Қазақша рефераттар

Ипотекалық несие

Ипотекалық несие туралы түсінік және оның мәні

Ипотекалық несие — қозғалмайтын мүлікті кепілге қоя отырып, ұзақ мерзімге берілетін несиенің түрі. Мұндай несие қамтамасыз етілген несие санатына жатады және банктер үшін салыстырмалы түрде қауіпсіз: қарыз қайтарылмаған жағдайда банк кепілдегі мүлікті өткізу арқылы өз қаражатын қайтарып алу мүмкіндігіне ие болады.

Классикалық түсінікте ипотека — тек қарыз беру емес. Ол сондай-ақ салынған мүлікке қатысты актілермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды (облигацияларды) шығару арқылы қосымша несиелік ресурстар тарту тәсілі ретінде де қарастырылады.

Ипотекалық несиелеудің негізгі бағыттары

  • 1 Тұрғын үй құрылысын несиелеу.
  • 2 Халықтың тұрғын үй сатып алуына ұзақ мерзімді несие беру.

Әлемдік тәжірибе: АҚШ, Германия және басқа үлгілер

АҚШ-та ХХ ғасырдың басында жылжымайтын мүлік нарығын дамыту экономиканы тұрақтандырудың маңызды тетігі ретінде танылды. Осы салаға ірі қаржы ресурстарын тарту үшін институционалдық және құрылымдық өзгерістер жүргізілді.

АҚШ-та ипотеканы институционалдық қолдау

Алғашқы кезеңде тұрғын үй иелерінің корпорациясы құрылып, құны 20 мың доллардан аспайтын үйлер бойынша ипотекалық несиелерді сатып алуға 18 жылға шамамен 2 млрд доллар бағытталды. Бұл банктерге тұрғын үй алушылар үшін несие мерзімін ұзартуға мүмкіндік берді.

Кейін ипотекалық несиелерді сақтандыратын Федералды тұрғын үй әкімшілігі құрылды. Сондай-ақ ипотекалық несиенің Федералды ұлттық ассоциациясы — Фэнни Мэй (Federal National Mortgage Association) қалыптасты.

Германияда (ФРГ) тұрғын үй салуды кешенді қаржыландыруға бағытталған ипотекалық жүйе халық жинақтарына сүйеніп, 100 жылдан аса уақыт бойы жұмыс істеп келеді. Ресей Федерациясында ипотекалық жүйені дамыту үшін құқықтық негіз бен іске асыру тетіктері қалыптастырылуда.

Қазақстандағы ипотеканың дамуына әсер еткен факторлар

Қазақстан Республикасының нарықтық қатынастарға өтуі ипотеканың дамуына ықпал етіп, елімізге бейімделген модельді қалыптастыру үдерісін жеделдетті. Қазіргі кезеңде көптеген отбасылардың жылдық нақты шығындары табыстарынан төмен болып, бұл қаражат жинақтауға мүмкіндік береді.

Жиналған қаражат көбіне банктік салымдар түрінде сақталады немесе жылжымайтын мүлік сатып алуға бағытталады. Ипотека — дамыған елдерде кең тараған қаржылық операция, оған халықтың едәуір бөлігі қатысады. Банктер үшін тұрғын үйді ипотекалық несиелеу өтімді активтердің маңызды түрлерінің бірі саналады.

Ипотекалық несиелеудің кең тараған екі схемасы

Америкалық схема

Бұл схема, негізінен, банктік несиеге сүйенеді және нақты бір құрылыс жобасына тікелей байланып қалмайды. Клиент банкке тұрғын үй сатып алу үшін несие алуға өтініш береді. Банк қарыз алушының несиелік тарихын, бұрынғы міндеттемелерді орындауын және төлем қабілеттілігін бағалайды.

  • Несие сомасы жас, білім, жұмыс, ағымдағы табыс және табыстың өзгеру ықтималдығы сияқты көрсеткіштермен айқындалады.
  • Қарыз алушы өзіне қолжетімді сома шегінде тұрғын үйді өзі немесе делдалдар арқылы іздейді.
  • Телекоммуникацияның дамуы тұрғын үй нарығын қашықтан зерттеуді жеңілдетіп, АҚШ-та ішкі миграцияның жоғары болуына ықпал етті.

Маңызды ерекшелік: америкалық модельде ипотекалық несие толық өтелмеген жағдайда да мүлікті сатуға мүмкіндік берілуі мүмкін. Мұндай кезде жылжымайтын мүлікке қатысты заклад (кепіл) актісі сатылады.

Неміс схемасы

Неміс моделі америкалыққа қарағанда қатаңдау әрі икемі аз жүйе ретінде сипатталады. Классикалық нұсқада пәтерді несиеге алу үшін бірнеше жыл бойы арнайы жинақ жүйесіне тұрақты төлем жүргізу талап етіледі. Бұл қатысушының тәртібі мен төлем қабілетін бағалаудың бір түрі ретінде қарастырылады.

  • Болашақ пәтер құнының шамамен жартысы жиналғаннан кейін ғана қатысушы таңдаған үйге көшу құқығына ие болады.
  • Қалған сома, әдетте, шамамен 10 жыл ішінде өтеледі.
  • Пәтер таңдауы белгілі ережелермен шектеледі: көбіне жүйе/қоғам салған үйлердің ішінен ғана таңдау жасалады.

Іс жүзінде мұндай жүйе қатысушылардың жинақтарын біріктіріп, тұрғын үй құрылысына «ұйымдастырылған сұраныс» қалыптастырады. Бұл құрылыс компаниялары үшін тиімді: алдын ала жиналған қаражат құрылыстың көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді.

Қорытынды

Ипотекалық несие — тұрғын үй мәселесін шешудің кең тараған қаржылық құралы әрі банк жүйесі үшін салыстырмалы қауіпсіз өнім. Әлемдік тәжірибеде америкалық және неміс модельдері кең қолданылады, олардың әрқайсысы тәуекелді бөлу, жинақтау тәртібі және тұрғын үйді таңдау еркіндігі тұрғысынан ерекшеленеді. Қазіргі таңда Қазақстандағы көптеген коммерциялық банктер ипотекалық несиелеу тетіктерін белсенді енгізіп, нарықтың дамуына ықпал етуде.