Мемлекеттік мекемелер
Мемлекеттік аппараттың түсінігі және мазмұны
Мемлекеттік аппарат — мемлекеттің атынан оның міндеттері мен функцияларын жүзеге асыратын, құзыреті заңмен бекітілген мемлекеттік органдардың жүйесі. Мемлекеттік аппараттың құрылуы, қызметінің тәртібі және негізгі өкілеттіктері Конституцияда және конституциялық заңдар мен өзге де нормативтік-құқықтық актілерде айқындалады.
Әрбір мемлекеттік орган өз қызметін жүзеге асыру барысында мемлекеттің ұйымдық, материалдық және қажет болған жағдайда мәжбүрлеу ресурстарына сүйенеді.
Мемлекеттік билік — негізгі нышан
Мемлекеттік аппараттың негізгі нышаны — оның мемлекеттік билікті жүзеге асыруы. Бұл билік мынадай мазмұнда көрінеді: мемлекеттік органдар мемлекеттің атынан барша субъектілер үшін міндетті нормативтік актілерді қабылдай алады, құқықтық нормалардың орындалуын тексереді, ал жекелеген жағдайларда құқық бұзушылық үшін жауаптылыққа тарту шараларын қолдануға өкілетті.
Мақсат, құзырет және өзара байланыс
Мемлекеттік органдардың алдына қойылған мақсаттар мен міндеттер заңда нақты белгіленеді. Сондай-ақ олардың ішкі құрылымы, құзыреті және өзге мемлекеттік органдармен өзара қатынасу тәртібі реттеледі. Мемлекеттік қызметкерлердің өкілеттіктері де тиісті органның функциялары мен міндеттеріне сәйкес айқындалады.
Құқық қорғау қызметі
Прокуратура органдары, сот жүйесі, ішкі істер органдары және ұлттық қауіпсіздік органдары құқық қорғау қызметін атқарады.
Жүйелік байланыс
Аталған органдар өзара байланысты және жиынтығында құқық қорғау жүйесін құрайды.
Мемлекет механизмі: кең және тар түсінік
Мемлекет механизмі — қоғамды мемлекеттік басқаруды қамтамасыз ететін және мемлекеттік билікті жүзеге асыруға қызмет ететін мемлекеттік органдар мен ұйымдардың жүйесі. Кең мағынада ол үш құрамдас бөліктен тұрады: мемлекеттік мекемелер, мемлекеттік аппарат және мемлекеттік кәсіпорындар.
Кең мағынадағы үш құрамдас бөлік
-
Мемлекеттік мекемелер — әлеуметтік, экономикалық, мәдени және өзге салаларда мемлекеттік функцияларды тікелей, практикалық тұрғыдан орындайтын ұйымдар.
-
Мемлекеттік кәсіпорындар — қоғам қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін өнім өндіру немесе қызмет көрсету мақсатында шаруашылық қызметті жүзеге асыратын құрылымдар.
-
Мемлекеттік аппарат — мемлекет алдында тұрған мәселелерді шешу және функцияларды орындау үшін биліктік өкілеттіктермен қамтамасыз етілген мемлекеттік органдардың жүйесі.
Тар мағынада мемлекет механизмі көбіне мемлекеттік билікті жүзеге асыру үшін биліктік өкілеттіктер берілген мемлекеттік органдардың жиынтығы ретінде түсіндіріледі. Бұл ретте мемлекеттік орган мемлекеттік аппараттың бастапқы элементі болып саналады.
Мемлекеттік орган: құрылымы және тірегі
Мемлекеттік орган — белгілі бір міндеттер жүктелген, мемлекеттік қызметтің нақты түрін жүзеге асыру үшін мемлекет құратын, салыстырмалы түрде дербес және құрылымдық тұрғыдан айқындалған буын. Ол өз міндеттерін орындау барысында мемлекеттің ұйымдық, материалдық және мәжбүрлеу мүмкіндіктеріне сүйенеді.
Мемлекеттік органдар қызметінің негізгі нысандары
Ғылыми әдебиеттерде мемлекеттік органдар қызметінің негізгі үш нысаны жиі көрсетіледі:
Құқық шығармашылық
Нормативтік-құқықтық актілерді әзірлеу және қабылдауға бағытталған қызмет.
Құқық атқару
Құқық нормаларын іске асыратын басқарушылық қызмет нысаны.
Құқық қорғау
Құқықтық нормалардың сақталуын қамтамасыз етуге бағытталған қызмет.
Мемлекеттік органдардың ерекшелік белгілері
-
Мемлекеттің міндеттері мен функцияларын мемлекет атынан белгілі бір қызмет түрі арқылы жүзеге асырады.
-
Мемлекеттік кәсіпорындар мен мекемелерден өзгеше, биліктік уәкілеттіктерге ие.
-
Белгілі бір функциялары, құқықтары мен міндеттері бекітілген.
-
Ұйымдық құрылымымен сипатталады: штаттық бірліктері, бөлімшелері және қызметінің аумақтық ауқымы болады.
-
Заңмен белгіленген тәртіппен құрылады.
Қорытынды түйін
Мемлекеттік органдардың мәнін айқындайтын басты белгі — олардың мемлекеттік-биліктік өкілеттіктермен қамтамасыз етілуі. Дәл осы қасиет мемлекеттік органдарды мемлекеттік ұйымдардың өзге түрлерінен (кәсіпорындар мен мекемелерден), сондай-ақ мемлекеттік емес ұйымдардан нақты ажыратуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар мемлекеттік органдардың сапалық ерекшелігін көрсететін маңызды қыры — заң актілерін, соның ішінде нормативтік-құқықтық актілер мен қаулыларды қабылдауға уәкілетті болуы.