Гендерлік білімді, құқықты және гендерлік сауат ашуды іске асыру мақсатында
Қоғамдық-саяси өмірдегі гендерлік теңдік
Қарағанды облысында гендерлік теңдік саясатын жүйелі іске асыру мақсатында бірқатар институционалдық және ұйымдастырушылық қадамдар жасалды. 2006 жылғы маусымда облыс әкімінің өкімімен облыс әкімінің жанындағы отбасы мен әйелдер ісі жөніндегі комиссия қайта құрылып, отбасы ісі және гендерлік саясат жөніндегі комиссия мәртебесін алды. Комиссияның жаңартылған құрамы бекітіліп, өңірлік деңгейде үйлестіру тетіктері күшейтілді.
Стратегиялық жоспарлау және жауаптылық
- Облыс әкімдігінің 26.12.2006 жылғы қаулысымен Қазақстан Республикасындағы 2006–2016 жылдарға арналған Гендерлік теңдік стратегиясын өңірде іске асырудың 2007–2008 жылдарға арналған іс-шаралар жоспары әзірленіп, бекітілді.
- Барлық мемлекеттік органдарда мемлекеттік гендерлік саясатты іске асыруға жауапты қызметкерлер айқындалды.
Қоғамдық талқылау және саяси қатысу
- «Әйелдер мен ерлердің тең құқықтары мен тең мүмкіндіктері туралы» заң жобасы бойынша кең ауқымды қоғамдық талқылау ұйымдастырылып, өңірде ҮЕҰ қатысуымен дөңгелек үстелдер өткізілді.
- Сайланбалы лауазымдарға үміткерлерді ұсыну үдерісіне гендерлік тәсілді енгізу мәселесі бойынша «Нұр-Отан» партиясы активімен кездесу өткізілді.
- Облыста партия мүшелерінің 52%-ын әйелдер құрайды.
- Қалалар мен аудандар әкімдеріне әйел кандидаттарды қолдау жөнінде ұсыныстар жолданып, алдағы сайлауға қатысу ниеті бар әйелдердің бастамаларын көтермелеу көзделді.
Әйелдер көшбасшылығының өңірлік желісі
Облыста әйелдер көшбасшылығының жүйесі қалыптастырылды: оның құрамына 6 ҮЕҰ, 7 қолданыстағы орталық пен мектеп жұмысы кірді. Үш ұйым Қарағанды, Жезқазған және Теміртау қалаларында халықаралық ұйымдармен әріптестікті дамытуға ықпал етті.
Экономикадағы гендерлік теңдік
Экономикалық мүмкіндіктерді теңейту бағытында институционалдық оқыту, ауылдық жерлердегі бастамаларды қолдау және әйелдер кәсіпкерлігін қаржыландыруға басымдық берілді.
Гендерлік бюджеттеу және оқыту
ЮНИФЕМ қолдауымен және «Status» қоғамдық бірлестігімен бірлесіп «Гендерлік бюджетке қоғамдық кеңес» жобасы іске асырылды. Жоба аясында 3 күндік семинар-тренинг өткізіліп, оған облыстық департаменттер, әлеуметтік мекемелер, ҮЕҰ басшылары, мәслихат депутаттары және ҚР Президенті жанындағы Ұлттық комиссия өкілдері қатысты.
Сондай-ақ Астана қаласында өткен республикалық семинар қорытындысы бойынша кедейшілікпен күрес жөніндегі аймақтық бағдарламаны іске асыру туралы Қарағанды облысының есебі тыңдалды.
Ауылдық жерлердегі өзін-өзі басқару және бастамалар
Осакаров, Нұра, Ақтоғай және Шет аудандарында «Селодағы өзін-өзі басқарудағы әйелдер көшбасшылығы» тақырыбымен семинар-тренингтер өткізілді. Нәтижесінде 8 әйелдер бастамашыл тобы құрылып, олардың жұмысы құқықтарды іске асыруға, жастар мен әйелдердің жұмысқа орналасуы және әлеуметтік қорғалуы мәселелерін шешуге бағытталды.
Бұл топтарға ауылдық жерлерде ҮЕҰ құруды қолдау үшін мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс тетігі арқылы гранттар берілді.
Кәсіпкерлікке қолдау және мониторинг
- Әлеуметтік осал санаттардағы әйелдерді қолдауға 459 шағын кредит (барлығы 772), жалпы сомасы 14,2 млн теңге берілді.
- «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ 8 әйелге өз ісін ашуға 78,1 млн теңге көлемінде кредит ұсынды.
- Әйелдер кәсіпкерлігін дамыту мониторингі жүргізіліп, дерекқор қалыптастыру, белсенділікті арттыру және саладағы даму ерекшеліктерін талдау көзделді.
- Бизнес саласындағы әйелдер саны 2000 жылмен салыстырғанда 5 есе артты.
Өңірлік көрсеткіштер
- ШОБ кәсіпорындары8650
- ШОБ-та тіркелгендер үлесі22%
- Ауылдағы кәсіпкер-әйелдер үлесі22,7%
- Әйелдердің облыс халқы ішіндегі үлесі52,9%
Еңбек нарығындағы қатысу
- Экономикалық белсенді әйелдер үлесі50,8%
- 2006 ж. белсенділік деңгейі: әйелдер / ерлер65,9% / 74,8%
Қазақстанның іскер әйелдері қауымдастығының филиалымен бірлесіп өңірден 31 әйелден тұратын делегация Еуразиялық саммитке қатысты. Сондай-ақ облыстық кәсіподақ федерациясымен бірлесіп өткен Қазақстанның еңбеккер әйелдер конгресіне облыстан 25 әйел делегат болды.
Гендерлік білім, құқық және ақпараттық сауат
Гендерлік саясатты іске асырудың маңызды бөлігі — талдау, статистика, оқыту және құқықтық түсіндіру жұмыстары. Өңірде стратегия бағыттары бойынша жағдайлық талдау жүргізіліп, 2000–2005 жылдарға арналған гендерлік статистика көрсеткіштерінің жинағы шығарылып, қалалар мен аудандарға таратылды. «Қарағанды облысының ерлері мен әйелдері — 2006» жинағын шығару жоспарланды.
Оқыту бағдарламалары және конференциялар
Е.А. Бөкетов атындағы ҚарМУ мемлекеттік қызметшілер мен педагогтерге арналған гендерлік саясатты іске асыру мәселелері бойынша оқыту бағдарламасын әзірледі. Ұлттық комиссия сарапшысы шақырылып, гендерлік теңдік стратегиясын іске асыру қарсаңында тең құқықтар мен бостандық тақырыбында облыстық конференция өткізілді.
Медиа және қоғамдық коммуникация
Халықтың гендерлік құқықтық сауатын арттыру үшін түсіндіру жұмыстары ұйымдастырылды, бұл бағытта бұқаралық ақпарат құралдарының үлесі жоғары болды. Облыстық телеарналарда «Іскер әйел», «Әйел ақиқаты», «Мама, сенің атың…» сияқты бағдарламалар, сондай-ақ ток-шоулар мен тұрақты айдарлар арқылы материалдар жарияланып отырды. Жыл қорытындысы бойынша «Новый вестник» газетінің бас редакторы облыс әкімінің Құрмет грамотасымен марапатталды.
Репродуктивтік денсаулықты нығайту
Ерлер мен әйелдердің репродуктивтік денсаулығын жақсарту мақсатында халықаралық ұсынымдар енгізіліп, медициналық инфрақұрылым жаңартылды және алдын алу жұмыстары күшейтілді.
Денсаулық сақтау жүйесіндегі жаңартулар
- Ана қауіпсіздігі, неонаталды күтім және бала жасындағы сырқаттарға шоғырланған ДДСҰ бағдарламалары облыстың барлық тиісті мекемелерінде енгізілді.
- 2006 жылы денсаулық сақтаудың 7 жаңа нысаны пайдалануға берілді, оның ішінде облыстық перзентхана жанындағы 20 төсектік перинаталдық бөлімше бар.
Нәтижелер және профилактика
- Жалпы сырқаттанушылық деңгейі тұрақты: 100 мың тұрғынға шаққанда 57 500,0 (ҚР бойынша — 57 865,2).
- Сәбилер өлімі: 1000 тірі туған балаға 12,0 (ҚР бойынша — 15,1).
- Аналар өлімі: 38,5 (ҚР бойынша — 44,3).
- Емшек сүтімен қоректендіруді насихаттау және репродуктивтік денсаулық бойынша ақпараттандыру шаралары өткізілді.
Облыс бойынша жалпы 81 іс-шара өткізілді: тренингтер, семинарлар және конференциялар арқылы 2390 адам қамтылды. БАҚ-та репродуктивтік денсаулық және аурулардың алдын алу тақырыптары тұрақты жарияланып отырды.
Жыныс белгісі бойынша зорлық-зомбылықтың алдын алу
Қоғамдағы және отбасылық-тұрмыстық қатынастардағы зорлық-зомбылықтың алдын алу үшін құқық қорғау, ҮЕҰ және БАҚ тарапынан жүйелі профилактикалық жұмыстар жүргізілді.
Профилактикалық іс-шаралар және ақпараттандыру
Тоқсан сайын «Тұрмыс» жедел-профилактикалық іс-шарасы өткізіліп, отбасы-тұрмыстық саладағы құқыққа қарсы әрекеттердің алдын алу және тәуекел топтарын анықтау жұмыстары жүргізілді.
2006 жылы әйелдерді зорлықтан қорғау тақырыбында 934 құқықтық бағыттағы баяндама ұйымдастырылды: оның ішінде 403-і оқу орындарында, 446-сы ұйымдар мен кәсіпорындарда өтті. Сондай-ақ 18 радиоэфир, 51 баспасөз материалы және 16 телесюжет жарияланды.
Қолдау инфрақұрылымы және кадрлық ресурс
- Қарағанды қаласында ҮЕҰ базасында дағдарыс орталығы жұмыс істейді, Жезқазған мен Теміртау қалаларында да дағдарыстық қызметтер қызмет көрсетеді.
- Балалар мен әйелдерге қарсы зорлықтың алдын алу үшін облыстық ІІД құрылымында әйелдерді қорғау бойынша 19 инспектор қызмет атқарады.
- ҮЕҰ бірлесіп 2006 жылы 2587 адам қамтылған семинар-тренингтер өткізілді, оның ішінде полиция қызметкерлері қатысқан халықаралық тәжірибеге негізделген оқыту да болды.
Отбасындағы гендерлік теңдік және отбасы институтын нығайту
Отбасындағы теңдік пен тәрбиелік рөлді күшейту бағытында балалар құқығын қорғау, ата-ана қауымдастығымен жұмыс және әлеуметтік қолдау шаралары қамтылды.
Балалар құқығы және қоғамдық диалог
ҚР Білім және ғылым министрлігінің Балалар құқығын қорғау комитеті өкілі шақырылып, балалар құқығын қорғау жөніндегі жұмысты жетілдіру мәселелеріне арналған облыстық конференция өткізілді.
Халықаралық отбасы күні аясында «Әлеуметтік және мәдени артықшылықтарды қамтамасыз ететін отбасы институтын нығайту» тақырыбымен 4 дөңгелек үстел ұйымдастырылды. Оған комиссия мүшелері, әділет органдары, денсаулық сақтау мен білім беру саласының басшылары, сондай-ақ бірқатар қала-аудандардан ата-ана қауымдастығы өкілдері қатысты.
Отбасылық құндылықтарды қолдау және әлеуметтік көмек
- Осакаров ауданында «ХХІ ғасырдағы отбасы» форумы өткізілді, көпбалалы үлгілі отбасыларға, оның ішінде алыс ауылдық округтерден келген отбасыларға құрмет көрсетілді.
- Сәтбаев қаласының Жезқазған кентінде балалар үйінің тәрбиеленушілері мен бұрынғы тәрбиеленушілеріне арналған «Жалғас» жасөспірімдер үйі ашылды.
- Спорт ұйымдарында «Әкем, шешем және мен — спортшылар отбасымыз» жарыстары және «Біздің отбасы» фотокөрмелері өткізілді.
- Дәстүрлі акциялар өткізілді: 8 наурыз, Балаларды қорғау күні, «Мектепке жол», «Ақ ниет», сондай-ақ зорлық-зомбылыққа қарсы халықаралық күн аясындағы іс-шаралар.
Нысаналы қолдау мысалдары
- Қаражал қаласында «Ақ ниет» қайырымдылық акциясы аясында 30 аз қамтылған отбасыға киім түрінде атаулы көмек көрсетілді.
- №1 жалпы білім беретін мектепке сыйлық ретінде 10 компьютер табысталды.
- Оқу озаттарына қысқы демалыс кезеңінде сауықтыру ұйымдарына жолдамалар берілді.
- Е.А. Бөкетов атындағы ҚарМУ-да жеңілдік санатында оқитын Қаражал қаласының 4 студентіне оқу ақысын төлеуге көмек көрсетілді.
- Аз қамтылған отбасылардан шыққан түлектер үшін тілдер институтында 1 гранттық орын және колледжде 1 тегін оқу орны бөлінді.
Қоғамдық санада гендерді түсінуді дамыту
Гендерлік сезімтал басқаруды ілгерілету және ауылдық жерлердегі әйелдердің азаматтық бастамаларын қолдау өңірлік саясаттың маңызды бағыты болды.
Әлеуметтік маңызы бар жобаларды қаржыландыру
2006 жылы ҮЕҰ-дың әлеуметтік маңызы бар жобаларын сатып алуға арналған ашық конкурс аясында гендерлік теңдікті қамтамасыз ету және ауылдық жерлердегі әйелдердің азаматтық бастамаларын дамытуға облыстық бюджеттен 1,8 млн теңге бөлінді.
«Гендерлік сезімтал басшы» конкурсы
ҚР Президенті жанындағы Ұлттық комиссия мен Қазақстанның іскер әйелдер ассоциациясы ұйымдастырған «Гендерлік сезімтал басшы» қоғамдық конкурсына аудандар мен қалалар әкімдері, департаменттер, басқармалар, ЖОО, ұйымдар мен мекемелер басшылары белсенді қатысты.
Қорытынды бойынша облыстан 20 өкіл (оның ішінде 3 қала/аудан әкімі және түрлі саладағы 6 басшы) Алматы қаласында өткен финалдық іс-шараға шақырылды. Е.А. Бөкетов атындағы ҚарМУ ректоры «ЖОО-дағы гендерді түсінетін басшы» номинациясының жеңімпазы атанды.