Монополияға қарсы мемлекеттік реттеу туралы қазақша реферат
Монополияға қарсы мемлекеттік реттеу
Монополияға қарсы мемлекеттік реттеу нарықтық экономикасы дамыған елдерде кеңінен қолданылады. Нарықты монополияландыруды тежеу үшін мемлекет әкімшілік және экономикалық шаралармен қатар, заңнама арқылы да әділеттілік қағидаттарын қамтамасыз ететін тетіктерді іске қосады.
Жалпы алғанда, өндірушілердің нарықты монополияландыруынан қорғау мақсатында өкімет әкімшілік, экономикалық және құқықтық актілерді қолданады. Бұл реттеу өндірістің шоғырлану және монополиялану деңгейіне, кәсіпорындардың стратегиясы мен тактикасына, сыртқы экономикалық қатынастарға, сондай-ақ баға мен салық саясатына да ықпал етеді.
Монополияға қарсы комитеттің негізгі функциялары
- Өндіріс және айналым салаларында монополияны тежеуге бағытталған шараларды әзірлеу және іске асыру.
- Тауар нарығын дамыту және бәсекелестікті күшейту жөнінде ұсыныстар мен нұсқаулықтар дайындау.
- Шаруашылық субъектілерін құру, қайта құру және тарату кезінде монополияға қарсы талаптардың сақталуын бақылау.
- Жекелеген субъектінің өндіріс саласында үстем (дара басым) жағдайға ие болуына жол бермеу үшін ірі көлемдегі акцияларды сатып алу-сатуды қадағалау.
- Тауар нарығы мен бәсекелестікті жетілдіру мақсатында билік және басқару органдарына ұсынымдар беру.
- Еркін, реттелетін немесе алдын ала белгіленген бағалар қолданылатын ортаны жетілдіруге қатысу.
- Шетелдік инвестицияны ынталандыру және бірлескен кәсіпорындар құруға қолдау көрсету.
- Экспорт-импорт операцияларына лицензия беруге қатысу.
- Еркін экономикалық аймақтарды құру және дамытуға ықпал ету.
Ескерту: бастапқы мәтінде «тыйым салынған іс-әрекеттер туралы мәліметтер 1–суретте берілген» деп көрсетілген, алайда бұл материалда сурет ұсынылмаған.
Кәсіпкерлік және коммерциялық құпия
Фирмалар мен кәсіпорындардың белгілі бір ақпаратты құпия сақтауға заңды құқығы бар. Мұндай мәліметтерді жариялау олардың нарықтағы орнына, бәсекелік қабілетіне және іскерлік мүддесіне елеулі зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан кәсіпорындар өз қызметі туралы кейбір деректерді құпияда ұстауға құқылы.
Кәсіпкерлік құпияға не жатады?
Кәсіпкерлік құпия — бұл өндірістік құпиялар, ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелері, жобалау-конструкторлық және технологиялық ізденістер, сондай-ақ өндіріс барысында туындайтын жекелеген міндеттердің шешімдері. Бұған қоса, арнайы техникалық шешімдер мен нақты экономикалық процестерді басқару әдістері де кіруі мүмкін.
Мемлекеттік органдарға ақпарат беру тәртібі
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, егер сұралатын деректер коммерциялық құпия болып саналса, кәсіпорындардың мемлекеттік органдарға кейбір мәліметтерді бермеуге құқығы бар. Дегенмен кәсіпорындар міндетті түрде мемлекеттік статистикаға, салық төлемдеріне және жылдық есептілікке қатысты деректерді ұсынуға тиіс.
Үкімет қаулысымен коммерциялық құпияға жатпайтын мәліметтердің тізімі бекітіледі. Оларға, әдетте, төмендегілер кіреді:
- Тіркеу құжаттары, тіркеу туралы анықтама
- Патенттер және лицензиялар
- Бекітілген нысан бойынша берілетін есептер
- Салықтың дұрыс есептелуі мен төленуін бақылауға қажет деректер
- Бюджетке түсетін түсімдер туралы мәліметтер
- Қызметкерлердің саны мен құрамы, жалақы қоры
- Еңбек жағдайы және бос жұмыс орындары туралы ақпарат
- Қоршаған орта бойынша есепке алу және өзге де міндетті мәліметтер