Конституциямен және Конституциялық заңдармен белгіленуі
Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі
Қазақстан Республикасының сот жүйесі Конституциямен және республиканың конституциялық заңдарымен айқындалады. ҚР соттар жүйесін Жоғарғы Сот және Конституцияға, сондай-ақ конституциялық заңдарға сәйкес құрылатын жергілікті соттар құрайды.
Жергілікті соттар құрамы
- Облыстық және оған теңестірілген соттар: Алматы қалалық соты, Астана қаласының соты, ҚР Әскерлерінің Әскери соттары.
- Аудандық және қалалық соттар.
- Әскери соттар.
Конституциялық шектеулер
Конституцияға сәйкес, кез келген басқа органның, лауазымды тұлғаның немесе өзге тұлғаның сот функцияларын өзіне алуға құқығы жоқ.
Сонымен бірге, Конституция қандай да бір атаумен арнаулы және төтенше соттар құруға жол бермейді.
Мамандандырылған соттар
Дегенмен, заңнамаға сәйкес ҚР аумағында мамандандырылған соттар (әскери, экономикалық, әкімшілік және т.б.) құрылуы мүмкін.
Сот жүйесінің бірлігі қалай қамтамасыз етіледі
ҚР-ның 2000 жылғы 25 желтоқсандағы «Сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы» конституциялық заңында сот жүйесінің бірлігі мына тетіктер арқылы бекітіледі:
- 1 Сот төрелігін конституциялық қағидаттарға сәйкес жүзеге асыру.
- 2 Сот жүйесінің Конституциямен және конституциялық заңдармен белгіленуі.
- 3 Соттарды құру тәртібінің заңмен айқындалуы.
- 4 Сот билігін сот ісін жүргізудің заңда белгіленген нысандарымен жүзеге асыру.
- 5 Соттардың бірыңғай заңдарды қолдануы.
- 6 Заңды күшіне енген сот шешімдерінің республиканың бүкіл аумағында орындалу жүйесі.
- 7 Барлық соттарды республикалық бюджет есебінен қаржыландыру.
Аумақтық ұйымдастыру қағидаты
ҚР сот жүйесінің бірлігі аумақтық қағидаттарға негізделеді. Сонымен қатар ҚР Президенті бірнеше аумақтық-әкімшілік бірліктерге ортақ бір аудандық сот құруға немесе бір аумақтық-әкімшілік бірліктің өзінде бірнеше сот құруға құқылы.