналықтың басты айырмашылығы
Айырмашылық еріктілік кезеңі арқылы айқындалады: тікелей ниет кезінде кінәлі өлімнің болуын тілейді, ал жанама ниет кезінде өлімді тілемейді, бірақ оған саналы түрде жол береді немесе өлімнің болуына немқұрайды қарайды.