Қазақша рефераттар

Субтропикалық ормандар

Дәрістің мақсаты

Бұл дәрісте топырақтың түзілуіне әсер ететін негізгі факторлар мен топырақтүзілімдік үрдістер қарастырылады, сондай-ақ субтропиктік және тропиктік белдеулерге тән негізгі топырақ типтері сипатталады.

Негізгі тақырыптар

  • Топырақтүзілу факторлары
  • Топырақтүзілімдік үрдістер
  • Сары топырақтар және күлгінденген сары топырақтар
  • Субтропикалық ормандар және олардың топырағы
  • Қара тропикалық топырақтар

Қамтылатын белдеулер мен топырақтар

  • Ауыспалы-ылғалды тропиктер мен субтропиктердің қызыл-қоңыр топырақтары
  • Ылғалды экваторлық ормандардың қызыл-сары ферралиттік топырақтары
  • Таулық қоңыр және сұр-қоңыр топырақтар
  • Альпілік шалғындар мен таулық ормандардың қара топырақтары
  • Ылғалды-субтропикалық және тропикалық орманды белдеу

Мол ылғалды субтропик: қызыл және сары топырақтар

ТМД елдерінің оңтүстік субтропикалық аймақтарында өте шағын аумақта ерекше қызыл және сары топырақтар таралған. Олар негізінен Грузияның батысында — Қара теңіз жағалауларында (Аджария мен Абхазияда) және Әзірбайжанның оңтүстік-шығыс шетінде — Каспий жағалауының кейбір бөліктерінде (Ленкорань ойпатында) кездеседі. Жалпы ауданы шамамен 0,6 млн гектар.

Климаттық алғышарт

Күн жылуының молдығы мен жауын-шашынның көп түсуі нәтижесінде тау жыныстары қатты үгіліп, балшықтанып, сумен қарқынды шайылады.

Минералдық өзгеріс

Кремний тотығы біршама шайылып, ал темір, алюминий және марганец тотықтары жиналады. Олар бүкіл топырақ массасының 50–70%-ын құрауы мүмкін.

Түстің себебі

Тотықтардың мол болуы топыраққа ашық қызғылт рең береді. Сондықтан бұл топырақтар қызыл топырақ немесе латериттер деп аталады.

Топырақ кескінінің (профилінің) сипаттамасы

Қабаттар қалыңдығы аймақтық жағдайға байланысты өзгеруі мүмкін, төменде кең таралған үлгі берілген.

A1 қабаты

0–2 см

Ағаш жапырақтарының қалдықтары (өсімдік төсеніш қабаты).

A қабаты

2–25 (35) см

Сұр-қоңыр түсті, төмендеген сайын қызара бастайды. Құрылымы кесекті-жаңғақты, өсімдік тамырлары мол.

B қабаты

80–100 см

Өзгерген құба-қызыл қабат; тереңдеген сайын түсі ашық қызылға ауысады. Темір конкрециялары кездеседі. Механикалық құрамы ауыр балшықты, қатты үгілген.

Химиялық қасиеттері мен құнарлылық белгілері

  • Топырақ ортасының реакциясы қышқыл: pH 4,0–5,5.
  • Негіздер (кальций, магний, калий, натрий және т.б.) шайылғандықтан, сіңіру сыйымдылығы төмен.
  • 100 г топыраққа шаққандағы сіңіру көлемі шамамен 12–15 мг-экв.

Гумус құрамының ерекшелігі

Қарашірінді құрамында фульвоқышқылдар басым болғандықтан, бұл топырақтарды фульватты-темірлі топырақтар деп те атайды.

Шаруашылықтағы маңызы

Бұл өңір бұрынғы КСРО аумағында субтропикалық дақылдар өсірілетін негізгі аймақ саналған. Мұнда шай, лимон, апельсин және мандарин өсіруге қолайлы жағдай қалыптасқан.

Өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтар

  1. 1) Сары топырақтар және күлгінденген сары топырақтар

    Олардың түзілу ерекшеліктерін атап, негізгі белгілерін түсіндіріңіз.

  2. 2) Субтропикалық ормандардың топырағы

    Топырақ түзілу жағдайларын және басты қасиеттерін сипаттаңыз.

  3. 3) Қара тропикалық топырақтар

    Қалыптасу факторлары мен агрономиялық маңызын қысқаша талдаңыз.