Стратегиялық жоспарлау

Көпшілікке белгілі «стратегия» термині гректің strategos сөзінен шыққан. Ол қазақ тіліне «генерал өнері» немесе «адамдарды басқару өнері» деп аударылады және болашақта мақсатқа бағытталған, шешуші іс-қимылдардың жиынтығын білдіреді. Басқаша айтқанда, стратегия — мақсатқа жетуді қамтамасыз ететін нақты, жан-жақты және кешенді жоспар.

Тарихи деректерге сүйенсек, көне Қытайда біздің дәуірімізге дейінгі 480 жылдары «Стратегия өнері» атты еңбек жазылған. Бұл стратегия ұғымының адам мен қоғам өмірінде өте ерте кезеңнен-ақ қолданылғанын көрсетеді.

Стратегиялық жоспарлау — мақсаттарды таңдауға, сол мақсаттарға жету жолындағы шешімдерді қабылдауға және оларды ұйымдастыруға бағытталған процесс. Ол басқарушылық шешімдердің барлығына негіз болатын тұғыр қызметін атқарады.

Қазіргі кезде стратегиялық жоспарлау көптеген мемлекеттерде, сондай-ақ ірі және орта компанияларда кеңінен қолданылатын арнайы білім мен қызмет саласына айналды. Бұл тәсіл басқаруда бұрыннан бар болғанымен, оның кең көлемде әрі жүйелі түрде қолданылуы Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінен басталды. Кейін ол тек әскери салада ғана емес, азаматтық қызмет пен бизнес кеңістігінде де орнығып, дербес ғылыми бағыт ретінде қалыптасты.

Стратегиялық жоспарлаудың мәні — ресурстардың шектеулі екенін ескере отырып, дамудың магистральді бағытын анықтау, экономиканың қолайлы тұстарын тиімді пайдалану және жағымсыз факторлардың ықпалын барынша бейтараптандыру арқылы болашақтағы нақты мақсатқа жеткізетін іс-әрекеттерді белгілеу.

Стратегиялық жоспар ұзақ мерзімге арналған тұтас құжат болғанымен, ол тұрақты өзгеріп отыратын іскерлік және әлеуметтік ортаның әсерін ескеріп, қажет болған жағдайда түзетулер енгізуге мүмкіндік беретіндей икемді болуы тиіс. Мұндай жоспарды әзірлеу болашаққа мұқият әрі жүйелі дайындықты білдіреді.

Стратегиялық жоспарлау, ең алдымен, жоғары буын басшыларының міндеті. Ал орта және төменгі буын жетекшілері қажетті ақпарат ұсыну және кері байланыс беру арқылы осы үдеріске қатысады.