Спенсер Герберт туралы қазақша реферат
Спенсер Герберт туралы
Спенсер Герберт (27.04.1820, Дерби — 08.12.1903, Брайтон) — ағылшын философы әрі әлеуметтанушы, позитивизмнің негізін қалаушылардың бірі. Оның өмірі мен шығармашылық кезеңі социологияның дербес ғылыми пән ретінде қалыптасу дәуірімен тұспа-тұс келді.
Негізгі түйін
Спенсер қоғамды да, табиғатты да эволюция қағидасы арқылы біртұтас үдеріс ретінде түсіндіруге тырысты және ғылымдарды ортақ принциптермен байланыстыратын жүйе құруды мақсат етті.
Өмірбаяны және қалыптасуы
Ол 1820 жылы Англияның Дерби қаласында мектеп мұғалімінің отбасында дүниеге келді. Денсаулығының әлсіздігіне байланысты 13 жасқа дейін мектепке тұрақты бара алмады. Әкесі мен ағасының көмегімен үйден оқып, өмір бойы өздігінен білім алуға және өз күшіне сүйенуге дағдыланды.
Бұл дербестік бір жағынан оның ой тұжырымдарының өткірлігі мен ерекшелігін арттырып, көзі тірісінде-ақ «ағылшын Аристотелі» деген атаққа ие болуына ықпал етті. Екінші жағынан, өз бетінше меңгерген жаратылыстанудың кейбір ескі қағидаларынан бас тартуы оған оңайға соқпады.
Қызмет жолы және тәуелсіз ғалым ретіндегі ұстанымы
Спенсер өмірінің көп бөлігін академиялық және ресми қызметтерден саналы түрде бас тартып, тәуелсіз ғалым әрі публицист ретінде өткізді. Еңбек жолын темір жолда инженер-бақылаушы қызметінен бастады (1837–1846).
Кейін The Economist журналында қызмет атқарып, 1848 жылдан бастап екінші редактор болды (1848–1853). Ол қоғамдық-саяси мәселелерге де назар аударып, өз көзқарасын публицистика арқылы білдіруге ұмтылды.
Философиялық ықпалдар
Спенсер философиясы О. Конт позитивизмінің жалғасы ретінде қарастырылады, алайда ол өз тұжырымдарын Конттан тәуелсіз қалыптастырғанын атап көрсеткен. Оның дүниетанымына Д. Юмның агностицизмі, Дж. С. Милльдің идеялары, кантиандық бағыт, Ф. Шеллингтің және шотланд мектебінің натурфилософиялық тұжырымдары әсер етті.
Негізгі еңбектері
«Синтетикалық философия» жүйесі
Он томнан тұратын бұл еңбек теориялық жаратылыстану мен қоғамдық ғылымдарды ортақ эволюциялық идеямен біріктіруге бағытталды.
- «Негізгі бастамалар» (1862) — болмыстың алғашқы принциптері туралы.
- «Биологияның негіздемелері» (1876–1896).
Социологияға арналған еңбектері
Спенсер социология мен антропологияның дамуына үлес қосып, классикалық әлеуметтік ілімдегі органикалық және эволюциялық мектептердің қалыптасуына ықпал етті.
- «Әлеуметтік статистика» (1850).
- «Социология зерттеу пәні ретінде» (1873).
Эволюция идеясы және қоғам туралы көзқарасы
Спенсердің социологиялық тұжырымдары оның бұрын қалыптастырған, Дарвин еңбектерінен тәуелсіз эволюция теориясына сүйенеді. Ол қоғамның эволюциялық теориясын табиғат философиясының құрамдас бөлігі деп қарастырды, өйткені әлеуметтік эволюция — әлем бағынатын ауқымды үдерістің бір көрінісі.
Ғылым мен философияның арақатынасы
Спенсер барлық ғылымдарға ортақ қағидаларды философиялық принциптер деп атады. Оның пайымдауынша, табиғаттың ортақ заңы әрі ғылыми заңдардың жиынтық өзегі ретінде эволюция заңы жетекші рөл атқарады.
Ғылым да, философия да дүниені бақылау, салыстыру және индукция арқылы тануға ұмтылады. Айырмашылығы — философия өз зерттеу өрісін шектемейді. Дегенмен дүниенің түпкі мәні екеуі үшін де толық ашылмайтын жұмбақ болып қала береді: адам танымы әрдайым салыстырмалы және тәжірибе мен эмпирия шеңберімен шектеледі.