Институционалды анықтама
Персоналды басқару: мәні, мақсаты және негізгі бағыттары
Персоналды басқару — іс-әрекеттің функционалды ортасы. Оның басты міндеті — кәсіпорынды қажетті уақытта, қажетті мөлшерде және талап етілетін сапада персоналмен қамтамасыз ету, қызметкерлерді дұрыс орналастыру, оқыту және ынталандыру.
Персоналды басқарудың мақсаты — жалпы ұйым игілігі мен жұмыскерлердің жеке мүдделерін ескере отырып, бір мақсатқа бағытталған, еңбекке қабілетті ұжымды қалыптастыру.
Негізгі өзек
Кәсіпорын деңгейіндегі қызметкерлермен жұмыс: адам ресурстарын тиімді жоспарлау, бөлу және кәсіби дамыту.
Нәтижеге ықпал
Дұрыс ұйымдастырылған кадрлық жүйе өндірістің тұрақтылығы мен өнімділігін арттыруға көмектеседі.
Персонал — объект те, субъект те
Кәсіпорын персоналы бір мезетте басқару объектісі де, субъектісі де бола алады. Қызметкерлердің объект ретінде қарастырылуының себебі — олардың өндірістік үдерістің ажырамас бөлігі болуы.
Осыдан туындайтын негізгі міндеттер:
- Адам ресурстарын жоспарлау
- Персоналды қалыптастыру және қайта бөлу
- Ресурстарды тиімді пайдалану
Бұл тұрғыдан алғанда персоналды басқару өндірістің материалдық-заттай элементтерін басқаруға ұқсас, бірақ адам факторына тән мотивация, құндылық және мәдениет сияқты өлшемдермен күрделене түседі.
Жаңа маманды бейімдеу және жүйені жеңілдету
Персоналмен жұмыста сатылы тәсілді қолдану маңызды: кәсіпорынға келген жаңа маманды ұжым мәдениетіне, тәртібіне және ұйымның ерекшеліктеріне бейімдеу кадрлық үдерістерді біріздендіреді. Сонымен қатар бұл жалпы қызметкерлермен жұмыс істеу жүйесін қадағалау мен басқару үдерісін жеңілдетеді.
Ғылыми әдебиеттердегі басқару түсінігінің негізгі анықтамалары
Ғылыми еңбектерде қызметкерлерді (персоналды) басқару ұғымы әртүрлі қырынан түсіндіріледі. Төменде кең тараған негізгі анықтамалар жүйеленіп берілген.
Институционалдық анықтама
Басқару — ерекше әлеуметтік бедел мен әкімшілік қызмет. Ол ұйым мүшелеріне ықпал етуге мүмкіндік береді және билік аспектісімен сипатталады: адам мінез-құлқын өзгертетін ресурстарға ие болу (ақшалай сыйақы, қызметін жоғарылату немесе төмендету, моральдық қолдау көрсету, жұмыстан босату мүмкіндігі және т.б.).
Процессуалдық анықтама
Басқару — бір тұлғаның басқа қызметкерлерге үздіксіз, мақсатты және басым әсер ету үдерісі. Бұл түсіндіруде негізгі назар беделге және өзгелерге ықпал ету қабілетіне аударылады.
Ынталандырушы анықтама
Басқару кәсіпорын қатысушыларын ортақ мақсаттарға жету үшін ынталандыруға бағытталады. Мұнда мотивация үдерісінің маңызы бірінші орынға шығады.
Телеологиялық (мақсатқа негізделген) анықтама
Ұйым мүшелерінің жеке мүдделері мен ұйым мүдделерінің тоғысуын қамтамасыз ету арқылы жұмысты ұйымдастыру және ынталандыру. Бұл тәсіл ғылыми әдебиеттерде жиі кездеседі және табиғаты бойынша ынталандырушы сипатқа ие.
Топқа бағытталған анықтама
Белгілі мақсаттарға жету үшін адамдар тобын біріктіру және іске ынталандыру. Бұл анықтама басқарудың ұжымдық сипатын және топ факторын күшейтеді.
Белсендіруші анықтама
Басқару персоналға жауапты тұлға тарапынан жалпы белсенділікті ынталандыруға, оны бақылауға және реттеуге негізделеді. Бұл жерде билік пен жауапкершіліктің бір тұлға төңірегінде шоғырлануы айқын көрінеді.
Ақпараттық (коммуникациялық, интеракциондық) анықтама
Басқару — ортақ көлемді ақпарат арнасы тәрізді: ұйым ішіндегі ресми және бейресми ақпарат ағымдарының басым бөлігі басты мақсатты жүзеге асыруға бағытталады.
Қайраткерлік (іс-әрекеттік) анықтама
Басқару — белгілі бір қызмет-қимылдарды құрылымдық, жүйеленген түрде бақылау және реттеу. Бұл көзқарас басқарушы менеджердің үйлестіруші, бағыттаушы және жалпы реттеуші рөлінің маңызын айқындайды.
Қорытынды мазмұн
Персоналды басқару — кәсіпорынның тиімді жұмысын қамтамасыз ететін стратегиялық жүйе. Ол кадрды жоспарлаудан бастап, орналастыру, дамыту, ынталандыру және коммуникацияны ұйымдастыруға дейінгі негізгі үдерістерді қамтиды. Осы үдерістер үйлесімді құрылғанда, ұйым мақсаттары мен қызметкерлер мүдделері бір арнаға тоғысып, нәтижелілік артады.