Адам және азаматты құқықтары мен бостандықтарының саралануы
Мазмұны
Кіріспе
Таңдалған тақырыптың өзектілігі қазіргі кезеңдегі мемлекеттік өзгерістер, реформалар мен дағдарыстар аясында айқын байқалады. Егемен мемлекет саяси ұйым ретінде өз саясатын толыққанды жүзеге асыру үшін қолданыстағы заңнаманың тиімділігін, әр деңгейдегі мемлекеттік органдардың жұмыс сапасын, сондай-ақ жеке тұлғаның құқықтық мәртебесінің бұзылмауын қамтамасыз етуге тиіс.
Осы мәселелер мемлекет пен жеке тұлға арасындағы қатынастарды талқылауға арналған конференциялар, дөңгелек үстелдер, бұқаралық ақпарат құралдарындағы пікірталастар арқылы да тұрақты түрде күн тәртібіне шығарылып келеді. Бұл құбылыстар қоғамның мемлекет-құқықтық үдерістерге, жеке тұлғаның құқықтық мәртебесіне және мемлекет пен азамат арасындағы байланысқа қызығушылығының жоғары екенін көрсетеді.
Әдебиеттерге шолу
Зерттеу барысында мемлекет, құқық және жеке тұлға мәселелерін қарастырған бірқатар авторлардың еңбектері талданады. Атап айтқанда, М.Т. Баймаханов, Т.А. Ағдарбеков, А.К. Котов, сондай-ақ ресейлік ғалымдар С.С. Алексеев, А.П. Бутенко, А.Б. Венгеров, И.А. Ильин, Ж. Карбоннье, Р.З. Лившиц, А.В. Малько, Г.Ф. Шершеневич, Л.С. Явич, Ю.А. Тихомиров еңбектеріндегі негізгі тұжырымдар салыстырылып, сарапталады.
Қоғамдық қатынастар және әлеуметтік нормалар
Қоғамдық қатынастар өздігінен тәртіп пен заңдылық шеңберінде, моральдық және гуманистік талаптар негізінде бірізді түрде реттелмейді. Олардың өмір сүру формалары индивидтердің сан қырлы әрекеттері қалыптастыратын қайшылықтардан, күрделі шиеленістерден және мүдделер қақтығысынан тұрады.
Мұндай үдерістерді жүйелі тәртіпке келтіру және мінез-құлыққа реттеушілік сипат беру әлеуметтік нормалар арқылы іске асады. Әсіресе діни нормалар, әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер қоғамдық қатынастарды реттеуде елеулі рөл атқарады. Дегенмен адамдардың саналық, тәрбиелік, генетикалық және психологиялық ерекшеліктері әртүрлі болғандықтан, баршаға бірдей талаптағы мінез-құлық үлгісін міндеттеу әрдайым мүмкін емес. Қоғамдағы әртүрлілік — қоғамдық қатынастардың дамуы мен жетілуінің табиғи көрінісі.
Құқықтың қоғамдағы орны
Құқық — қоғамдық құбылыс. Ол қоғамның туындысы ретінде оның дамуының белгілі бір сатысында пайда болады және адам мінез-құлқын реттейтін әлеуметтік маңызды тетік ретінде әрекет етеді.
Құқық қамтитын әлеуметтік ая
- адамдар
- адамдар арасындағы қатынастар (қоғамдық қатынастар)
- қоғамдық қатынастар субъектілерінің мінез-құлқы
Мазмұнды айқындайтын факторлар
Құқықтың мазмұны қоғамдық дамудың қажеттіліктерімен және қоғамдық үдерістерге қатысушылардың мүдделерімен айқындалады.
Негізгі идея
Құқық әлеуметтік келісімнің құралы ретінде әлеуметтік мүдделер теңдігін белгілеуге, игіліктерді әділ бөлуге және жеке адамның әлеуметтік бостандығының өлшемін айқындауға ұмтылады.
Қоғамдық сананың тетіктері мен саяси күштердің бөліну ерекшеліктеріне байланысты, шынайы теңдік кейде құқықтың формальды қайнар көздерінде толық көрінбеуі мүмкін. Мұндай жағдай құқықтың өз идеалына жақындауы немесе, керісінше, өз негізінен ауытқуы ретінде бағаланады [1].
Нормативтік қасиет және жалпы қолданым
Әлеуметтік нормалардың бір түрі ретінде құқық нормативтік қасиетке сүйенеді: ол нақты бір тұлғаға емес, жалпы белгілер бойынша айқындалатын субъектілерге (мысалы, жасы, әрекет қабілеттілігі, заңды тұлғаның жалпы сипаттары) қатысты қолданылады және қоғамдық қатынастарды типтік үлгілер арқылы реттейді.