Қазақша рефераттар

Мемлекеттік тұрғын қорынан тұрғын емес қорына ауысқан бөлмелер

Үйлер мен ғимараттарды жалдау шарты: түсінігі және ерекшеліктері

Үйді немесе ғимараттарды жалдау шарты бойынша жалға беруші мүлікті жалға алушының уақытша иеленуіне және пайдалануына беруге міндеттенеді. Бұл шарттың кәсіпорынды жалдау шартынан негізгі айырмашылығы — ол кәсіпкерлік те, кәсіпкерлік емес те мақсатта жасала алады. Себебі үйлер мен ғимараттардың тағайындалуы әртүрлі: мәдени, ғылыми, қайырымдылық, білім беру және өзге де қызмет түрлерін жүзеге асыру үшін қолданылуы мүмкін.

Шарттың нысаны кәсіпорынды жалдау шартына ұқсас. Ал елеулі (маңызды) талаптарына, ең алдымен, шарттың нысанасы және арендалық төлем мөлшері жатады.

Құқықтық реттеу және шарт элементтері

Үйлер мен ғимараттарды жалдау қатынастары Азаматтық кодекс нормаларымен және тиісті арнайы ережелермен реттеледі. Шарттың субъектілері ретінде кез келген жеке және заңды тұлғалар қатыса алады.

Жалға беруші кім бола алады?

Жалға беруші ретінде мүліктің меншік иесі немесе заңмен не шартпен мүлікті беруге уәкілетті тұлға қатысады. Егер жалға берілетін жылжымайтын мүлік мемлекеттің меншігінде болып, бірақ мемлекеттік мекемелердің немесе кәсіпорындардың балансына берілмесе, шартқа мемлекет немесе әкімшілік-аумақтық бірлік атынан уәкілетті органдар қатысады.

Шарт нысанасы

Нысана ретінде барлық үйлер мен ғимараттар болуы мүмкін. Кейбір объектілер тұруға жарамды болғанымен, жалға алушы оларды тұру мақсатында емес пайдалану үшін жалға алуы ықтимал. Мысалы, көпқабатты тұрғын үйдегі пәтерлерді кейін тұрғындарға қайта жалға беру мақсатында алу.

Мемлекеттік тұрғын емес қор: жалға беру объектілері

Мемлекеттік тұрғын емес қорының объектілерін жалға беру мәселелері арнайы ережелермен нақты айқындалады. Бұл қор — тұрғын қорына кірмейтін мемлекеттік үйлер мен ғимараттарды қамтиды.

Аренда объектісіне жататындар

  • Ведомстволық тиістілігіне қарамастан бөлмелер, бөлек тұрған үйлер мен ғимараттар.
  • Ведомстволық балансқа қарамастан тұрғын үйлерге кіріктірілген бөлмелер.
  • Мәдени, тарихи, архитектуралық ескерткіштері бар үйлер мен ғимараттар.
  • Мемлекеттік тұрғын қорынан тұрғын емес қорға ауысқан бөлмелер.
  • ҚР Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру департаментінің аумақтық органдарының қарамағына өзге де заңды тәртіппен өткен объектілер.

Ерекше режим: мәдени және тарихи ескерткіштер

Мәдени немесе тарихи ескерткіш болып саналатын ерекше үйлер мен ғимараттар (мемлекеттің ерекше меншігіндегі объектілер) оларды пайдалану шарттары келісілген жағдайда ғана жалға беріледі. Егер объект республикалық немесе әлемдік маңызы бар болса, жоғары деңгейдегі (республикалық) органдардың келісімі қажет. Жергілікті маңызы бар объектілер бойынша жергілікті атқарушы органдардың келісімі талап етіледі.

Жер учаскесімен байланыс

Үйді немесе ғимаратты жалға беру, әдетте, оған қызмет көрсету үшін қажетті жер учаскесін де сол мерзімге уақытша жер пайдалануға беруге әкеледі. Егер жер пайдаланушы өзіне тиесілі жер пайдалану құқығын иелігінен шығара алмаса, онда сол учаскеде орналасқан үйлер мен ғимараттарды да иелігінен шығаруға құқылы болмайды.

Арендалық төлем: белгілеу тәртібі және ерекшеліктері

Үйді және ғимаратты жалдау шартында жалдау бағасын әдетте «қолданыстағы орташа бағалармен» дәл анықтау әрдайым мүмкін бола бермейді, сондықтан арендалық төлем мөлшері шарттың өзінде нақты көрсетілуі тиіс. Тараптар төлемнің толық (жалпы) сомасын белгілей алады немесе есептік тәсілді қолдана алады (мысалы, бір бөлме үшін тариф көрсетіп, жалпы ауданына қарай есептеу).

Мемлекеттік мүлік бойынша төлем құрамына не кірмейді?

Мемлекеттік меншіктегі үйлер мен ғимараттар арендаға берілген кезде арендалық төлемге, әдетте, коммуналдық қызметтер, ағымдағы және күрделі жөндеу шығындары, объектіні күтіп ұстауға қажетті төлемдер кірмейді. Бұл төлемдер жалға алушы тарапынан тиісті санитарлық, коммуналдық және қызмет көрсетуші ұйымдарға тікелей төленеді.

Инфляцияға байланысты қайта қарау

Мемлекеттік үйлер мен ғимараттарды жалдау шарттарында жалдау төлемін инфляция деңгейіне қарай әр үш ай сайын қайта қарау тәртібі көзделуі қажет. Жалға беруші жалға алушыға төлемді ұлғайту коэффициенті туралы әр тоқсан сайын хабарлауға міндетті.

Шарттың мазмұны: беру, қабылдау және қайтару

Өткізу актісі

Жалға беруші үйді немесе ғимаратты береді, ал жалға алушы қабылдайды. Бұл әрекеттер, кәсіпорынды жалдау шартына ұқсас түрде, өткізу актісі немесе тараптар қол қоятын өзге де өткізу құжаты арқылы рәсімделеді. Өткізу құжатын жасау міндеті шартпен тараптардың біріне жүктелуі мүмкін; заңнамада бұл міндет нақты кімге жүктелетіні әрдайым көрсетіле бермейді, сондықтан даулы жағдайларда ұқсастық бойынша тиісті нормалар қолданылуы ықтимал.

Беру мерзімі

Жалпы ережелерде объектіні беру мерзімі әрдайым нақты бекітілмейді, сондықтан ол шартта көрсетілуі керек. Егер мерзім белгіленбесе, беру қисынды мерзімде жүзеге асырылуға тиіс. Арнайы ережелер бойынша жалға беруші шартқа қол қойғаннан кейін бір айдан кешіктірмей объектіні беруді қамтамасыз етуге міндетті.

Тараптардың негізгі міндеттері

Жалға беруші жалға алушының мүлікті шарт талаптарына сәйкес иеленуі мен пайдалануына кедергі келтіретін әрекеттерден бас тартуға тиіс. Жалға алушының негізгі міндеттері: объектіні шартқа сай пайдалану, мүлікті күтіп ұстау, оның нашарлауына жол бермеу және мерзімі аяқталған соң мүлікті қайтару. Қайтару да өткізу актісі арқылы рәсімделеді.

Қорытынды

Бұл материалда үйлер мен ғимараттарды жалдау шартының мәніне, оның құқықтық табиғатына және тәжірибеде маңызды болатын ерекшеліктеріне тоқталдық. Нәтижесінде азаматтық айналым қатысушылары арасындағы мүлікті жалға беру қатынастарын реттейтін шарт туралы негізгі түсініктер жүйеленді. Сонымен қатар шарттың субъектілері, нысанасы, арендалық төлемді белгілеу, объектіні беру және қайтару тәртібі сияқты мәселелер нақтыланды.

Отандық цивилистикада кейбір тақырыптар бойынша әдебиеттердің салыстырмалы түрде аз болуы зерттеуді күрделендіретіні байқалады. Дегенмен жинақталған білім кейінгі оқу мен тәжірибеде пайдалы болатынына негіз бар.

Қолданылған әдебиеттер

Нормативтік-құқықтық актілер

  • Қазақстан Республикасының Конституциясы (30.08.1995 ж.; өзгертулер мен толықтырулар 07.10.1998 ж.). Алматы: Жеті-Жарғы.
  • Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы және Ерекше бөлімдері). Алматы: Юрист, 2003 ж.

Арнайы әдебиеттер

  1. Төлеуғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы, оқулық. Алматы, 1999 ж.
  2. Жайлин Ғ.А. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы. Ерекше бөлім. 1–2 том. Алматы, 2003 ж.