Салымдардың табыстылығы
Қаржылық инвестициялар: мәні және түрлері
Қаржылық инвестициялар — кәсіпорындардың бағалы қағаздарды сатып алуға жұмсаған шығындары, басқа кәсіпорындарға үлестік қатысуы, вексельдік қарыз беруі және өзге де борыштық міндеттемелер арқылы жүзеге асатын салымдар. Нарықтық экономика жағдайында бұл — есептің ең маңызды объектілерінің бірі.
Капиталды беру формасына және табысты бөлу әдісіне қарай бағалы қағаздар борыштық және борыштық емес болып бөлінеді.
Борыштық бағалы қағаздар
Борыштық бағалы қағаздар — пайыз түрінде табыс табу құқығын алу үшін қарызға берілген қаражатты білдіреді. Қарыз алушы алынған соманы алдын ала белгіленген мерзімде қайтаруға міндеттенеді.
Қарыздық міндеттемелерге мыналар жатады:
- облигациялар;
- мемлекеттік заемдар;
- банктердің депозиттік және сақтау сертификаттары;
- вексельдер.
Борыштық емес бағалы қағаздар және акция
Әдетте инвесторлар компания капиталына қатысу үшін бағалы қағаздардың ең кең тараған түрі — акцияларды сатып алады.
Акция дегеніміз
акционерлік қоғамдар, кәсіпорындар, ұйымдар, банктер, кооперативтер шығаратын; осы ұйымдарды дамыту мақсатында акция иесінің қаржы салғанын растайтын және оған пайданың бір бөлігін дивиденд түрінде алуға құқық беретін бағалы қағаз.
Акция шығару арқылы акционерлік қоғамдар ірі инвестициялық жобаларды қаржыландырады. Ал акциялар эмиссиясы — акционерлік қоғам құру, мемлекеттік кәсіпорынды сатып алу немесе компанияның жарғылық капиталын ұлғайту мақсатында акцияларды шығару үдерісі.
Туынды бағалы қағаздар
Туынды бағалы қағаздар иелерінің акцияларды және қарыздық міндеттемелерді сатып алу немесе сату құқығын бекітеді. Оларға опциондар және фьючерстік келісімдер жатады.
Опцион
Опцион — еңбек ұжымының мүшелеріне тегін берілетін немесе жеңілдікпен сатылатын, кейіннен жазылым құқығын беретін бағалы қағаз.
Қаржылық фьючерс
Қаржылық фьючерс — белгілі бір базистік активті болашақта алдын ала тіркелген бағамен сатып алу немесе сату туралы жасалатын келісім.
Сертификаттар және «жамбо» сертификат
Акциялар мен облигациялардың орнына иелеріне берілетін сертификаттар өздігінен бағалы қағаз болып есептелмейді. Олар бағалы қағаздарды сатып алу фактісін растайтын куәлік қызметін атқарады: сертификатта қандай көлемде, қандай бағамен және қандай сомаға бағалы қағаз сатып алынғаны көрсетіледі.
Жамбо-сертификат
Сертификаттың бір түрі — жамбо-сертификат (номиналдық құны өте жоғары, аса ірі сертификат). Мысалы, швейцарлық жамбо-сертификат 1000 дана аса ірі акцияны біріктіріп, номиналы бойынша 100 000 швейцар франкіне тең болуы мүмкін.
Қаржылық инвестициялар: мерзімі және қатысушылары
Ақшаларды акцияларға, облигацияларға және басқа да бағалы қағаздарға айналдыру қаржылық инвестициялар деп аталады. Кәсіпорын активтерінде қаржылық инвестициялар: ұзақ мерзімді (1 жылдан көп) және қысқа мерзімді (1 жылдан аз) болып бөлінеді.
Инвестор
Қаражат құюшылар — инвесторлар.
Эмитент
Бағалы қағаздарды шығарушылар — эмитенттер.
Инвестициялық жобаларды бағалау және жобалық талдау
Инвестициялық жобалардың тиімділігін анықтау үшін жобаға кеткен шығындар мен жобаның іске асу нәтижелерін салыстырып, талдау қажет. Жобалық талдау — капиталдық жобаның табыстылығын бағалау үдерісі, яғни жоба шығындарын осы жобадан түсетін табыспен салыстыру.
Негізгі талдау аспектілері
Техникалық талдау
Инвестициялық жобаға ең дәл келетін техника мен технологияны анықтау.
Коммерциялық (маркетингтік) талдау
Жоба іске асқаннан кейін өнімнің сатылу нарығын талдау: қанша көлемде өнім шығару қажет екенін және нарық сыйымдылығын бағалау.
Институционалдық талдау
Жобаны іске асырудың ұйымдық-құқықтық, әкімшілік және саяси ортасын бағалау; талаптарға сәйкестендіру; фирманың ұйымдық құрылымын жобаға бейімдеу.
Әлеуметтік (әлеуметтік-мәдени) талдау
Жобаның жергілікті тұрғындарға әсерін зерттеу.
Қоршаған ортаны талдау
Жобаның қоршаған ортаға ықтимал кері әсерін сараптама арқылы анықтау және оны болдырмау тәсілдерін қарастыру.
Қаржылық талдау
Жобаның қаржылық нәтижелерін, ақша ағындарын және қаржыландыру құрылымын бағалау.
Экономикалық талдау
Жобаның жалпы экономика үшін тиімділігін, ресурстарды пайдалану нәтижелілігін және ықпалын бағалау.