Қазақша рефераттар

Ана және соғыс

Жоспар

  • I. Кіріспе

    Ерлік салтанаты

  • II. Негізгі бөлім

    1. 1 Қаласыңдар мәңгілік ел есінде, ару қыздар — алаулап от кешкендер!
    2. 2 Мәншүк Мәметова — қазақтың аяулы қызы
    3. 3 Әлия Молдағұлова — “қазағым” деген ұрпақтың өкілі

  • III. Қорытынды

    “Батыр десе — батыр еді…”

Ерлік салтанаты

Поэтикалық үзінді

Аспан мен жер арасын
Өрт қаптады, жалыны жалаңдаған,
Көңірсіді құйқадай адал далам.
Бір-бірінің қанынан ұрттамаса,
Тыншымастай сұстанды адамға адам.

Түндер келді жарыңның құшағында,
Рахаттың орнына — алаңдаған.
Жас орнына мөлдіреп жанарда қан
Тамайын деп тамбаған, тама алмаған.

Жүректерден шарықтап таралған ән,
Күліп-атып қылымсып таң алдаған.
Кең далаға қанды өзен құйғандай боп,
Сан арнадан сарқылды ауыр заман.

Дөңбекшіді сонда жер қанға бөгіп:
“Не кінәң бар, адамдар, табар маған?!”
Сәби көңіл жандарды улап-шулап,
Бітіспес кек ызамен арамдаған.

Соғыс естелігі неге көмескіленбейді?

Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталғанына ондаған жыл өтсе де, қанды жылдардың қасіреті халық жадынан өшкен жоқ. Соғыс — адал жарды аяулысынан, ананы жалғызынан айырған, талай тағдырды жаралаған сұм кезең.

Жеңіс салтанаты миллиондардың көз жасымен, майдан мен тылдағы жанқияр еңбектің өтеуімен келді. Отан қорғау жолында тек ер-азаматтар ғана емес, қолына қару алып, тағдырын майданға байлаған ардақты апа-әпкелер де сапқа тұрды.

Негізгі ой

Ұлы Жеңіс — “Отан үшін”, “бейбітшілік үшін” күрескен әрбір адамның ортақ жеңісі. Сол ерлік жолы ұрпақ жадына мәңгілік дастан болып жалғасады.

Майданға аттанған қазақ қыздары

Он сегіз бен жиырманың арасындағы, күні кеше ғана болашаққа аппақ арманмен қараған жас қыздар солдат етігін киіп, ауыр қаруды көтеріп, майдан шебіне бет алды. Ұлы Отан соғысы жылдарында Әлия мен Мәншүктей қыздарымыздың ерлігі жүздеп саналады.

Қарумен ғана емес, өзге де қызметтермен майдан мен тылдың бар салмағын көтергендер көп болды: әскери дәрігерлер, медбикелер, байланысшылар, радистер, баспа мен ішкі істер саласында еңбек еткен қыз-келіншектер де Жеңіске өлшеусіз үлес қосты.

Естелік (Әлима Ақжолова)

“Майданға жету, қалай да жаумен бетпе-бет келіп, кек алу — бар ой-арманымыз болды”, — деп еске алады Ленинградты әуе шабуылынан қорғаған зенит зеңбірегі есептобының командирі Әлима Ақжолова.

Адал ниеттің сыры

Ол майданға сұранып жүріп, құжаттарын әдейі жоғалтып, “құжаты жоқ адамды алдыңғы шепке жібереді” деген сөзге сеніп комендатураға барғанын айтады. Мұның бәрі — майданға жетсем деген адал ниеттен туған әрекет еді.

Ерлік танытқан қазақстандық қыздар (мысалдар)

  • Танкистер: Жамал Байсейітова, Құлкен Тоқбергенова, Гүлжамила Талқанбаева
  • Пулеметші: Гүлжамила Бейсенбаева
  • Радистер: Орынкүл Мысырова, Мәкір Ботақанова, Бикен Садуақасова
  • Мерген: Мәлике Тоқтамысова
  • Байланысшы: Фазира Теміралиева
  • Тылдағы еңбек: дәрігерлер, медбикелер, байланыс, баспа ісі

Ақ шашты ана! Саптан шықпай нық басып келесің бе?
Сыздап тұр-ау әлі күн оқ тескен жер…
Қаласыңдар мәңгілік ел есінде,
Ару қыздар — алаулап от кешкендер!

Мәншүк Мәметова

Өмірбаян деректері

Мәншүк Мәметова 1922 жылы Батыс Қазақстан облысының Орда ауданында дүниеге келді. Ата-анасы ерте қайтыс болып, бес жасында тәтесі Әмина Мәметованың қолында тәрбиеленді. Балалық шағы Алматыда өтті.

Соғыс басталған тұста ол Алматыдағы медициналық институтта оқып, бір мезгілде Республика Халық Комиссарлар Кеңесінің секретариатында қызмет атқарды. 1942 жылдың тамызында өз еркімен Қызыл Армия қатарына алынып, майданға аттанды.

Өз бөлімінде таңдаулы пулеметші атанып, 1944 жылғы 1 наурызда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен аға сержант Мәншүк Мәметова Жиенғалиқызына қаза тапқаннан кейін Совет Одағының Батыры атағы берілді.

Майдандағы ерлік жолы

Отан-анаға қауіп төнгенде, Мәншүк әскери комиссариатқа қайта-қайта арыз жазып, қолына қару алып ер намысын қорғауға дайын екенін білдірді. Ақыры 1942 жылдың тамызында оның өтініші қабылданды.

Алғашында бөлімде писарь қызметіне қалдырмақ болғанымен, ол алғы шептің жауынгері болуға бел буды. Бір айдан соң 21-гвардиялық атқыштар дивизиясының атқыштар батальонына жолдама алды.

1943 жылғы 16 қазанда батальонға жаудың қарсы шабуылын тойтару бұйрығы берілді. Артиллерия мен миномет оғынан төбе баурайы отқа оранып, тірі жан қалды деу қиын сәт туды. Сол кезде Мәншүктің пулеметі үнімен жау тізбегі тоқтады: гитлершілер жүздеген өлігін қалдырып, шегінді.

Жау миномет оғын оның тұрағына бағыттап, ауыр мина жақыннан жарылды. Жараланғанына қарамастан, Мәншүк көрші пулеметке жетіп, қайтадан оқ жаудырып, бөлімшелердің ілгері жылжуына жол ашты. Сол ұрыста ол төбе баурайында ерлікпен қаза тапты.

Поэтикалық көрініс

Абайлады сонда Мәншүк жан-жағын,
Көрді өзінің жапа-жалғыз қалғанын.
Көзге жанар, көкірекке кек толып,
Қиналады қимай серік-саңлағын.

Әлия Молдағұлова

Өмірбаян деректері

Әлия Молдағұлова 1924 жылы 20 сәуірде Ақтөбе облысы, Қобда ауданындағы Бұлақ ауылында дүниеге келді. Ата-анасы қайтыс болған соң нағашысы Әубәкір Молдағұловтың қолында тәрбиеленді.

Ол Ленинградтағы №9 мектепте (кейінгі №140) оқыды. 1942 жылы өз еркімен армияға барып, мергендер мектебіне жіберілді. 1943 жылдың тамызында майданға алғаш кіріп, 2-Прибалтика майданының 22-армиясы құрамындағы 54-атқыштар бригадасында шайқасты.

1944 жылғы 15 мамырда Псков облысындағы Новосокольники станциясы маңындағы ұрыста ерлікпен қаза тапты. 1944 жылғы 4 маусымда ефрейтор Әлия Молдағұловаға қаза тапқаннан кейін Совет Одағының Батыры атағы берілді.

Халқын сүйген қайсар қыз

Соғыс Әлия Ленинградта жүргенде басталды. Ол қалаға деген сүйіспеншілігін іспен дәлелдеп, құрбыларымен бірге өрт сөндірді, көшелерді үйіндіден тазартты. Қоршаудағы қаладан эвакуациялануға тура келген соң, балалар үйі Ярослав облысына көшірілді.

Әлия Рыбинск авиация техникумына түсіп, көп ұзамай әскери комиссариатқа арыз жазып, өзін майданға жіберуді өтінді. Осылайша мергендер мектебінің курсанты атанып, байқау атысында “өте жақсы” баға алды.

Майданға келгенде батальон командирі одан жасын сұрағанда, Әлия “он тоғызда” деп жауап береді. Қауіпті, батпақты өңірдің жағдайын меңгеріп, еңбектеп жеткен алғашқы позициясында-ақ ол қарсы жақты бақылап, қолайлы сәтті күте білді.

Көп ұзамай ойпатта су алуға келген үш гитлершіні байқап, дәл атып, үшеуін де жойды. 1943 жылдың қазан айының басына дейін ол отыз екі жаудың көзін құртқан мерген ретінде танылды.

Шабуылдағы қайсарлық

Әлия винтовкасын автоматқа ауыстырып, ротамен бірге жиі шабуылға қатысты. 1943 жылдың желтоқсанында Казачиха деревнясы маңындағы қиян-кескі ұрыста “Отан үшін” деп ұрандап, жауынгерлерді соңынан ерте көтерілгендердің бірі болды. Сол шайқаста ол он фашистің көзін жойды. 1944 жылғы 14 қаңтарда траншеядағы қолма-қол ұрыста автоматпен атысып жүріп, неміс офицерінің оғынан қаза тапты.

Қорытынды

“Шығыстың қос жұлдызы” — ерекше естілетін, бірақ мағынасы одан да биік атау. Бұл атақ қарапайым қазақ қыздарына берілгеніне біреулер күмәнмен қарауы мүмкін. Алайда Әлия мен Мәншүк бүкіл әлем алдында қазақтың тек жігіттері ғана емес, қыздарының да қайсар жүрегі бар екенін дәлелдеп берді.

Екеуін қатар атағанымызбен, әрқайсысының ерлігі — өзінше дара. Әлия ерлік пен сұлулықтың қалай ұштасатынын көрсетсе, Мәншүк қыз бойындағы өжеттіктің қандай болатынын дәлелдеді.

Бұл қасиеттер кейінгі ұрпаққа өнеге болды. Қазақ елінің тәуелсіздігі үшін жас өмірін қиған Ләззат Асанованың бойындағы ерлік те осы рухани сабақтастықтан бастау алатыны анық.

Мәңгілік жады

Соғыс қасіреті ұмытылмайды; ерлік ұмытылмауы тиіс. Біздің міндет — сол тарихты қадірлеп, бейбітшіліктің бағасын білу.

Ұрпаққа аманат

Ардагерлердің тілегі — отты күндердің тауқыметін кейінгі ұрпақ көрмесін, ал бүгінгі жастар Отанын сүйетін, намысты, елдікке берік азамат болып өссін.

Пайдаланылған әдебиеттер

  • “Арулар отты жылдарда”. “Қазақстан” баспасы. Алматы, 1975.
  • “Совет Одағының қазақстандық батырлары”. “Қазақстан” баспасы. Алматы, 1969.
  • “Қазақтар. Kazakhi”. Көпшілікке арналған тоғыз томдық анықтамалық, 2-том: “Тарихи тұлғалар”. Қазақ Совет Энциклопедиясы.