Операциялық жүйе туралы жалпы түсінік
Бағдарламалық қамтамасыз ету бойынша реферат
Төменде операциялық жүйенің (ОЖ) мәні, мәліметтер қоры және Microsoft Access мүмкіндіктері, сондай-ақ Word мәтіндік редакторының негізгі қағидалары жинақталып берілген.
Негізгі ұғымдар
ОЖ • МҚ • МҚБЖ • Access • Word
ОЖ рөлі
Құрылғыларды басқарады, бағдарламалардың орындалуын үйлестіреді.
Дерек құрылымы
Кесте → өріс (бағана) + жазба (қатар) арқылы ұйымдасады.
Нәтиже
Сұраныс, форма және есеп арқылы деректерді таңдау, енгізу, талдау, баспаға шығару орындалады.
Операциялық жүйе туралы жалпы түсінік
Бағдарламаларды әзірлеу, оларды тарату және компьютердің барлық құрылғыларын дұрыс пайдалану — күрделі процесс. Осы себепті компьютерлер операциялық жүйе деп аталатын жүйелік бағдарламалық қамтамасыз ету деңгейімен жабдықталады.
Операциялық жүйе қолданушыға ыңғайлы интерфейс ұсынып қана қоймай, құрылғыларды басқаруды да орындайды. Оны компьютердің аппараттық жабдықтары мен қолданбалы бағдарламалардың арасындағы интерфейс ретінде сипаттауға болады.
Анықтама
Операциялық жүйе — компьютер құрылғыларының үздіксіз жұмысын ұйымдастыратын және түрлі командаларды орындау арқылы пайдаланушыға машина жұмысын басқаруды жеңілдететін жүйелік бағдарламалар жиынтығы.
ОЖ — адам мен компьютер арасындағы байланысты жүзеге асыратын ең негізгі бағдарламалардың бірі. Ол бағдарламалар жіберетін сұраныстарды қабылдап, оларды машина орындайтын нұсқауларға айналдырады.
ОЖ-нің негізгі ерекшеліктері
- Көп жағдайда бағдарламалау тілдеріне тәуелсіз автономды орта ұсынады.
- Нақты аппараттық платформада жұмыс істейді (мысалы, IBM PC; бір платформада бірнеше ОЖ болуы мүмкін).
- Қосымшалардың (қолданбалы бағдарламалардың) орындалуын басқарады.
Жүктелуі және қызметтері
ОЖ файлдары жүйелік дискіде сақталып, компьютер іске қосылғанда оперативті жадқа автоматты түрде жүктеледі.
- Бағдарламалардың өзара және сыртқы құрылғылармен әрекеттесуін ұйымдастыру
- Жедел жадты бөлу және пайдалану
- Қателер мен оқиғаларды анықтау және өңдеу
- Дискіні жұмысқа дайындау, монитор/принтер режимдерін орнату
- Пайдаланушы бағдарламасын іске қосу және орындау
ОЖ көбіне қатты дискке немесе иілгіш тасымалдағышқа жазылады. Осыдан дискілік операциялық жүйе (DOS) атауы да кең тараған.
Мәліметтер қоры және мәліметтер қорын басқару жүйесі
Мәліметтер қоры (МҚ)
Мәліметтер қоры — белгілі бір пәндік аймаққа қатысты объектілерді (процестерді, құбылыстарды, оқиғаларды), олардың қасиеттері мен өзара байланыстарын сипаттайтын, өзіндік атауы бар құрылымданған деректер жиыны.
Пәндік аймақ — мәліметтер қорымен қамтылуы тиіс нақты дүниенің белгілі бір бөлігі.
Мәліметтер қорын басқару жүйесі (МҚБЖ)
МҚБЖ — мәліметтермен жан-жақты жұмыс істеуді ұйымдастыратын, деректер қорын құруға және сүйемелдеуге арналған бағдарламалық кешен.
Мысал
Microsoft Access 97/2000 — Windows 98/2000 ортасында жұмыс істейтін, реляциялық мәліметтер қорының 32-разрядты басқару жүйесі. Ол Windows технологиясының артықшылықтарын сақтай отырып, қолданушыға қолайлы графикалық интерфейс ұсынады.
Microsoft Access: мәліметтер қорының негізгі объектілері
Access мәліметтер қоры объектілерімен жұмыс істейді: кестелер, формалар, сұраныстар, есептер, сондай-ақ макростар мен модульдер.
Кесте (Table)
Кесте — мәліметтер қорындағы негізгі объект. Ол өрістерден (бағаналар) және жазбалардан (қатарлар) тұрады.
Жазба (Record)
Жазба — кестенің бір қатары. Ол бір объект туралы толық мәлімет беретін және деректер сақталатын негізгі блок ретінде қарастырылады.
Өріс (Field)
Өріс — кестедегі бағана. Access ортасында өрістің деректер типі, өлшемі және басқа да қасиеттері анықталады.
Енгізу өрісі — басқару элементі ретінде мән енгізілетін жол; мәндер пернетақта арқылы енгізіледі.
Негізгі кілт және түйінді өріс
Әрбір кесте үшін негізгі кілтті (кілтті өрісті) анықтауға болады. Ол әрбір жазбаны бірегей түрде идентификациялауға қызмет етеді және бір немесе бірнеше өрістен тұруы мүмкін.
- Түйінді өріс — жазбаларды таңдауда мәндері қолданылатын негізгі өріс.
- Кілт — жазбаларды анықтайтын немесе кестелер арасындағы байланыстарды ұйымдастыратын бір/бірнеше өрістер жиыны.
- Санауыш — жазбалардың реттік нөмірлері автоматты түрде берілетін өріс.
Сұраныстар: деректерді таңдау және талдау
Сұраныс — деректерді таңдау, сүзгілеу, топтау және өзгертуге арналған талдау құралы. Сұраныстар бірнеше кестедегі мәліметтерді көруге, салыстыруға және өңдеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар олар форма мен есеп үшін деректер көзі бола алады.
Сұраныс түрлері
- Конструктор — сұраныстың кез келген түрін қолмен құруға мүмкіндік береді.
- Жай сұраныс (Шебер) — қадамдап баптау арқылы тез құрылады.
- Қиылыс сұранысы — есептеулер жүргізіп, қорытындыны жолдар мен бағандар бойынша топтастырады (кросс-таблица).
- Қайталанатын жазбаларды іздеу — кесте/сұраныста қайталанатын жазбаларды табуға көмектеседі.
- Сәйкессіз жазбалар — байланыстырылған кестелерде сәйкестігі жоқ жазбаларды анықтайды.
Формалар: енгізу, түзету және қарау
Форма — экранда деректерді ыңғайлы көрсетуге және енгізуге арналған арнайы интерфейс. Ол көбіне кестеге мәлімет енгізу, бір жазбаны көрсету, сондай-ақ жазбаларды қосу, түзету және жою үшін қолданылады.
Форма құру тәсілдері
- Конструктор — форманы толықтай өзіңіз құрастырасыз.
- Форма шебері — таңдалған өрістер негізінде автоматты түрде форма жасайды; кейін Конструкторда түзетуге болады.
- Автоформа — қолданушы қатысуынсыз дайын пішім бойынша форма құрады.
- Диаграмма — диаграммасы бар форма құруға мүмкіндік береді.
- Құрама кесте — Excel құрама кестесі (PivotTable) негізіндегі форма құрады.
Есептер: баспаға арналған нәтижені рәсімдеу
Есеп — деректерді баспаға шығаруға дейін ыңғайлы түрде топтастырудың тиімді және икемді тәсілі. Ол қажетті үлгіде рәсімделген құжат ретінде басып шығаруға мүмкіндік береді (мысалы, оқу жөніндегі анықтама, емтихан ведомосі, біріктірілген кестелер және т.б.).
Есеп құрудың негізгі әдістері
- Конструктор — толық баптау береді, бірақ тәжірибе талап етеді.
- Есеп шебері — таңдалған кесте/өрістер негізінде автоматты түрде есеп құрады; ең жиі қолданылатын тәсіл.
- Автоесеп (бағандық/жолдық) — кесте (немесе сұраныс) атауын көрсетсеңіз жеткілікті.
- Диаграмма шебері — есепті диаграмма түрінде құрады.
- Пошталық жапсырмалар — мекенжай/жапсырма басуға арналған форматталған есеп жасайды.
Құралдар
Access ортасында есеп пен басқа объектілерді жасауға көмектесетін диалогтық құралдар бар: мәзір командалары, саймандар тақтасындағы батырмалар, қалқымалы түсіндірмелер, сондай-ақ Конструктор (Design) және Шебер (Wizards) режимдері.
Access-ті іске қосу және негізгі мәзір
Іске қосу
Microsoft Access бағдарламасын іске қосу үшін Пуск → Программалар → Microsoft Access командасын орындауға немесе жұмыс үстеліндегі Access белгішесін екі рет шертуге болады.
Бастапқы терезеде жаңа база құру немесе бұрын жасалған мәліметтер қорын ашу параметрлері ұсынылады.
Мәзірмен жұмыс
Негізгі мәзір ағымдағы жұмыс режиміне байланысты өзгеріп отырады. Онда, әдетте, келесі пункттер кездеседі:
Мәзір пунктін тышқанмен таңдауға немесе Alt пернесімен бірге атауда асты сызылған әріпті басуға болады.
Word мәтіндік редакторы
Microsoft Word бағдарламасында жұмыс істеу принциптері Windows жүйесіндегі жалпы қағидалармен ұқсас: бір уақытта бірнеше терезе мен файлды ашып жұмыс істеу, жүйелік мәзірді белсенді қолдану және т.б.
Word қазіргі заманғы мәтіндік процессорға қажет негізгі мүмкіндіктердің бәрін ұсынады: құжат жасау және пішімдеу, қаріптермен безендіру, кестелерді қолдану, мәтіндік эффектілер, суреттер, математикалық формулалар және басқа элементтерді кірістіру.
Қосымша мүмкіндіктер
- Баспаға дайындау: колонтитул енгізу, беттерді нөмірлеу және т.б.
- Шебер және шаблондар құжат рәсімдеуді жеңілдетеді.
- Іскерлік хаттар, шарттар, есеп беру формалары сияқты құжаттарды жылдам дайындауға көмектеседі.
Осы материал операциялық жүйелердің негізгі қызметтерін және деректермен жұмыс істеудің (Access, Word) базалық ұғымдарын жүйелейді.