Қазақша рефераттар

Бастауыш сынып оқушыларындада есте сақтау қабілетінің даму деңгейін анықтау мақсатында біз қолданған әдістер

Зерттеудің қысқаша сипаттамасы

Тілдік теорияны оқыту үдерісінде бастауыш сынып оқушыларының есте сақтау қабілетін дамыту мақсатында Бексейіт орта мектебінде эксперимент жүргізілді. Экспериментке 4-сыныптан 8 оқушы қатысты. Қатысушылар тізімі қосымшада берілген.

Өткізілген орны

Бексейіт орта мектебі

Сынып

4-сынып

Қатысушылар саны

8 оқушы

Эксперимент кезеңдері

Эксперимент үш кезеңнен тұрды және әр кезеңде есте сақтау қабілетінің даму динамикасы жүйелі түрде бақылауға алынды.

  1. 1-кезең — констатациялау кезеңі

    Бастапқы диагностика: бастауыш сынып оқушыларының есте сақтау қабілетінің даму деңгейі алғаш рет анықталды.

  2. 2-кезең — қалыптастырушы кезең

    Тілдік теорияны меңгерту үдерісінде есте сақтауды дамытуға қажетті педагогикалық жағдайларды іске асыру қарастырылды.

  3. 3-кезең — бақылау кезеңі

    Қайталап диагностика жүргізіліп, алынған нәтижелер салыстырмалы түрде талданды.

Бағалау критерийлері

Есте сақтау қабілетінің даму деңгейін айқындау үшін төмендегі критерийлер пайдаланылды. Олар нәтижелерді сандық өңдеуге де негіз болды.

Жылдамдық

Әр адамда әртүрлі көрінеді. Арнайы жаттығулар арқылы жақсартуға болады.

Дәлдік

Фактілерді, оқиғаларды және ақпарат мазмұнын нақты әрі бұрмаламай еске түсіру қабілеті.

Ұзақтылық

Тәжірибені және үйренген материалды ұзақ уақыт бойы сақтай білу қабілеті.

Көлем

Есте сақтауда бір мезгілде ұсталып, қайта жаңғыртылатын ақпарат мөлшері.

Есте сақтау дамуының деңгейлері

Критерийлер мен нәтижелерді өңдеу негізінде есте сақтау қабілетінің дамуы үш деңгейге бөлінді: төмен, орташа және жоғары.

Жоғары деңгей

0,6–0,7 қате

Оқушылар материалды жылдам жаттайды және аз қате жібереді. Есте сақтауды жеңілдететін тәсілдерді белсенді іздестіреді әрі қолданады.

  • Материалды берілген қалпында жаңғырту
  • Қайталау
  • Еске түсіру
  • Материал бірліктерін мазмұндап айту
  • Дыбыстау және т.б.

Орташа деңгей

Қарапайым мнемикалық тәсілдер (қайталау, дыбыстау) қолданылады. Алайда оқушы әрдайым дәл есте сақтауға ұмтылмайды, ерік-жігері жеткіліксіз болғандықтан қателер жіберіледі.

Негізгі белгі: тәсіл бар, бірақ бақылау мен ұқыптылық тұрақты емес.

Төмен деңгей

Байланыссыз материалды түсіну қиындайды және есте сақтау мақсаты айқын қалыптаспайды. Есте сақтауды жеңілдететін амалдарды іздеу ынтасы төмен, жұмыс баяу орындалады, нәтижеге селқостық байқалады.

Нәтиже: байланыстар өте баяу құрылады, жаттау үдерісі көп қатемен және төмен қарқында жүреді.

Диагностикалық әдістер

Есте сақтау қабілетінің даму деңгейін анықтау үшін бірнеше әдістеме қолданылды. Төменде олардың мазмұны ықшам әрі жүйелі түрде берілген.

Заттар суреттерін жіктеу әдісі

Эксперимент материалы ретінде әрқайсысында бір зат бейнеленген 15 кеспе қолданылды (мысалы: жануарлар, жемістер, ойыншықтар). Кеспелердің жоғарғы оң бұрышында екі таңбалы сандар берілді.

  • Бастапқыда кеспелер тақтаға кездейсоқ ретпен ілініп, қағазбен жабылды.
  • Оқушылар заттарды жалпы белгілері бойынша топтастырып, топ атауларын берілген тәртіппен жазды.
  • Соңында оқушылар кеспелердегі заттарды және сандарды кездейсоқ тәртіпте қайта жаңғыртты.

Джекобс әдісі

Әдістеме цифрлық материалмен жүргізіледі: зерттелушіге 4-тен 10-ға дейін элементі бар 7 қатар цифр ұсынылады. Қатарлар кездейсоқ құрастырылады.

Эксперимент жүргізуші қысқасынан бастап әр қатарды бір реттен оқиды. Әр қатардан кейін 2–3 секунд өткен соң оқушылар хаттамаға есте қалған цифрларды жазады. Процедура бірнеше рет қайталанады.

Л.С. Мучник және В.М. Смирнов әдістемесі

Тесттің бірінші бөлімі Джекобс әдісі қағидасымен орындалады. Екінші бөлімде есте сақтау көлемі анықталады: зерттелуші берілген жалаң сандарды ойша қосып, нәтижелерін есте сақтауы тиіс.

Соңында оқушы орындаған есептердің барлық нәтижесін ауызша айтып береді.

Қатардан жетіспейтін элементті анықтау әдісі

Оқушылар экспериментте қолданылатын стимулдар қатарымен алдын ала танысады. Кейін стимулдар кездейсоқ тәртіпте ұсынылады, ал оқушының міндеті — тізбектен жоқ элементті табу.

Стимул ретінде сандар қатары немесе сөздер қолданылуы мүмкін.

Классикалық әдістер кешені

Зерттеуде қосымша түрде мына әдістер пайдаланылды: қатардағы берілген сөздерді (элементтерді) таңдап алу, жаттау, сәтті жауаптар, антиципация әдістері.

Жаттау әдісінің үлгісі: зерттелушіге 12 сөзден тұратын, мағыналық байланысы әлсіз қатар беріледі. Материал дыбыстап ұсынылады. Оқушы сөздерді кез келген тәртіпте қатесіз айтып беру критерийіне дейін қайталайды. Қайта айтып беруден кейін 5 секунд өткен соң қатар қайта ұсынылады. Есте сақталған элементтер хаттамада белгіленеді; артық айтылған сөздер ескертпе ретінде жазылады. Тәжірибе қатар толық меңгерілгенге дейін жалғасады.

Аталған әдістер арқылы алынған диагностикалық нәтижелер 2-қосымшада берілген.

Констатациялау кезеңінің нәтижелері

Констатациялау кезеңінде алынған деректер бастапқыда белгіленген критерийлер бойынша өңделді. Нәтижелер оқушылардың едәуір бөлігінде есте сақтау қабілетін мақсатты түрде түзету және дамыту қажет екенін көрсетті.

Төмен деңгей

30%

Байланысы жоқ материалды түсіну қиын; есте сақтау мақсаты айқын емес. Тәсілдерді іздеу және қолдану ынтасы төмен, жаттау баяу әрі көп қатемен өтеді.

Орташа деңгей

57%

Қайталау мен дыбыстау сияқты қарапайым мнемикалық тәсілдер бар, бірақ дәлдікке тұрақты ұмтылыс жеткіліксіз; ерік-жігер әлсіз болғандықтан қателер жиі кездеседі.

Жоғары деңгей

13%

Аз қателермен жылдам жаттайды. Есте сақтауды жеңілдететін тәсілдерді белсенді іздестіру және қолдану ынтасы байқалады.

Қорытынды

Нәтижелерді талдау оқушылардың жартысынан көбінде есте сақтау қабілетінің даму деңгейі орташа және төмен екенін көрсетті, бұл түзету-дамыту жұмысын қажет етеді. Констатациялау кезеңінің қорытындылары ұсынылған болжаммен сәйкес келіп, эксперименттің қалыптастырушы кезеңін өткізудің қажеттілігін айқындады.