Қазақша рефераттар

Серіктестіктің меншікті капиталының, оның ішінде резервтік капиталдың есебінен жарғылық капиталдың көбеюі

Меншікті капитал және жарғылық капитал аудиті

Жарғылық капитал — кәсіпорынның жарғысында тіркелген капиталдың ең төменгі мөлшері. Нарық жағдайында ол, бір жағынан, кәсіпорын мүлкінің құнын, екінші жағынан, құрылтайшылардың (инвесторлардың) үшінші тұлғалар алдындағы міндеттемелерінің сомасын сипаттайды. Жарғылық капитал әрбір құрылтайшының (акционердің) қатысу үлесін айқындайды және ұйымның үшінші тұлғалар алдындағы міндеттемелерін орындауына белгілі бір деңгейде кепілдік береді. Сондықтан оның ең төменгі мөлшері заңмен белгіленеді.

Заңнамалық ең төменгі талаптар

ЖШС және ҚЖС

«Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» заңның 23-бабына сәйкес жарғылық капиталдың бастапқы мөлшері құрылтайшылардың салымдарына тең болады және серіктестікті мемлекеттік тіркеу үшін құжаттар тапсырылған күндегі 100 айлық есептік көрсеткіштен кем болмауға тиіс.

Акционерлік қоғам

Акционерлік қоғамның жарғылық капиталының ең төменгі мөлшері Қазақстан Республикасының тиісті қаржылық жылға арналған «Республикалық бюджет туралы» заңымен белгіленетін 50 000 еселенген айлық есептік көрсеткішке тең.

Жарғылық капитал аудитінің мақсаттары

  • Жарғылық капитал сомасының құрылтай құжаттарына сәйкестігін растау.
  • Қатысушылар/акционерлер салымдарының толық әрі уақтылы енгізілгенін тексеру.
  • Есепте көрсетілуінің дұрыстығын бағалау (баланс және «Меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп»).
  • Операциялардың заңдылығын және бастапқы құжаттармен расталуын анықтау.

Аудиторлық дәлелдемелерді жинау тәсілдері

Сұрау салу

Құрылтайшылар мен акционерлерден жарғылық капиталға салым енгізу тәртібі бойынша ауызша және жазбаша түсіндірмелер алу.

Құжаттық тексеру

Кассалық кіріс құжаттары, банк үзінділері (ұлттық және шетел валютасындағы шоттар), өзге де бастапқы және растаушы құжаттар бойынша тексеру.

Салыстыру және сәйкестік

Баланс деректерін және есеп регистрлерін Бас кітаптағы шоттармен, сондай-ақ құрылтай құжаттарымен салыстыру.

Аудитор жарғылық капиталға енгізілген қаражаттың толық әрі уақтылы кіріске алынуын міндетті түрде тексереді. Сондай-ақ жарғылық капитал шоттары бойынша сальдо ұйымның құрылтай құжаттарында көрсетілген мөлшерге сәйкес болуы тиіс.

Сәйкестікті тексеру үшін салыстырылатын шоттар

  • 5011 — Қарапайым акциялар
  • 5012 — Артықшылығы бар акциялар
  • 5013 — Салымдар мен пайлар

Жарна түскен сәтін анықтау

  • Ақша қаражаты: банктегі ағымдағы шотқа есепке алынған немесе кассаға түскен күні.
  • Негізгі құралдар/материалдық құндылықтар: қабылдау-тапсыру актісі (немесе өзге растайтын құжат) жасалған күні.

ЖШС-та жарғылық капиталдың көбеюі: негізгі тәсілдер

Жарғылық капитал, кәсіпорын мүлкінің басқа қалыптасу көздерімен салыстырғанда, әдетте тұрақты шама болып саналады. Дегенмен ЖШС-та ол төмендегі жолдармен ұлғайтылуы мүмкін:

  • Барлық қатысушылардың қосымша салымдары есебінен.
  • Меншікті капитал (оның ішінде резервтік капитал) есебінен.
  • Таза активтерді (меншікті капиталды) қайта бағалау нәтижесінде (тек тәуелсіз бағалаушы жүргізеді).
  • Қалған қатысушылардың келісімімен бір немесе бірнеше қатысушының қосымша салымы есебінен.
  • Жаңа қатысушыларды қабылдау арқылы.

1–3 жағдайларда қатысушылар үлесінің мөлшері өзгермейді. Ал қосымша салымды жекелеген қатысушы (немесе жаңа қатысушы) енгізсе, салым мөлшері олардың бұрынғы жарналары мен барлық қатысушылардың үлестерін қайта есептеу қажеттілігі ескеріле отырып анықталады.

Акционерлік қоғамдағы ерекшеліктер: акция түрлері және құқықтар

Қарапайым акция

  • Акционерлер жиналысында дауыс беру арқылы қоғамды басқаруға қатысу құқығын береді.
  • Таза табысты бөлуге қатысу құқығын береді.
  • Қоғам зиян шексе, дивиденд төленбеуі мүмкін.

Артықшылығы бар акция

  • Әдетте басқаруға қатысу және дауыс беру құқығын бермейді.
  • Қаржылық нәтижеге тәуелсіз тұрақты/белгіленген дивиденд алуға құқық береді.
  • Табысты бөлу кезінде және қоғам таратылғанда басымдыққа ие: алдымен артықшылығы бар акциялар бойынша, содан кейін қарапайым акциялар бойынша есеп айырысады.

Қарапайым акция иелері, дивиденд есептелген-есептелмегеніне қарамастан, қоғам қызметіне қатысты мәселелер бойынша дауыс беру құқығын сақтайды.

Бухгалтерлік жазулар: көбеюі және азаюы

ЖШС: жарғылық капиталды ұлғайту (үлес енгізу)

Қатысушылардың қосымша салымдары енгізілгенде әдетте төмендегідей жазу қолданылады: 5013 «Салымдар мен пайлар» кредиттеліп, активтер шоттары дебеттеледі (мысалы: 2700 МЕА, 2400 НҚ, 1310 материалдар/тауарлар, 1040, 1030, 1020 ақша шоттары және т.б.).

ЖШС: жарғылық капиталдың азаюы (қатысушының шығуы)

Қатысушының салымын/пайын қайтару кезінде: 5013 «Салымдар мен пайлар» дебеттеліп, ақша қаражаттары, айналымнан тыс активтер, ТМҚ және т.б. шоттар кредиттеледі.

ЖШС: азайту рәсімі бойынша құқықтық талаптар

  • Жарғылық капиталды азайту барлық кредиторларды жеке-жеке жазбаша хабардар еткеннен кейін ғана мүмкін.
  • Шешім қабылданғаннан кейін 2 ай ішінде кредиторларға хат жіберілуі немесе ресми басылымда хабарландыру жариялануы тиіс.
  • Кредитор хабар алынған (не жарияланым шыққан) күннен бастап 1 ай ішінде қосымша кепілдік талап етуге немесе шартты мерзімінен бұрын бұзуға құқылы.
  • Талаптар жазбаша түрде жолданады; қажет болса олардың көшірмелері мемлекеттік тіркеу органына жіберілуі мүмкін.
  • Белгіленген тәртіп бұзылса, мүдделі тұлғалардың өтініші бойынша сот шешімімен серіктестікті таратуға негіз болуы ықтимал.

Акционерлік қоғам: «хабарланған» және «төленген» капитал ұғымдары

Акционерлік қоғамда жарғылық капиталдың қалыптасуы мен өзгеруі бойынша тәртіп өзгеше. Мұнда хабарланған капитал және шығарылған (төленген) жарғылық капитал ұғымдары қолданылады.

Хабарланған капиталды тану

Хабарланған (тіркелген) жарғылық капитал сомасына: 5020 «Төленбеген капитал» дебеттеліп, 5011 және 5012 шоттары кредиттеледі.

Төлемдер түскен сайын

Салымдар енгізілген сайын ақша қаражаттары, айналымнан тыс активтер, ТМҚ және т.б. шоттар дебеттеліп, 5020 кредиттеледі. 5020 бойынша дебеттік қалдықтың жабылуы қоғамның жарғылық капиталын толық қалыптастырғанын білдіреді.

Хабарланған жарғылық капиталды өзгерту (көбейту/азайту), егер заңда өзгеше белгіленбесе, тек барлық хабарланған акциялар толық орналастырылып, төленгеннен кейін және акционерлердің жалпы жиналысының шешімімен жүзеге асырылады. Сонымен қатар, хабарланған капиталдың заңда белгіленген ең төменгі мөлшерден төмен болуына жол берілмейді.

Аудит фокусы: акциялар бойынша тәуекел аймақтары

  • Акцияларға төлемнің уақытылы жүргізілуі.
  • Акция қозғалысы бойынша операциялардың заңдылығы және құжатпен расталуы.
  • 5020 «Төленбеген капитал» бойынша талдамалық есептің дұрыстығы (акционерлік карточкалар/айналым ведомостері).

Акционерлік қоғам: жарғылық капиталды көбейту және азайту

Көбейту

Қоғам акционерлердің жалпы жиналысының шешімі бойынша акциялардың номиналдық құнын өсіру немесе қосымша акциялар шығару арқылы жарғылық капиталды ұлғайта алады. Аудитор үшін маңызды шарт: көбейту тек толық төлем жасалғаннан кейін мүмкін. Кәсіпорын зиянын жабу үшін қосымша акциялар шығаруға және номиналдық құнды өсіруге тыйым салынады. Шешім, әдетте, акционерлердің кемінде 2/3 даусымен қабылданады.

Азайту

Жарғылық капиталды акциялардың номиналдық құнын азайту немесе акциялардың бір бөлігін сатып алып, жою арқылы төмендетуге болады. Акцияларды қайта сатып алу және оларды жою жолы тек қоғамның жарғысында көзделген жағдайда ғана қолданылады. Шешім қабылдау тәртібі көбейтумен бірдей.

Қайтарып сатып алынған және айналымнан шығарылған акциялар сомасына: 5011 және 5012 дебеттеліп, 5200 «Қайтарып алынған капитал» кредиттеледі. Акцияларды сатып алу кезінде 5200 дебеттеліп, ақша шоттары кредиттеледі.

Түгелдеу: жарғылық капиталға енгізілген мүлікті нақтылау

Жарғылық капиталды тексеру сапасын арттыру үшін аудитор жарғылық капиталға үлес ретінде енгізілген мүліктер мен мүліктік құқықтарға түгендеу жүргізуді ұйымдастырғаны дұрыс. Тәжірибеде жарна ретінде енгізілген мүліктің құрамында пайдалануға жарамсыз болып қалған негізгі құралдардың, өтімділігі төмен өндірістік босалқылардың немесе тиімді пайдалану мерзімі өтіп кеткен зияткерлік меншік объектілерінің есепте тұрған жағдайлары кездеседі. Мұндай фактілер қаржылық есептіліктегі бағалау мен ашып көрсетулердің дұрыстығына тікелей әсер етеді.