Шатунның қозғалысы күрделі қозғалыс
Мотордың басты бөлшектері: кривошипті-шатунды механизм
Жылу энергиясын механикалық энергияға айналдыратын негізгі тораптардың бірі — кривошипті-шатунды механизм. Цилиндр ішіндегі жанғыш қоспа жанған кезде ұлғайып, поршеньді төмен қарай ығыстырады. Осы ілгерілемелі қозғалыс шатун арқылы иінді білікке беріліп, нәтижесінде айналмалы қозғалыс пайда болады.
Құрамы
Кривошипті-шатунды механизм мына бөлшектерден тұрады:
- цилиндр
- поршень
- шатун
- иінді білік
- маховик
- картер
Атқаратын қызметі
Бұл механизмнің негізгі қызметі — поршеньнің ілгерілемелі-кейінді қозғалысын иінді біліктің айналмалы қозғалысына айналдыру. Иінді білік үздіксіз айналып тұрады, ал поршень жинағы секілді кейбір бөлшектер ілгерілемелі-кейінді қозғалады.
Қозғалыс ерекшеліктері
Шатунның қозғалысы күрделі: оның поршень саусағымен қосылған жоғарғы ұшы ілгерілемелі-кейінді қозғалып тұрса, иінді білікпен байланысқан төменгі ұшы айналып тұрады.
Мотор бірқалыпты жұмыс істеген кезде механизмнің айналмалы бөліктерінің қозғалысын шамамен біркелкі деп қарастыруға болады. Алайда ілгерілемелі-кейінді жүретін бөлшектердің қозғалысы біркелкі емес.
Маңызды: Шектік нүктелерде поршень мен шатун басының жылдамдығы нөлге тең болады, өйткені дәл сол жерде қозғалыс бағыты өзгереді.