Салауатты өмір салтын қалыптастыратын мамандар даярлау
Қазақстанда салауатты өмір салтын қалыптастыру: мемлекеттік саясат пен жүйелі шаралар
«Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімі және әл-ауқаты» бағытына басымдық берген «Қазақстан – 2030» даму стратегиясын іске асыру аясында 1997 жылғы 3 желтоқсанда ҚР Үкіметінің шешімімен № 1678 бұйрық негізінде салауатты өмір салтын қалыптастыру қызметі құрылды. Осы кезеңнен бастап аурудың алдын алу және халық денсаулығын нығайту бойынша маңызды нәтижелерге қол жеткізілді.
Жүйені қалыптастырудағы негізгі нәтижелер
- Салауатты өмір салтын (СӨС) қалыптастыру қызметінің құрылымы мен ведомствоаралық байланыстары айқындалып, материалдық-техникалық база күшейтілді.
- Құқықтық-нормативтік негіздер әзірленді.
- Гигиеналық тәрбие беру үдерісіне жаңа технологиялар енгізілді.
- Денсаулық сақтау және білім беру ұйымдары үшін СӨС бағыты бойынша мамандар даярлау жолға қойылды.
- СӨСҚ-тың ұлттық саясаты анықталып, тұжырымдамалық негіз ретінде «Салауатты өмір салты» кешенді бағдарламасы әзірленді.
Кешенді бағдарлама нені көздейді?
«Салауатты өмір салты» бағдарламасының өзегі — халықты СӨС ұстанудың жолдарымен кеңінен ақпараттандыру, аурулардың алдын алу, денсаулықты нығайту, сондай-ақ денсаулық сақтау мен білім беру ұйымдарының қызметкерлерін ортақ мақсатқа жұмылдыру.
Халыққа салауатты әдеттерді ұстану тәсілдерін түсіндіру және кеңінен тарату.
Профилактика арқылы аурушаңдықты азайту, ерте алдын алу мәдениетін қалыптастыру.
Медицина мен білім беру саласы қызметкерлерінің үйлесімді әрекетін күшейту.
Мемлекеттік қолдау және саяси басымдық
ҚР Мемлекет басшысы мен Үкіметі елдегі салауатты өмір салтын қалыптастыру саясатын жүйелі түрде қолдады. Соның дәлелі ретінде 30.12.2001 жылғы № 751 бұйрықпен 2002 жыл «Денсаулық жылы» деп жарияланды. Сонымен қатар, ҚР Үкіметінің 2002–2004 жылдарға арналған бағдарламасы аясында 28.03.2002 жылғы № 827 бұйрықпен «Қазақстан – 2030» стратегиясын іске асыру барысында халықтың денсаулығын нығайту және СӨС қалыптастыру мемлекеттік саясаттың басты бағыттарының бірі екені айқындалды.
«Қазақстан – 2030» аясындағы басымдықтар
- Салауатты өмір салтын қалыптастырудың ұлттық саясатын әзірлеу.
- Қауіпсіз әрі сенімді тіршілік ету ортасын қамтамасыз ету.
- Денсаулықты сақтап, нығайту үшін әлеуметтік жағдай жасау.
- Салауатты өмір салтына ынталандыратын тетіктерді қолдау.
- Денсаулық сақтау жүйесін реформалап, алғашқы профилактикаға және АМСК деңгейінде денсаулық нығайтуға бағыттау.
Тұжырымдамалар мен бағдарламалық құжаттар
Қойылған мақсаттарды іске асыру үшін 1999 жылғы 7 маусымдағы № 710 шешіммен «Салауатты өмір салты мен тиімді тамақтану тұжырымдамасы», ал 1999 жылғы 30 маусымдағы № 905 шешіммен «Салауатты өмір салты» кешенді бағдарламасы қабылданып, бекітілді. Бұл шешімдердің жоспарланған шаралары 2010 жылға дейін толық орындалуы тиіс болды.
Нормативтік құжаттар мен ұйымдастырушылық қадамдар
№ 282 бұйрық (23.06.1998)
Профилактикалық іс-шараларды жетілдіру
Республикадағы медициналық ұйымдардың профилактикаға қатысты негізгі функциялары мен міндеттері нақтыланды.
№ 199 бұйрық (19.04.1999)
Денсаулықты нығайту орталықтары
Аудандық және қалалық денсаулықты нығайту орталықтарын құру, АМСК құрылымдарының қызметі мен міндеттерін айқындау көзделді.
№ 594 (04.12.1998) және № 83 (22.01.1999)
Кадр даярлау және мемлекеттік тапсырыс
Аймақтардағы маман тапшылығын азайту үшін СӨС бағытындағы кадрларды үздіксіз даярлау мемлекеттік тапсырыс арқылы қамтамасыз етілді.
Білім беру саласындағы рөл: валеологияны енгізу
Білім беру саласының қатысуымен Ұлттық орталықта мектепке дейінгі ұйымдардан бастап жалпы білім беретін мектептерге, сондай-ақ орта арнаулы және жоғары оқу орындарына арналған «Валеология — қалай ауырмау керек» оқу бағдарламасы әзірленді. Бұл бастама 1998 жылғы 24 қарашадағы № 572 бұйрықпен мектептерге енгізіліп, 1998 жылғы 28 желтоқсандағы № 620 бұйрықпен жоғары оқу орындарында курстық негізде оқыту қарастырылды.
Ақпараттық-насихат жұмыстары және әдістемелік қолдау
СӨС идеясын кеңінен тарату үшін ҚР Денсаулық сақтау агенттігінің 07.01.2000 жылғы № 9 және 22.12.2000 жылғы № 834 бұйрықтары қабылданып, салауатты өмір салтын қалыптастыру жұмысын күшейту және әртүрлі аурулардың алдын алу бойынша үгіт-насихат жүргізу міндеттері белгіленді. Сонымен бірге, мамандарға арналған әдістемелік құралдар әзірленіп, өңірлерге таратылды.
Қорытынды ой
Өткен тәжірибені саралай отырып, республикадағы «Салауатты өмір салтын қалыптастыру» қозғалысын одан әрі жетілдіру әр азаматтың салауатты өмірге саналы түрде бет бұруына мүмкіндік беретін жүйелі орта қалыптастырумен тікелей байланысты. Бұл бағыттағы табыс — мемлекеттік саясаттың сабақтастығына, профилактиканың басымдығына және білім беру мен денсаулық сақтау салаларының үйлесімді ықпалдастығына тәуелді.