Денсаулық ұғымы туралы қазақша реферат
Денсаулық ұғымы
Денсаулық дегеніміз — адам организмінің дұрыс әрі қалыпты жұмыс істеуі. Бұл адамның әрбір органы мен әр мүшесінің табиғи қалпын сақтап, өзінің функцияларын қалыпты түрде орындауын білдіреді.
Негізгі анықтама
Денсаулық — организм жүйелерінің үйлесімді қызметі, мүшелердің бүтіндігі және олардың қызметтік мүмкіндіктерінің сақталуы.
Денсаулыққа қарсы қылмыстардың қоғамға қауіптілігі — бір адамның екінші адамның денсаулығына қасақана немесе абайсызда зиян келтіруінде. Яғни кінәлі тұлға қоғамға қауіпті іс-әрекет жасай отырып, адам өміріндегі ең қымбат құндылықтардың бірі — денсаулыққа заңсыз қол сұғады.
Денсаулыққа келтірілген зиян көбіне адамның мемлекет пен қоғам алдындағы азаматтық міндеттерін орындау мүмкіндігін шектейді. Мысалы, денсаулығына зақым келген адам міндетті әскери қызметке шақырылудан шет қалуы мүмкін немесе әскери және өзге де арнайы қызметтерді атқаруға қабілеті төмендейді.
Сондықтан денсаулыққа қарсы қылмыстар тек жәбірленушінің өзіне ғана емес, оның жақын туыстарына да елеулі зардап әкеледі: белгілі бір көлемде материалдық немесе моральдық зиян туындауы ықтимал. Денсаулықтан айырылудың салдарынан адамның еңбекпен және қоғамдық қызметпен байланысы үзіліп, қоғам өміріне белсенді қатысу мүмкіндігі шектеледі.
Түйін
Адам денсаулығы — өмірдің негізгі қуанышы әрі ең маңызды байлықтарының бірі.
Денсаулықты сақтауға конституциялық құқық
Қазақстан Республикасы Конституциясы әр адамның денсаулығын қорғауға кепілдік береді. Осы конституциялық ережені жүзеге асырудың бір тетігі — денсаулыққа қарсы қылмыстар үшін жауаптылық белгілеу. Денсаулыққа қарсы қылмыстарға денсаулыққа зиян келтірудің әртүрлі тәсілдері жатады; олар үшін жауаптылық Қылмыстық кодекстің 103–111-баптарында көзделген.
Медициналық көмектің қолжетімділігі
Денсаулық сақтау құқығы мемлекеттік денсаулық сақтау мекемелерінде көрсетілетін тегін медициналық көмек арқылы жүзеге асырылады.
Бұрын медициналық көмектің басым бөлігі мемлекет арқылы көрсетілді. Қазіргі кезде мемлекеттік мекемелермен қатар (ауруханалар, емханалар, дәріханалар және т.б.) жеке медициналық ұйымдар да құрылып келеді. Мұндай ұйымдарды міндетті түрде арнаулы медициналық білімі бар мамандар заңда белгіленген тәртіппен құруы тиіс. Әдетте жеке медициналық қызмет үшін белгілі бір мөлшерде ақы төленеді.
Жалпы дағдарыс жағдайында денсаулық сақтау саласының жаңа жүйеге көшуі медициналық қызметтің сапасын бірден көтере қоймайды. Мұны медициналық көмекке мұқтаж адамдар айқын сезінеді. Дегенмен мемлекет пен жергілікті органдар халық денсаулығы туралы тұрақты қамқорлық жасауға міндетті — бұл олардың конституциялық міндеті.
Неліктен бұл маңызды?
- Әсіресе жас ұрпақ арасында денсаулық деңгейінің төмендеуінің алдын алады.
- Жұқпалы аурулардың таралу қаупін азайтады.
- Алдын алу шаралары кейінгі күреске кететін шығынды төмендетеді.
Медициналық қызметті жақсарту көп жағдайда жергілікті мәслихат депутаттарының және жергілікті әкімшіліктердің белсенді жұмысына байланысты. Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау туралы және жергілікті өкілетті, атқарушы органдар туралы заңдары жергілікті деңгейде мынадай міндеттерді жүктейді:
- 1) Балалар өлімін қысқарту және олардың денсаулығын жақсарту.
- 2) Өндірістегі еңбек жағдайын жақсарту.
- 3) Жұқпалы және кәсіби аурулардың алдын алу, оларды жою шараларын жүргізу.
- 4) Барлық адамдар үшін денсаулықты сақтауға қолайлы жағдай жасау және сырқаттанған кезде медициналық көмек көрсету.
Денсаулықты сақтау құқығы азаматтардың бұқаралық ақпарат құралдары, өтініш хаттар және басқа да тәсілдер арқылы халыққа көрсетілетін медициналық көмектің сапасы мен қолжетімділігін жақсарту мәселесін көтере алатынын да білдіреді.
Халық денсаулығының негізгі факторларының бірі — қоршаған табиғи орта. Оның жағдайы қандай болса, адамдардың денсаулығы да көп жағдайда соған байланысты болады.
Денсаулыққа келген зиянды бағалау және құқықтық ерекшеліктер
Денсаулыққа келген зиянның түрлері мен ауырлығын бағалаудың сот-медициналық критерийлерін біріздендіру үшін 1998 жылғы 4 мамырда ҚР Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігінің Денсаулық сақтау комитеті бекіткен ереже маңызды рөл атқарады. Аталған ережеге сәйкес денсаулыққа келген зиян үш дәрежеге бөлінеді:
Ауыр
Өмірге қауіптілік және ауыр зардаптардың болуы негізгі белгілердің бірі болып саналады.
Орташа ауырлықтағы
Зиянның салдары мен өмірге қауіптілік деңгейі бойынша аралық сипатқа ие.
Жеңіл
Әдетте өмірге тікелей қауіп төндірмейтін, салдары жеңілірек зақымданулар.
Бұл түрлерді ажыратудағы негізгі критерий — өмірге қауіптіліктің және зиян салдарының (зардабының) бар-жоғы.
Маңызды құқықтық қағидалар
- Өз денсаулығына өзі қастандық жасау, жалпы ереже бойынша, қылмыстық жазаланатын іс-әрекет ретінде қаралмайды.
- Егер тұлға өзіне зиян келтіру арқылы басқа құқықтық объектіге қол сұқса, бұл әрекет қылмыс құрамының белгісі болуы мүмкін.
- Жәбірленушінің келісімі, жалпы ереже бойынша, әрекеттің қылмыстылығын жоққа шығаратын мән-жай болып табылмайды.
Денсаулыққа зиян келтіру ұғымы, ең алдымен, заңға қайшы әрекет ретінде түсіндіріледі.