Ағылшын тілінен аударылғанда бағалау, тәртіп, жүйелеу деген мағынаны білдіреді
Рейтинг ұғымы және оның мәні
Ағылшын тілінен аударғанда «рейтинг» ұғымы бағалау, тәртіпке келтіру және жүйелеу деген мағыналарды білдіреді. Бұл термин алдын ала дайындалған өлшемдер мен сызба-үлгіге сүйене отырып, белгілі бір құбылыстың субъективті бағасын белгілеуді сипаттайды.
Негізгі идея
Рейтингтің көмегімен әлеуметтік-психологиялық нысандар олардың өзіне тән жалпы қасиеттері қаншалықты айқын көрінетініне қарай алғашқы жіктеуден өтеді.
Әлеуметтік ғылымдарда рейтинг бағаның көпқырлы сызбасын құруда маңызды қызмет атқарады. Осы тәсіл арқылы алынатын деректер, көбіне реттік шкала сипатына ие болады, яғни нысандар «жоғары–төмен» тәрізді салыстырмалы орындарға бөлінеді.
Педагогикалық зерттеулердегі қолданылуы
Рейтингті қолдану аумағы, әсіресе педагогикалық зерттеулерде өте кең. Мұғалімнің кәсіби дағдысы мен шеберлігін дәл белгілеу, сондай-ақ оны деректеп, бейнелеу (мысалы, фото/видеоға түсіру, рәсімдеу арқылы) көп жағдайда күрделі.
Рейтинг не береді?
- Ұстаз қызметінің құрылымын ықшам әрі түсінікті түрде бейнелеуге мүмкіндік береді.
- Бұл бейнелеуді бағалау шкаласымен толықтырып, салыстыруды жеңілдетеді.
- Нәтижесінде ғылыми сипаттама мен қорытынды жасауға негіз қалыптастырады.
Бағалаушы тараптың ерекшелігі
Рейтингтің маңызды бір қыры — бағалау үдерісіне әрдайым арнайы психологиялық дайындығы бар мамандар ғана емес, бірақ бағаланатын адаммен бірге жұмыс істейтін, оның кәсіби әрекетін және жұмыс жағдайын жақсы білетін тұлғалар да қатыса алады.
Егер рейтинг алдын ала ойластырылып, өлшемдері нақты белгіленіп, бағалаушының істі білуімен жүргізілсе, ол тұлға қасиеттерін және басқа адамның қызметін түсінуге көмектеседі. Мұндай жағдайда бағалау үдерісі лауазымды төрешілердің де қызығушылығын тудыруы мүмкін.
Кемшіліктері және субъективтілік мәселесі
Басты тәуекел
Рейтингтің ең негізгі кемшілігі — қорытындының көбіне білікті төрешілердің де субъективті көзқарасына сүйеніп жасалуы.
Сонымен қатар зерттеуші жүргізетін бақылаудың өзі де субъективтіліктен толық арылған емес. Сондықтан рейтинг нәтижелерін түсіндіруде өлшемдердің анықтығын, бағалау шарттарының бірізділігін және деректерді талдаудағы жауапкершілікті үнемі ескерген жөн.