Бүгінгі физика уақыт түсінігі
Уақытты өлшеу және халықаралық үйлесім
Бүгінгі қоғамда уақытты өлшеудің маңызы соншалық, бұл мәселе халықаралық деңгейде қатаң қадағаланады. Ғылыми уақыттың негізі ретінде Халықаралық атомдық уақыт (TAI) қолданылады: ол әлемдік атомдық сағаттарға сүйенетін, секундтардың үздіксіз есебі.
Осы жүйе азаматтық уақыттың іргетасы болып саналатын үйлестірілген әмбебап уақытқа (UTC) қоса, басқа да уақыт өлшемдерінің бәріне негіз болады.
Негізгі ұғымдар
- TAI — атомдық сағаттарға негізделген, үздіксіз жүретін секундтар есебі.
- UTC — азаматтық уақыт жүйелерін үйлестіруге қолданылатын уақыт өлшемі.
- Уақыт белдеулері көбіне бір-бірінен 1 сағатқа айырмашылықпен ажыратылады.
Уақыт белдеулері және күндізгі уақыт
Жер шары бірнеше уақыт белдеуіне бөлінеді. Олардың көпшілігі бір-бірінен 1 сағат айырмашылықта болады және шартты түрде жергілікті уақыттың UTC-тан (кейде Гринвич орта уақытымен салыстырылады) қаншаға ауытқитынын көрсетеді.
Көптеген өңірлерде бұл айырмашылық жылына екі рет өзгеріп отырады: себебі олар күндізгі уақытты үнемдеу тәртібіне ауысады да, кейін қайтадан бастапқы уақытқа оралады.
Физикадағы уақыт: Ньютоннан Эйнштейнге дейін
Физика тарихында уақыт ұғымы Ньютон дәуірінен Эйнштейнге дейін терең талқыланды. Ұзақ уақыт бойы уақыт баршаға бірдей «абсолютті» және «бірқалыпты» (Ньютонның тұжырымы бойынша) ағады деп есептелді. Классикалық механика осы көзқарасқа сүйеніп құрылды.
Алайда XIX ғасырдың соңына қарай электризм мен магнетизмді зерттеу барысында физиктер классикалық түсініктің шектеулерін байқай бастады. Бұл қайшылықтарды Эйнштейн сағаттарды тұрақты өлшем ретінде алып, жарық жылдамдығын (ең үлкен жылдамдық ретінде) пайдалану арқылы синхрондау тәсілімен түсіндірді.
Түйін
Осыдан маңызды қорытынды шығады: уақыт барлық бақылаушы үшін бірдей жүрмейді. Бір-біріне қатысты қозғалыстағы әртүрлі бақылаушылар үшін уақыт әртүрлі жылдамдықпен өтеді.