Қызметкердің міндеті

Еңбек шарты: ұғымы және құқықтық маңызы

Еңбек шарты — қызметкер мен жұмыс беруші арасындағы келісім. Бұл келісім бойынша қызметкер еңбек тәртібіне бағына отырып, белгілі бір мамандық (лауазым) бойынша жұмысты орындауға міндеттенеді, ал жұмыс беруші келісілген және еңбек заңнамасында көзделген жалақыны уақтылы төлеуге, сондай-ақ тиісті еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге міндетті.

Нормативтік негіз

Қызметкер мен жұмыс беруші арасындағы еңбек қатынастары Қазақстан Республикасының еңбек туралы заңнамасында және еңбек қатынастарын реттейтін өзге де нормативтік-құқықтық актілерде жан-жақты қарастырылады.

Қолданыстағы еңбек заңнамасының маңызды ерекшеліктерінің бірі — еңбек шартының рөлін күшейту. Нарықтық қатынастар жағдайында еңбек саласындағы қатысушыларға жеке еңбек шарты негізінде еңбек жағдайларын реттеуде тең мүмкіндіктер беріледі. Шарт қызметкердің жеке ерекшеліктерін ескеруге, сондай-ақ тараптардың құқықтары мен міндеттерін нақтылап, дербестендіруге мүмкіндік береді.

Еңбек қатынастарын мемлекеттік реттеу үрдісі белгілі бір деңгейде орталықтандырылған тәсілден шарттық реттеуге қарай ауысады. Дегенмен, еңбек шартын бұзу негіздері мен тәртібі сияқты өзекті мәселелер заңмен реттеліп қала береді.

Еңбек заңнамасының мақсаты және тұрақтылық қағидасы

Еңбек заңнамасының басты мақсаты — барынша ұзақ мерзімді әрі тұрақты еңбек қатынасын қамтамасыз ету. Әдетте, бұған екі тарап та мүдделі: жұмыс беруші өз ісін жақсы білетін, білікті және сенімді кадрларды сақтауға ұмтылады, ал қызметкер тұрақты жұмыс пен тұрақты табысқа мүдделі.

Жұмыс беруші үшін

Білікті қызметкерлер құрамын тұрақты ұстап тұру
Өндірістік процестердің үздіксіздігі

Қызметкер үшін

Тұрақты жұмыс орны және кіріс
Кепілдіктер мен өтемақыларға қол жеткізу

Құқықтық нормалар тараптардың бірінің қалауына байланысты еңбек қатынасын негізсіз немесе кездейсоқ тоқтатуға әкелетін жағдайлардың алдын алуға бағытталған.

Шартты бұзу туралы маңызды ереже

Еңбек туралы заңнамада кейбір жағдайларда жеке еңбек шартын бұзуға жол беріледі. Мысалы, шарттың қолданылу мерзімі немесе сынақ мерзімі ішінде қызметкердің жеткілікті біліктілігінің болмауы, не белгілі бір жұмысты жалғастыруға кедергі келтіретін денсаулық жағдайы салдарынан атқаратын қызметіне (орындайтын жұмысына) сәйкессіздігі анықталса, шартты бұзу мүмкін.

Жеке еңбек шартының үлгі құрылымы

Төменде жеке еңбек шартының мазмұнын түсінуді жеңілдету үшін үлгі ретінде берілген құрылым ұсынылады. Мәтін редакциялық тұрғыдан ықшамдалып, терминдер біріздендірілді; дербес деректерге арналған орындар бос қалдырылды.

№ ____ Жеке еңбек шарты (үзінді үлгі)

Қала: Алматы

Күні: 2007 жылғы 27 қазан

«Арқау» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (бұдан әрі — Жалдаушы) және азамат ____________________________ (бұдан әрі — Қызметкер), бұдан әрі — Тараптар, төмендегілер туралы осы Шартты жасасты.

1) Шарттың мәні

Қызметкер Жалдаушының Әкімшілік бөліміндегі бас маман лауазымына қабылданады.
Жалдаушы жалдайды және ақы төлейді, Қызметкер белгіленген міндеттерді орындайды.
Шарт еңбек қатынастарын және олармен байланысты құқықтық қатынастарды реттейді.

2) Қызметкердің құқықтары мен міндеттері

Құқықтары (негізгілері)

Еңбекақының уақтылы төленуі
Демалысқа құқық
Кепілдіктер мен өтемақылар
Еңбек дауларын келісіммен немесе сот арқылы шешу
Нормативтік актілермен танысу
Қауіпсіз еңбек жағдайын талап ету
Біліктілікті арттыру және өсу мүмкіндігі
Шартты заңға сәйкес өзгерту немесе мерзімінен бұрын бұзу

Міндеттері (негізгілері)

Еңбек міндеттерін адал, уақтылы және сапалы орындау; ішкі еңбек тәртібін сақтау.
Жалдаушы мүлкінің сақталуын қамтамасыз ету және зиян келтірмеу.
Қызметтік, коммерциялық және заңмен қорғалатын өзге құпия ақпаратты жария етпеу (шарт әрекет еткен кезде де, кейін де).
Еңбекті қорғау, өрт қауіпсіздігі және өндірістік санитария талаптарын сақтау.
Қауіп төндіретін жағдайлар туралы басшылыққа дереу хабарлау.

3) Жалдаушының құқықтары мен міндеттері

Құқықтары

Қызметкерден міндеттерін шарт пен нұсқаулыққа сай орындауды талап ету
Көтермелеу және заңға сай тәртіптік/материалдық жауапкершілік қолдану
Келтірілген зиянды өтеуді талап ету
Шартты заңға сәйкес өзгерту немесе мерзімінен бұрын бұзу

Міндеттері

Жұмыс үшін қажетті жағдай мен ақпарат беру
Еңбекақыны уақтылы және толық төлеу
Қауіпсіз еңбек жағдайын қамтамасыз ету
Құжаттар мен анықтамаларды заңда көзделген мерзімде беру

4) Ақыны төлеу талаптары

Еңбекақы Жалдаушының ішкі актілеріне сәйкес төленеді; төлем айына кемінде 1 рет жүргізіледі.
Кепілдік және өтемақы төлемдер заңда белгіленген тәртіппен төленеді.
Уақытша еңбекке жарамсыздық бойынша төлем медициналық құжаттар негізінде жүзеге асырылады.

5) Жұмыс уақытының режимі және демалыс

Жалпы режим: 5 күндік жұмыс аптасы, 2 демалыс күні, аптасына 40 сағатқа дейін.
Түскі үзіліс: кемінде 1 сағат; күнделікті демалыс: кемінде 12 сағат.
Мерзімнен тыс жұмысқа шақыру заңға және келісімге сәйкес жүзеге асырылады.
Қосымша демалыс пен оқу демалысы ішкі актілер және заңнама бойынша берілуі мүмкін.

6) Шарттың қолданылу мерзімі және бұзу тәртібі

Шарттың мерзімі шектеусіз болуы мүмкін.
Сынақ мерзімі: 2 ай (үлгіде көрсетілген).
Бұзу негіздері: тараптардың келісімі, бастама тәртібі, форс-мажор сипатындағы мән-жайлар және заңда көзделген өзге негіздер.
Шарт бұзылған кезде қызметкерге тиесілі төлемдер соңғы жұмыс күнінен кешіктірілмей төленеді.

7–9) Жауапкершілік, даулар және өзге талаптар

Тараптар міндеттемелерді бұзған жағдайда, заңнамаға сәйкес жауап береді.
Даулар алдымен келіссөз арқылы, келісім болмаса — заңда белгіленген тәртіппен шешіледі.
Өзгерістер мен толықтырулар қосымша келісіммен рәсімделеді.

10) Тараптардың мекенжайы және деректемелері (үлгі)

Жалдаушы

Ұйым:: «Арқау» ЖШС
Мекенжай:: 480092, Алматы қаласы, Абай даңғылы, 21-үй

Қызметкер

Мекенжай:: Алматы қаласы, ____________________
ЖК №:: ____________________
СТН:: ____________________
ӘАЖК:: ____________________

Қорытынды

Еңбек шарты — еңбек қатынастарын нақтылап, екі тараптың да құқықтары мен міндеттерін теңгеретін негізгі құрал. Ол жалақы төлеу, еңбек жағдайлары, жұмыс уақыты, демалыс, жауапкершілік, дауларды шешу және шартты бұзу тәртібі сияқты маңызды мәселелерді жүйелі түрде бекітеді.