Қарызды өтеу
Бұл мәтін БТА-Ипотека АҚ-та коммерциялық ипотекалық несиелеуді ұйымдастыру, қарыз шарттары, клиентке қойылатын талаптар және тәуекелді бағалау (андеррайтинг) логикасы туралы талдамалық шолуды ұсынады. Төмендегі бөлімдерде компанияның басқару құрылымы мен құқықтық негізінен бастап, қарызды рәсімдеу тәртібі мен қосымша қамтамасыз ету тетіктеріне дейінгі негізгі ережелер жинақталған.
Компания туралы қысқаша мәлімет
БТА-Ипотека АҚ коммерциялық ұйым ретінде өз қызметін Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қоғамның Жарғысына сәйкес жүзеге асырады. Құрылтай құжаты ретінде Жарғы танылады.
Компанияның жеке балансы, толық фирмалық атауы көрсетілген мөрі (мемлекеттік және орыс тілдерінде), сондай-ақ банк шоттары бар.
Қоғам қызметінің негізгі мақсаты — табыс табу және оны өндірісті дамытуға, әлеуметтік мәселелерді шешуге, акционерлердің мүдделерін қамтамасыз етуге бағыттау.
Басқару құрылымы
- Жоғарғы орган: акционерлердің жалпы жиналысы.
- Басқару органы: Директорлар кеңесі.
- Атқарушы орган: Басқарма төрағасының басшылығымен Компания басшылығы.
- Бақылау органы: Ревизиялық комиссия.
Жарғылық капитал
Жарияланған және төленген жарғылық капитал — 40 000 000 теңге.
Бұл — шығаруға жарияланған акциялардың номиналдық құнының жиынтығы.
- Акциялар саны
- 400 000 дана
- Номиналдық құны
- 100 теңге
Коммерциялық ипотекалық қарыздардың негізгі шарттары
Төменде компания ұсынатын коммерциялық ипотекалық қарыздың базалық параметрлері берілген. Нақты шарттар әр клиенттің қаржылық жағдайына, кепіл сапасына және тәуекел деңгейіне қарай айқындалады.
Клиент
Қазақстан Республикасының резиденті заңды немесе жеке тұлға, сондай-ақ патент негізінде кәсіпкерлік қызмет жүргізетін жеке тұлға.
Валюта
Әдетте теңгемен беріледі; есеп айырысу ҚР Ұлттық Банкінің АҚШ долларына қатысты теңге бағамын негізге ала отырып жүргізілуі мүмкін (ерекше шарттар болмаған жағдайда).
Пайыздық мөлшерлеме
Жылдық 18%-дан бастап; нақты мөлшерлемені компания әр қарыз бойынша жеке белгілейді.
Қарыз сомасы
3 000-нан 200 000 АҚШ долларына дейін. Ірі сомалар бойынша Компания мен Банктің арнайы келісімі қажет.
Мерзімі
1, 2, 3, 5 немесе 7 жыл.
Қаржыландыру тәсілі
Негізгі сома ҚР Ұлттық Банкінің бағамы бойынша теңгемен қолма-қол немесе өзге тәсілдермен беріледі.
Қарызды өтеу (ай сайынғы төлем)
Негізгі қарыз және сыйақы ай сайын аннуитеттік төлемдермен өтеледі:
Ай сайынғы төлем = Қарыз × i / (1 − (1 + i)−n)
- i
- сыйақы мөлшерлемесі
- n
- төлем жиілігі (ай саны)
Мақсаты және объект талаптары
Қаржыландыру коммерциялық жылжымайтын мүлікті сатып алуға немесе жөндеуге бағытталады. Объект міндетті түрде Қазақстан Республикасының аумағында орналасуы және өтімділігі жоғары болуы тиіс.
Клиентке қойылатын негізгі талаптар
- Алғашқы жарна төлеуге жеткілікті жеке қаражаттың болуы.
- Қосымша кепіл (қажет болған жағдайда) ұсыну мүмкіндігі.
- Компания қызметтері мен алымдарын төлеуге жеке қаражаттың болуы.
- Кепілге қойылатын мүлікті сақтандыруға қаражаттың болуы.
- Шарт жасасуға байланысты шығындарды өтеу қабілетінің болуы.
- Шаруашылық қызметті кемінде 1 жыл жүргізуі.
- Ережеге сәйкес барлық қажетті құжаттарды ұсынуы.
- Қажет болған жағдайда қосымша қамтамасыз ету ұсынуы.
- Ұсынылған мүліктің Компания көрсеткен сақтандыру компаниясында сақтандырылуы.
Қосымша мүмкіндіктер (опциялар)
Компания клиенттеріне пакеттік негізде қолдануға болатын қосымша опцияларды ұсынады. Бұл опциялар кепіл сапасын күшейтуге, алғашқы жарнаға түсетін жүктемені азайтуға немесе тәуекелді басқаруға бағытталған.
1) Қосымша кепіл ретінде өтімді жылжымайтын мүлікті қабылдау
Компания тұрғын үй түріндегі жылжымайтын мүлікті қосымша кепіл ретінде мына жағдайларда қарастыруы мүмкін:
- қосымша кепіл алғашқы жарнаның орнын басқанда;
- клиенттің төлем қабілеттілігіне күмән туып, тәуекелді төмендету қажет болғанда;
- негізгі кепілдің өтімділігі немесе бағалау құны күмән тудырғанда (бағалаушының хатымен расталады).
Қосымша кепіл қарыз алушының өзінен де, сондай мүлікке иелік ететін және келісім беретін үшінші тұлғалардан да қабылданады. Қабылдау туралы шешімді тек Несие комитеті қабылдайды.
2) Алғашқы жарнасыз қарыз беру
Бұл опция сатушы бұрын алғашқы жарнаны сатып алушыдан кепілақы ретінде алып қойған жағдайда қолданылады. Міндетті шарт — алғашқы жарнаның алынғанын растайтын ресми құжаттың болуы:
- сатушы жеке тұлға болса — кепілақы туралы нотариалды расталған келісім;
- сатушы заңды тұлға болса — бухгалтерлік құжаттар.
Сондай-ақ қарыз берілгеннен кейін Компанияға мүлікке құқық белгілейтін құжаттарды ұсыну тәртібі алдын ала нақтыланады.
3) Депозит түріндегі қосымша қамтамасыз ету
Депозит кепілі — жедел өтімді қамтамасыз ету. Ол мына жағдайларда қосымша кепіл ретінде қабылдануы мүмкін:
- клиенттің төлем қабілеттілігі күмән тудырғанда;
- негізгі кепіл Компания талаптарына толық сай келмегенде;
- пакет шарттары бойынша қосымша кепіл қарастырылғанда.
Кепіл беруші ретінде клиенттің өзі де, депозит иесі болып табылатын үшінші тұлға да қатыса алады.
4) Қаржылық тәуекелдерді сақтандыру арқылы алғашқы жарнаны төмендету
Бұл опция кез келген пакетте қолданылуы мүмкін және әр жағдай бойынша жеке тәртіппен айқындалады. Клиент сақтандыру сомасына қаржылық тәуекелдерді сақтандыру полисін ұсынуы тиіс және сақтандыруды, әдетте, өз қаражаты есебінен рәсімдейді.
Заңды тұлғалардан кепіл (гарантия) қабылдау
Заңды тұлғаның кепілдігі қосымша қамтамасыз ету ретінде қарастырылады. Компания оны, мысалы, клиенттің төлем қабілеттілігі күмән тудырғанда немесе өзге ерекше жағдайларда сұрауы мүмкін.
Гарантқа қойылатын базалық талаптар
- банктік шот бойынша кемінде 1 жылдық айналымының болуы (банк анықтамасымен расталады);
- салық органында расталған соңғы үш есептік кезең бойынша қаржылық есептілік (баланс) ұсыну;
- есеп айырысу шотында картотеканың болмауы;
- несиелік берешектің жоқтығы туралы банк анықтамасы.
Құжаттар және шектеулер
Кепіл хаттың типтік нысанын Компания бекітеді; нысаннан ауытқу тек Компания президентінің рұқсатымен мүмкін. Кепілдің ең жоғары сомасы әр жағдайда жеке анықталады.
Қажет болғанда Компания гаранттың төлем қабілеттілігін бағалау үшін қосымша қаржылық құжаттарды сұратады (соңғы 6 айдағы айналым, баланс және өзге есептер).
Қарыз алушының төлем қабілеттілігін алдын ала бағалау
Алдын ала бағалау барысында қарыз алушының деректері негізінде стандартты алдын ала сауалнама толтырылады. Бұл кезең Компанияның қарыз беруге міндеттенетінін білдірмейді: түпкілікті шешім құжаттарды тексеру және несиелік тәуекелді бағалау нәтижесіне сүйене отырып қабылданады.
Клиент консультация кезінде алатын негізгі ақпарат
- төлем қабілеттілігіне және қарызды өтеу қабілеттілігіне қойылатын талаптар;
- коммерциялық ипотекалық қарыздың қайтарылуына қойылатын талаптар;
- қарызды қарастыруға қажетті құжаттар тізімі;
- ұсынылған мәліметтерді Компанияның тексеруіне келісім беру тәртібі;
- қарыз және кепіл шарттарын жасау, тараптардың құқықтары мен міндеттері;
- кепіл мүлкін бағалау және оның құқықтық мәртебесіне қойылатын талаптар.
Компания қызметкері жүргізетін алдын ала есептеулер
- қарыздың ықтимал тиімді сомасын есептеу;
- ай сайынғы төлемді (негізгі қарыз және сыйақы) есептеу;
- алғашқы жарнаға қажет қаражатты және ықтимал қосымша қамтамасыз етуді бағалау;
- шарт жасасу тәртібі, нотариалдық растау және мемлекеттік тіркеу талаптары бойынша түсіндіру.
Құжаттар тізімі (қысқаша)
Қарыз алушы санатына қарай құжаттар пакеті өзгереді. Төменде мәтінде келтірілген негізгі позициялар жүйеленді.
Заңды тұлғалар үшін
- мемлекеттік тіркеу туралы куәлік;
- статистикалық карточка;
- құрылтай құжаттары (жарғы, құрылтай шарты);
- салық органдарында тіркелу құжаты (РНН);
- қаржылық есептілік және баланс, соңғы үш тоқсан бойынша ақша ағымы/айналым есептері;
- бизнес-жоспар;
- қарыз мақсатына қарай объектіге құқық белгілейтін құжаттар (сатып алу/жөндеу/құрылыс);
- игеру кестесі және қажет болса құрылыс/жөндеу жұмыстарының кестесі;
- Компания сұранысы бойынша өзге құжаттар.
Патентпен кәсіпкерлік қызмет жүргізетін жеке тұлғалар үшін
- жеке куәлік көшірмесі (немесе тұлғаны анықтайтын өзге құжат);
- отбасылық жағдайды растайтын құжаттар (неке, туу, ажырасу) және №3 нысан;
- неке шартының көшірмесі (болса);
- бірге тұратын кәмелетке толған отбасы мүшелерінің құжат көшірмелері;
- алдыңғы жылғы табыс декларациясы (бар болса);
- кәсіпкерлік қызмет патенті;
- соңғы үш тоқсан бойынша банк айналымы туралы анықтамалар (шот болған жағдайда);
- салық органдарында тіркелу қағазы (РНН);
- бизнес-жоспар және объектіге қатысты құқық белгілейтін құжаттар (мақсатқа қарай);
- Компания сұранысы бойынша өзге құжаттар.
Қарыз тәуекелін бағалау (андеррайтинг)
Андеррайтинг — қарыздың қайтарылмау қаупін бағалау. Компания толық құжаттар пакеті негізінде қарыз алушының қаржылық жағдайы туралы деректерді жинақтап, құжатпен расталған мәліметтерді талдайды.
Төлем қабілеттілігін бағалау қағидаты
Бағалау қарыз алушының кірісі мен шығыстары негізінде ай сайынғы төлемді тұрақты және уақытылы өтеу қабілетін анықтауға бағытталады.
Қарыз алушылардың шартты санаттары
- A санаты: ай сайынғы төлемді өтеуге жеткілікті тұрақты табысы бар қарыз алушылар.
- B санаты: негізгі табысы жеткіліксіз, қарызды өтеуді коммерциялық мүлік арқылы өсетін қосымша табыспен байланыстыратын қарыз алушылар.
A санаты үшін табыстың сақталуы негізгі болжам ретінде қарастырылады; B санаты үшін қосымша табысты негіздейтін бизнес-жоспардың сапасы шешуші факторға айналады.
Қорытынды логика
Құжаттар мен кепілдер жүйесі бір мақсатқа қызмет етеді: қарыздың қайтарылуын қамтамасыз ету және тәуекелді өлшенетін параметрлер арқылы басқару. Нақты шешімдер (қосымша кепіл қабылдау, алғашқы жарнасыз беру, депозит кепілі, сақтандыру арқылы төмендету) әр қарыз бойынша Несие комитетінің қарауына және қарыз алушының қаржылық профиліне тәуелді.