Соғыстан кейінгі жылдардағы баспасөз туралы қазақша реферат
Соғыстан кейінгі жылдардағы баспасөз: бағыт, мазмұн және жанрлық өзгерістер
Ұлы Отан соғысы жеңіспен аяқталғаннан кейін ел өмірінде ең өзекті мәселе халық шаруашылығын қалпына келтіру және оны одан әрі дамыту болды. Бұл кезеңде баспасөз де өз жұмысын бейбіт жағдайға бейімдеп, соғыс жылдарындағыдай жоғары қарқынмен қоғамдық-саяси міндеттерді атқаруға ұмтылды.
1945 жылғы шешімдер және газеттердің мүмкіндіктері
1945 жылы Қазақ КСР-нің 25 жылдығына арналған социалистік жарысты кеңінен насихаттау баспасөз жұмысының басты бағыттарының бірі болды. Үкімет тарапынан газеттердің жұмысын жақсартуға мүмкіндік беретін бірқатар шаралар қабылданды.
ВКП(б) Орталық Комитетінің қаулысы
1945 жылғы 29 шілдеде ВКП(б) Орталық Комитеті «Республикалық, өлкелік және облыстық газеттердің сапасын арттыру және көлемін кеңейту туралы» арнайы шешім қабылдады.
- 1945 жылғы 15 шілдеден бастап республикалық және облыстық газеттер 4 бет болып шыға бастады.
- Редакциялық штат ұлғайтылды, қаламақы қоры артты.
- Мазмұн жергілікті өмірді кеңірек қамтуға бет бұрды.
Бейбіт кезеңге бейімделген мазмұн: жанрлардың жандануына жол ашу
Соғыстан кейінгі жылдары республикалық және облыстық газеттердің мазмұны айтарлықтай өзгерді. Редакциялар жергілікті өмірді жан-жақты көрсетуге, өндіріс пен ауыл шаруашылығындағы нақты мәселелерді талдауға көбірек көңіл бөлді. Осы тұста газет беттерінде очерк, фельетон, баспасөзге шолу жанрлары жиі көрінді.
Тақырыптық басымдық
Газеттердің басты мақсаты — қоғамды қалпына келтіру ісіне жұмылдыру, еңбек өнімділігін арттыруға ықпал ету және халықты жаңа міндеттерге бағыттау болды.
Төртінші бесжылдық және баспасөз ұрандары
1945 жылы ел төртінші бесжылдық жоспарды орындауға кірісті. КСРО Жоғарғы Кеңесі қабылдаған және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің XI сессиясы бекіткен 1946–1950 жылдарға арналған халық шаруашылығын қалпына келтіру және өркендетудің бесжылдық жоспары республика еңбекшілері үшін жақын кезеңдегі нақты бағдарламаға айналды.
Газет айдарлары арқылы ұйымдастыру
- «Жаңа бесжылдық жоспарды мерзімінен бұрын орындау және асыра орындау жолындағы Бүкілодақтық социалистік жарыс»
- «Бесжылдықты — төрт жылда!»
- «Озаттар тәжірибесі — көпке ортақ»
Бұл айдарлар жоспарлы міндеттерді түсіндірумен қатар, алдыңғы қатарлы тәжірибені көпшілікке тарату құралы болды.
Ауыл шаруашылығын электрлендіру: баспасөз көтерген науқан
Соғыстан кейінгі жылдары баспасөз ауыл шаруашылығын жаппай электрлендіру жөніндегі социалистік жарысты ұйымдастыруға ерекше мән берді. 1948 жылы газеттер республикада ауыл-селолық 400 электр станциясын салу туралы бастама көтерді.
Мысалдар мен деректер
- Талдықорған облысында бір жыл ішінде 32 электр станциясын салу жоспарланды, жалпы қуаты 6995 кВт деп көрсетілді.
- Жамбыл облысы Мерке ауданы орталығында электр станциясы салынып, қысқа мерзімде пайдалануға берілгені хабарланды.
Социалистік міндеттемелер және еңбек озаттарын насихаттау
«Социалистік Қазақстан» газеті 1949 жылғы 29 сәуірдегі санында «Соғыстан кейінгі бесжылдықты мерзімінен бұрын орындау жолындағы социалистік жарысты кең өрістетейік!» деген ұранмен арнайы бет жариялап, әр өңір еңбекшілерінің міндеттемелерді орындау барысын кеңінен көрсетті.
Еңбек тәжірибесін тарату
Бет төменгі жағында «Социалистік еңбек ерлерінің тәжірибелерінен» айдарымен Талдықорған облысы, Сарқан ауданы «Красное Знамя» колхозының звено жетекшісі, Социалистік Еңбек Ері М.Г. Леснаяның «Бидайдың гектарынан 100 пұт өнімді қалай алдық» атты тәжірибелік әңгімесі берілді.
Республикалық және облыстық газеттер Социалистік Еңбек Ерлері Ыбырай Жақаев, Ким Ман Сам тәжірибелерін, сондай-ақ озат еңбек адамдары Естемісов, Махатова, Әлімбаева еңбегін үлгі етіп көрсетті.
Нәтиже
Бесжылдықтың соңғы жылында республика колхоздары жоспарды мерзімінен бұрын орындап, мал басы 1940 жылмен салыстырғанда едәуір артты, халықтың материалдық әл-ауқаты өсті.
Идеология, мәдениет және ғылым: баспасөз назарындағы салалар
Партияның идеология мәселелері жөніндегі қаулыларына байланысты 1946–1948 жылдары республика баспасөзі мәдениет пен ғылымның көптеген салаларына көбірек назар аударды. Қазақстан партия ұйымдары халық шаруашылығын қалпына келтіру мен дамыту жөніндегі шешімдерге сәйкес ауқымды жұмыстар атқарды.
Редакторлар қатысқан кеңес
Насихат, үгіт және мәдени-ағарту жұмыстары бойынша республикалық кеңес өткізіліп, оған республикалық, облыстық және аудандық газеттер редакторлары қатысты. Олар басылымдардың идеялық-саяси мазмұнын және мәдени деңгейін арттыру жайын талқылады.
Мәдени өмірдегі елеулі оқиғалар: театр және опера
Соғыстан кейінгі төртінші бесжылдықта республиканың мәдени өмірінде елеулі оқиғалар орын алды. «Социалистік Қазақстан» газеті 1946 жылғы 20 ақпандағы санында «Евгений Онегин қазақ сахнасында» тақырыбымен арнайы бет жариялады.
- Операны қоюшы — Қазақ КСР халық артисті Қанабек Байсейітов.
- Татьяна рөлін орындаушы — КСРО халық артисті Күлаш Байсейітова.
- Сол бетте Төлеген Тәжібаев пен Ахмет Жұбановтың мақалалары да жарияланды.
Қазақ КСР Ғылым академиясының құрылуы және баспасөз рөлі
Соғыстан кейінгі бесжылдықта Қазақ КСР Ғылым академиясының құрылуы — республика өміріндегі аса ірі тарихи оқиға. Бұл науқан қарсаңында баспасөз ғылыми-зерттеу мекемелері мен жоғары оқу орындарынан ұсынылған ғалымдарды таныстырып, олардың еңбектерін кеңінен насихаттады.
1946 жылғы 1 маусым
1946 жылдың 1 маусымы қазақ халқы тарихында айрықша күн ретінде аталды: дәл осы күні Қазақ КСР Ғылым академиясы құрылды. Сол күнгі нөмірлерде республикалық газеттер Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы Н. Оңдасыновтың «Қазақ халқы өзінің академиясын құруда» атты көлемді мақаласын жариялады.
Әдебиет пен өнер қызметкерлері жиналысы
1946 жылдың қыркүйегінде Алматыда өткен әдебиет пен өнер қызметкерлерінің жиналысы туралы есептер жарияланып, онда ВКП(б) Орталық Комитетінің «Звезда» мен «Ленинград» журналдары туралы, сондай-ақ «Драма театрының репертуары және оны жақсартудың шаралары туралы» қаулыларына байланысты міндеттер талқыланғаны айтылды.
Очерк жанрының өрлеуі
Соғыстан кейінгі жылдар — очерк жанрының едәуір алға басқан кезеңі. Жеңістен кейін публицистер мен очеркшілер бейбіт еңбек ырғағын, төртінші бесжылдық жоспарды орындау жолындағы күресті көрсетуге шұғыл бет бұрды.
Республикалық және облыстық газеттерде, сондай-ақ «Әдебиет және искусство» журналы беттерінде бейбіт күннің еңбек ардагерлері туралы портреттік очерктер жиі жарияланды. 1946–1950 жылдары бір ғана осы журналда шамамен 40 очерк жарық көргені айтылады.
Очерк кейіпкерлері ретінде насихатталған тұлғалар
Газет-журнал очерктері Түсіп Күзембаев, Қартабай Атшабаров, Ольга Гоноженко, Қашақбай Пірімов, Нұрмолда Алдабергенов, Ыбырай Жақаев, Мұхтар Қаптағаев, Бәшір Нұрмағамбетов, Нәйлә Базанова секілді ел құрметіне бөленген еңбек адамдарын кеңінен танытты.
Қорытынды байлам
Дегенмен, аталған жылдары республика баспасөзі беттерінде әдебиет пен өнер тақырыбына арналған кейбір мақалалар мен жарияланымдарда байыпты әрі объективті талдаудың орнына үркіту және негізсіз кінәлау сарындарына жол берілгені де байқалды. Бұл жағдай соғыстан кейінгі идеологиялық кеңістіктегі күрделі ахуалдың бір көрінісі ретінде бағалануы мүмкін.