Қазақша рефераттар

Бастауыш мектепте оқытудың басты мақсаттары мыналар

Қазақстандағы білім беру жүйесіне түбегейлі реформалар жасауға түрткі болған негізгі идеялардың бірі — жаңа білім беру бағдарламасына көшу. Соның айқын дәлелі ретінде Қазақстан Республикасында Білім беруді дамытудың 2015 жылға дейінгі тұжырымдамасының қабылдануын атауға болады.

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым қызметкерлерінің III съезінде Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев: «Бүгінде 12 жылдық мектеп моделі анықталды, алайда оған көшу білім сапасының артуын өздігінен қамтамасыз етпейді. Білім мазмұнын қайта қарау қажет, мұны бүгіннен бастау керек» — деп атап өтті.

Бұл ұстаным 12 жылдық білім беруге көшу тек құрылымдық өзгеріс емес, мазмұн мен әдістемені жаңартуды талап ететінін көрсетеді.

Білім мазмұнын жаңартудың басым бағыттары

12 жылдық білім берудің методологиялық негіздеріне сәйкес, мектептегі білім мазмұнын жаңарту төмендегі бағыттарды қамтиды:

  • Қоғам динамикасымен сәйкестік: білім мазмұнын қазіргі қоғам қызметінің серпінді құрылымына бейімдеу.
  • Өзіндік оқу және қолдану: оқушыларды өз бетінше білім алуға, оны практикада қолдануға, түрлі оқу салаларында мүмкіндіктерін танып, қабілеттерін ашуға тәрбиелеу.
  • Жас ерекшелігіне сай даму: әр жас кезеңіндегі негізгі психикалық жаңа құрылымдарды қалыптастыруға бағытталған оқу үдерісін ұйымдастыру.
  • Ғылыми танымға жүйелі тарту: оқушыларды ғылыми тәсілдерге мақсатты түрде бейімдеу және мотивациялық оқу ахуалдарын кең қолдану.

Ізгілендіру мен даралауға бетбұрыс: мектепке жүктелер міндеттер

Қазіргі мектеп білім мазмұнын ізгілендіру және оқытуды даралау бағытын айқындап отыр. Бұл төмендегі міндеттерді күшейтеді:

Тұлғалық даму

Оқушының жеке тұлға және іс-әрекет субъектісі ретінде мақсатты, тұрақты, дәйекті дамуына жағдай жасау.

Таңдау құқығы

Оқу барысында білімді таңдауы мен меңгеруін, сондай-ақ таңдау мүмкіндіктері мен құқықтарын қамтамасыз ету.

Ынтымақтастық педагогикасы

Оқу-тәрбие үдерісінде ізгі қарым-қатынас пен бірлескен әрекет мәдениетін орнықтыру.

Жүктемені тұрақтандыру

Оқушылардың оқу жүктемесін оңтайландыру және тұрақтандыру.

  • Білім мазмұнын барынша ізгілендіруді қамтамасыз ету.
  • Психологиялық білім берудің бастапқы негіздерін қалыптастыру.
  • Инварианттық және вариативтік компоненттер арасындағы гуманитарлық және жаратылыстану-ғылыми білімдердің диалектикалық бірлігін сақтау.

12 жылдық мектеп тұжырымдамасының мақсаты мен міндеттері

Тұжырымдаманың мақсаты — Қазақстан Республикасының жалпы орта білім беру жүйесін 12 жылдық мектеп жағдайында жаңарту жолдары мен дамыту стратегиясын айқындау.

Негізгі міндеттер

  • 12 жылдық мектептегі білім беру мақсатын, міндеттерін, құрылымын, мазмұнын және оқу-тәрбие үдерісін ұйымдастыру ерекшеліктерін нақтылау.
  • 12 жылдық білім беруге көшудің қаржылық-экономикалық негіздемесін әзірлеу.
  • Тұжырымдаманы іске асырудан күтілетін нәтижелерді анықтау.

Тұжырымдама бөлімдері

  • Әлемдік үрдістер мен отандық тәжірибелер негізіндегі көшу негіздемесі.
  • 12 жылдық жалпы орта білім берудің мақсаты мен күтілетін нәтижелері.
  • Жалпы орта білім беру құрылымы.
  • Білім мазмұнын жаңартудың негізгі бағыттары.
  • Білім беру үдерісін ұйымдастыру ерекшеліктері.
  • Педагогикалық кадрлар.
  • Нәтижелерді бағалау жүйесі.
  • Жалпы орта білім беруді басқару.
  • Тұжырымдаманы іске асыру жағдайлары.

Жаңарту қадамдары және жүйелік қиындықтар

Соңғы жылдары қазақстандық жалпы білім беретін мектептің бейнесі өзгерді: білім беруді жаңарту бағытын қолдайтын нақты қадамдар жасалды. Олардың қатарында мемлекеттік жалпыға міндетті білім стандарттарын әзірлеу және енгізу, кредиттік технологияға негізделген үш сатылы жоғары білім моделін енгізу, вариативті білім беруді дамыту, білім сапасын бағалау критерийлерін әзірлеу жұмыстары бар.

Әлі де сақталып отырған түйткілдер

  • Оқу мазмұнының ақпараттық сипатқа тым басым болуы (қызығушылықтың төмендеуі және денсаулыққа кері әсер).
  • Орта білім беру жүйесінде нақты диагностикалық мақсаттардың жеткіліксіздігі.
  • Тұлғалық дамудан гөрі формальды нәтижелерге бағдарлану.
  • Оқу жетістіктерін бағалаудың ескірген жүйесінің сақталуы (шынайылықтың төмендігі, оқушыны қызықтырмауы).
  • Жасөспірімдердің тұлғалық, азаматтық және адамгершілік қасиеттерінің жеткіліксіз дамуы; кәсіби өзін-өзі анықтау мотивтерінің әлсіздігі.

12 жылдық жалпы орта білім беру құрылымы: 3 саты

1-саты: бастауыш мектеп

1–4 сынып • 4 жыл • Оқуды бастау жасы: 6 жас

Негізгі бағдар — баланың даралығын ашу, оқу әрекетінің негізін қалыптастыру, танымдық қызығушылығын арттыру. Алты жас — ақыл-ой дамуы мен әлеуметтік дайындықтың қолайлы кезеңі; оны тиімді пайдалану баланың әлеуетін толық ашуға мүмкіндік береді.

  • Оқуға ынтаны қалыптастыру.
  • Оқу, жазу, санау дағдыларын меңгерту.
  • Қарым-қатынас және ынтымақтастық мәдениетін дамыту.
  • Жеке гигиена мен денсаулықты сақтау негіздерін орнықтыру.

2-саты: негізгі мектеп

5–10 сынып • 6 жыл

Негізгі бағдар — базалық жалпы білімді тереңдету, мәдени қарым-қатынас нормаларын және тұлғаның тұтас дүниетанымын қалыптастыру, өзін-өзі анықтауға жағдай жасау.

  • Теориялық ойлау тәсілдері мен ғылыми таным әдістерін меңгерту.
  • Зерттеу дағдыларын дамыту.
  • Бейіналды дайындық арқылы саналы бағдар таңдауға жақындату.

Бұл саты — оқуды бейіндік мектепте немесе кәсіптік білім беру ұйымдарында жалғастырудың негізгі базасы.

3-саты: жоғары мектеп

11–12 сынып • 2 жыл

Негізгі мақсат — саралау мен даралауға негізделген жалпы орта білім беру арқылы оқушының болашақ кәсібін саналы әрі жауапты таңдауына, жеке және өмірлік өзін-өзі танытуына жағдай жасау.

Бейіндік бағыттар

  • Жаратылыстану-математикалық
  • Әлеуметтік-гуманитарлық
  • Технологиялық

Бейіндеу мектептің педагогикалық әлеуеті, инфрақұрылымы және өңірлік сұраныс ескеріле отырып айқындалады. Бейіндік оқыту мектептерде, гимназияларда, лицейлерде, мамандандырылған және арнайы мектептерде жүзеге асырылады.

  • Бір бейінді мектеп: бір бағытты іске асыру.
  • Көп бейінді мектеп: бірнеше бағытты іске асыру.

Тұлғаға бағытталған білім беру: басым қағида

12 жылдық білім берудің негізгі басымдығы — педагогикалық іс-әрекетті жеке тұлғаға бағыттау. Бұл көзқарас Қазақстан қоғамының геосаяси, экономикалық және әлеуметтік өзгерістерімен, сондай-ақ әлемдік білім кеңістігіне кірігумен тікелей байланысты. Осы үдерістер жалпы орта білім беру жүйесін жаңғыртуды: мазмұнды, құрылымды, мақсаттарды қайта қарауды және оқыту мерзімін кеңейтуді талап етеді.

Қазіргі кезеңде 12 жылдық мектепке негізделген халықаралық стандарттар қалыптасты. Мақсат — өз мүддесі мен қоғам мүддесі үшін белсенді әрекет ете алатын, өзгермелі ортада өмір сүруге бейім, бәсекеге қабілетті, құзыретті әрі шығармашыл тұлғаны дамыту.

Күтілетін нәтижелер: мектеп түлегінің негізгі құзыреттіліктері

1) Құндылықты-бағдарлы құзыреттілік

Жоғары адамгершілік құндылықтарға сүйене отырып, қоғам өміріндегі өз рөлін таба білу; азаматтық пен елжандылықты ұстану. Бұл құзырет түрлі жағдайларда шешім қабылдау білігін күшейтеді: Қазақстан патриоты болу, азаматтық белсенділік таныту, саяси жүйені түсіну және әлеуметтік үдерістерге баға беру.

2) Мәдениеттанымдық құзыреттілік

Жалпыадамзаттық мәдени жетістіктерге сүйенген тәжірибені игеру; дәстүрлерді, отбасылық және әлеуметтік өмір мәдениетін түсіну; этномәдени құбылыстарды тану. Ғылымның адам мен қоғам дамуындағы рөлін ұғыну, мәдени көптүрлілікті бағалау, толеранттылық пен рухани келісім идеяларына бейім болу.

3) Когнитивтік құзыреттілік

Зерттеу әрекетін және өзіндік оқу-таным үдерісін қамтамасыз ететін қабілеттер жиынтығы. Өз оқу қызметін ұйымдастыру, тиімді жоспарлау, функционалдық сауаттылық талаптарына сай білімді меңгеру, ғылыми дүниетанымды түсіну, әрекетке талдау жасап, қорытынды шығару тәсілдерін қолдану.

4) Коммуникативтік құзыреттілік

Өзара әрекет пен қарым-қатынас тәсілдерін меңгеру; түрлі әлеуметтік топтарда жұмыс істеу; әлеуметтік рөлдерді атқару; нақты жағдайларда шешім қабылдау үшін коммуникация құралдарын пайдалану. Мемлекеттік тіл — қазақ тілінде, ал халықаралық қатынаста шетел тілінде қарым-қатынас жасай алу.

5) Ақпараттық-технологиялық құзыреттілік

Ақпаратты өз бетінше іздеу, талдау, таңдау, өзгерту, сақтау және ақпараттық технологиялар арқылы жеткізу; алынған мәліметті түсіндіру және интерпретациялау.

6) Әлеуметтік өзара қарым-қатынас құзыреттілігі

Отбасылық, еңбек, экономикалық және қоғамдық-саяси қатынастар салаларында белсенді азаматтық тәжірибе мен білімге ие болу. Әлеуметтік жағдайларға талдау жасау, жеке және қоғамдық мүддеге сай ықпал ету, кәсіби бағдарды саналы таңдау.

7) Тұлғалық өзін-өзі дамыту құзыреттілігі

Өз мүмкіндігін перспективалық жоспарлармен салыстыра білу, қызметін өзіндік қадір-қасиет сезімімен ұйымдастыру, өмірі мен ісіне жауапкершілікпен қарау, жеке және қоғам игілігі үшін шешім қабылдап, әрекет ету.

Аталған құзыреттіліктерді меңгеру оқушының мектеп жағдайында нәтижелі әлеуметтенуіне ықпал етеді. Ал 12 жылдық мектептегі бейіналды және бейіндік дайындық оқушының қабілеті мен өмірлік таңдауларына сай кәсіби өзін-өзі анықтауына, болашақ мамандығын саналы әрі жауапты таңдауға дайындалуына мүмкіндік береді.