Қазақша рефераттар

Германия мемлекеттерінің бірігуінен экономикалық потенциалының өсуі

Туризм ұғымы және оның мақсаттары

Тақырыпты талдауға кіріспес бұрын, «туризм» ұғымын нақтылап алған дұрыс. С.И. Ожеговтың «Словарь русского языка» еңбегінде туризм демалыс және білім беру мақсатындағы сапарлар, сондай-ақ спорт түрі ретінде сипатталады.

Туризмнің негізгі 4 мақсаты

  1. 1 Сауықтыру (рекреациялық).
  2. 2 Танымдық (экскурсиялық, топтық серуен).
  3. 3 Іскерлік (қызметтік сапарлар).
  4. 4 Ғылыми (зерттеу жұмыстары).

Топтық серуендер және нысандар

Танымдық бағыттағы топтық серуендер, әдетте, екі санаттағы нысандарға құрылады: мәдени-тарихи және табиғи объектілер.

Табиғи нысандарға мысалдар

  • Таулы аудандар: Ақсу-Жабағылы, Марқакөл.
  • Өзен-көл маңы: Алакөл, Қорғалжын.
  • Орманды алқаптар: Наурызым.
  • Құмды дала: Үстірт, Мойынқұм.
  • Жартастар: Таңбалытас, Қаратау.

Көлік түрлері бойынша

  • Автомобиль арқылы саяхат.
  • Темір жолмен сапар.
  • Теңіз көлігімен саяхат.
  • Әуе қатынасы арқылы.
  • Өзен бойымен саяхат.

Туризмнің дамуы көптеген елдер үшін тұрақты табыс көзіне айналғандықтан, мемлекеттер бұл саланы стратегиялық бағдарламалар арқылы қолдайды.

Әлемдік үрдіс және туризмнің ықпалы

Дүние жүзінде туризм жылына шамамен 500 млрд доллар табыс әкеледі. Көшбасшылар қатарында АҚШ және Батыс Еуропа елдері (Испания, Франция, Италия) бар. 2000 жылы Дүниежүзілік туристік ұйым 698 млн туристің халықаралық сапарын тіркеген.

Экономикадан тыс әсері

Әлеуметтік-экономикалық тұрмыс: туризм жаңа жұмыс орындарын ашуға, қызмет көрсету сапасын арттыруға, аймақтық инфрақұрылымды жаңартуға ықпал етеді.

Халықаралық ынтымақтастық: елдер арасындағы мәдени алмасуды күшейтіп, өзара түсіністік пен бейбіт қатынастарды нығайтады.

Саяси өзгерістер және туристік қозғалыс

Соңғы онжылдықтардағы ірі саяси өзгерістер халықаралық туризмнің бағыты мен қарқынына әсер етті. Атап айтқанда: Кеңес Одағының ыдырауы және 15 тәуелсіз мемлекеттің құрылуы, постсоциалистік елдердегі кең ауқымды реформалар, Варшава келісімі ұйымының тоқтауы, «суық соғыстың» аяқталуы, Германияның бірігуі, Югославия федерациясының ыдырауы.

Бұл өзгерістер бұрын жабық болған аймақтарды ашып, азаматтардың халықаралық сапар жасау мүмкіндігін кеңейтті. Нәтижесінде постсоциалистік елдерден шығатын туристік ағын өсті: адамдар батыс мәдениетімен, тарихи-архитектуралық ескерткіштермен және табиғи ландшафттармен танысуға бет бұрды.

Рекреация: демалыстың жүйелі ұғымы

Демалыс — тек саяхаттың өзі емес, оған қызмет ететін инфрақұрылымның (баспана, тамақтану, әртүрлі іс-шараларды ұйымдастыру) жұмысын да қамтиды. Бұл кең ұғым рекреация деп аталады. Оның негізгі мақсаты — еңбек үдерісінде жұмсалған күш-қуатты қалпына келтіру.

Рекреация үшін қажет 3 шарт

  • Халықтың жеткілікті кіріс деңгейі (өркениетті демалыс қымбатқа түсуі мүмкін).
  • Рекреациялық қор (табиғи және мәдени нысандар жиынтығы).
  • Рекреациялық шаруашылық (қонақ үйлер, демалыс базалары, санаторийлер, көлік және т.б.).

Қазақстандағы рекреациялық шаруашылық және қорлар

Қазақстанда рекреациялық шаруашылық құрамына қонақ үйлер, демалыс үйлері мен базалары, санаторийлер, турбазалар, туристік көлік түрлері кіреді. Соңғы жылдары бұрын иесіз қалған демалыс нысандарының бір бөлігі қалпына келтіріліп, халықаралық деңгейдегі қонақ үйлер мен тау шаңғысы базалары салынды. Сондай-ақ жаңа ұлттық парктер құрылды: Бурабай, Шарын каньоны, Қатонқарағай.

Табиғи-рекреациялық қорлар

Адамдар жиі демалуды ұнататын әсем табиғи орындар: сарқырамалар, ерекше жартастар, үңгірлер, каньондар. Бұған қолайлы климаттық жағдай да кіреді — ол туристік маусымның ұзақтығын анықтайды.

Мәдени-тарихи қорлар

Бұл — ата-бабаларымыздан қалған мәдени мұра: ежелгі қалалар, кесенелер, қамалдар мен храмдар, тасқа қашалған суреттер, сәулет құрылыстары, мұражайлар.

Жамбыл облысы мысалындағы әлеует

Жамбыл облысында минералды бұлақтар негізінде емдік курорттар қалыптасқан (Меркі шипажайы, Т. Рысқұлов, «Бөбек»). Су тоғандары (Талас, Аса, Шу, Теріс-Ащыбұлақ) жағажайлық демалыс аймақтарына айналып келеді. Таулы өңірлерде (Қырғыз Алатауы, Қаратау жотасы) саяхат пен туризм кең таралған, ал Тараз қаласы танымдық туризмнің маңызды орталықтарының біріне айналуда.

Қазақстанның туристік «картадағы» тартымды нүктелері

Қазақстанның рекреациялық қорлары мол әрі толық зерттеліп біткен жоқ. Елдің әр өңірінен табиғат пен мәдениет ғажайыптарын кездестіруге болады. Рекреациялық байлықтар әсіресе Оңтүстікте шоғырланған: Хантәңірі шыңы, Шарын каньоны, Әнші шағылдар, Солтүстік Тянь-Шаньның қарлы шыңдары.

Танымал нысандар

Алматы маңы: Медеу мұз айдыны және әлемдік деңгейдегі Шымбұлақ тау шаңғысы курорты.

Мәдени мұра: Алтын адам, ЮНЕСКО тізіміндегі Таңбалы тас жартас суреттері.

Тарихи орталықтар: Көне Тараз ескерткіштері, Отырар мұражай-қорығы, «кіші түрік Меккесі» атанған Түркістан.

Орталық Қазақстан: Қарқаралы ұлттық паркі, Қарасор көлі, сондай-ақ демалыс пен балық аулауға қолайлы Балқаш көлі.

Оқушылардың туристік таңдауы: тәжірибе және сауалнама

Тақырып оқушылардың туристік таңдауына қатысты болғандықтан, өз сыныптастарымның сапар тәжірибесін және жүргізілген шағын сауалнаманың нәтижесін келтіремін.

Түркістанға танымдық сапар (2006)

2006 жылы біз сыныптастарымызбен бірге алғаш рет Түркістан қаласына сапар шектік. Тарихи нысандар туралы толық мәлімет алу үшін гид-жолсеріктермен бірге бардық. Олар бізге әр жердің тарихы мен маңызын түсіндіріп отырды.

Алдымен Тараз қаласындағы Айша бибі және Қарахан кесенелеріне бардық. Кейін Түркістанда Қожа Ахмет Ясауи және Есім хан кесенелерімен таныстық. Сапар мазмұнды өтіп, жақсы әсер қалдырды.

Сауалнама нәтижелері

1) Отбасыңыз жазғы демалысты қалай өткізгенді қалайды?

  • Үйде қалады, ешқайда бармайды 10
  • Жақын маңдағы елді мекенде (саяжайда, бақшада) демалады 31

2) Демалыстың қай түрін ұнатасыз?

  • Белсенді туризм, саяхат 34
  • Белсенді емес демалыс (демалыс үйі/базасы, санаторий) 4

3) Саяхат түрі: қайсысын таңдар едіңіз?

  • Жаяу жүру 2
  • Автомобиль 18
  • Су көлігі 13
  • Темір жол 0
  • Ұшақ 6

4) Қай табиғат кешенінде демалғанды ұнатасыз?

  • Шөл 1
  • Шөлейт 0
  • Дала 0
  • Орманды дала 4
  • Таулы өлке 11
  • Теңіз жағалауы 23

5) Саяхатыңызды қалай ұйымдастырасыз?

  • Өз бетімше 15
  • Туристік ұйымдар арқылы 9
  • Басқа тәсіл 14

Қорытынды және ұсыныстар

Сауалнама нәтижесі жасөспірімдердің танымдық және белсенді туризмге қызығушылығы жоғары екенін көрсетті. Олар туған өлкенің тарихын, мәдениетін, салт-дәстүрін танып-білуге ынталы және зерттеуге бейім.

Туризм тек танымдық мақсатқа қызмет етпейді, оның тәрбиелік мәні де зор. Сондықтан болашақ ұрпақты тәрбиелеуде туризм саласының әлеуеті жоғары.

Мәселе: инфрақұрылым және кадр тапшылығы

Кейбір аудандарда туризмді дамытуға жеткілікті назар бөлінбейді. Мысалы, 2004 жылы жоспарланған Жуалы ауданындағы Теріс-Ащыбұлақ су қоймасы маңындағы сыртқы туристік базаның құрылысы қаржыландыру тапшылығына байланысты іске аспай қалған. Сонымен бірге кәсіби мамандардың, маркетингті және туристік-рекреациялық қорларды сақтау тәртібін меңгерген кадрлардың жетіспеушілігі де саланың дамуын тежейді.

Өңірлерде альпинистік лагерьлердің, жас саяхатшылар станцияларының және балаларға арналған туристік ұйымдардың аздығы болашақ гид-жолсеріктерді, экскурсоводтарды, туризм нұсқаушыларын даярлау мүмкіндігін шектейді.

Алдағы жоспарлар нәтижесін береді деген сенім бар. Бұл бағытта кәсіпкерлердің, инвесторлардың және жергілікті басқару органдарының үйлесімді қолдауы шешуші рөл атқарады.

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. Ердәулетов С.Р. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы. Оқу құралы. Алматы, 1998.
  2. Ердәулетов С.Р. Туристік Қазақстан. Алматы: Қайнар, 1989.
  3. Ақ жол газеті, 23 ақпан, 2006.
  4. Егемен Қазақстан, 26 қыркүйек, 2006.
  5. Егемен Қазақстан, 1 қаңтар, 2007.