Заңды тұлға басқа кәсіпорынның акциясын сатып алу арқылы өз қызметін жүзеге асыруы мүмкін, егер де сол сатып алынған акциясы 50 - тен астам болса, онда инвестицияланған объектіге бақылау жасау мүмкіндігін алады
Бақылау және еншілес кәсіпорын ұғымы
Заңды тұлға басқа кәсіпорынның акцияларын сатып алу арқылы өз қызметін жүзеге асыра алады. Егер сатып алынған акциялар үлесі 50%-дан асса, инвестор инвестицияланған объектіге бақылау жүргізу мүмкіндігіне ие болады.
Инвестор бақылауды белгілеген жағдайда, ол кәсіпорын негізгі заңды тұлға (бас кәсіпорын) болып танылады, ал бақылаудағы кәсіпорын еншілес кәсіпорын деп аталады.
Заңды тұлғалар тобы және консолидацияның мәні
Негізгі кәсіпорын мен барлық еншілес кәсіпорындар бірігіп, біріккен заңды тұлғалар тобын құрайды және осы топ бойынша консолидаланған қаржылық есеп беру жасалады.
Неліктен консолидация қажет?
Қаржылық есеп беруді пайдаланушылар топтың жеке бөліктерін емес, тұтас нәтижесін көруге мүдделі. Сондықтан консолидаланған есеп беруге қойылатын талаптар күшейеді.
Консолидаланған есеп берудің құрамы
Консолидаланған есеп берудің құрамына төмендегілер кіреді:
- Консолидаланған бухгалтерлік баланс
- Консолидаланған қаржылық-шаруашылық қызмет нәтижелері туралы есеп
- Консолидаланған ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп
- Түсіндірме жазба
13 БЕС бойынша: қай жағдайда еншілес ұйым консолидацияға кірмейді?
13 БЕС-ке сәйкес «Консолидаланған есеп беру және еншілес серіктестіктегі инвестицияның есебі» стандарты бойынша негізгі заңды тұлғаның консолидаланған қаржылық есеп беруіне жергілікті және шетелдегі еншілес заңды тұлғалардың көрсеткіштері енгізіледі.
Ерекшеліктер
- Егер еншілес серіктестік жақын арада сатуға арналса және бақылау уақытша сипатта болса.
- Егер ұйым қатаң, ұзақ мерзімді шектеулер жағдайында әрекет етсе.
Осы жағдайлардағы серіктестіктердің мәліметтері консолидаланған есеп беруге қосылмайды.
Негізгі кәсіпорынның өзі де еншілес кәсіпорын болуы мүмкін. Мұндай жағдайда ол консолидаланған қаржылық есеп беруді жасай алады, егер оны жоғары тұрған негізгі кәсіпорын талап етпесе.
Консолидаланған есеп беруді жасау тәртібі
1) Сәйкестендіру
Есеп беру көрсеткіштері өзара сәйкестендіріледі (жіктемелер, бағалау тәсілдері және таныстыру қағидалары біріздендіріледі).
2) Жолдар бойынша қосу
Активтер, міндеттемелер, меншік капиталы, табыс және шығыс бойынша мәліметтер әрбір жол мен бап деңгейінде қосылады.
3) Қайталануды болдырмау
Кейбір баптар бойынша қайталауға жол берілмейді; ішкі операциялар мен өзара есеп айырысулар бойынша түзетулер енгізіледі.
Түзету жазбалары қалай рәсімделеді?
Бірнеше заңды тұлғаның есеп беруінен бір ғана қаржылық есеп беруді жасау үшін ішкі есеп айырысулар, бағалы қағаздар, меншік капиталы және басқа да мәліметтер негізінде тиісті түзетулер жасалады.
Бұл түзету жазбалары консолидаланған есеп беруді дайындау барысында жұмыс кестесінде қалыптастырылады және негізгі кәсіпорынның бухгалтерлік есебінде тікелей көрсетілмейді.
Меншік капиталы және еншілес ұйымдардың үлесі
Толық есеп беру жасалған кезде еншілес заңды тұлғаның көрсеткіштері консолидаланған түрде ұсынылады, ал меншік капиталы құрылымында негізгі заңды тұлғаның және еншілес серіктестіктердің үлесі ескеріледі.
Бұл ретте меншік капиталындағы үлес қатынасы әртүрлі болуы мүмкін: еншілес серіктестіктер үлесі негізгі заңды тұлғаның үлесінен көп те, аз да болуы ықтимал.
Есептік саясаттың бірізділігі және мерзімдік шектеу
Біртұтас есептік саясат
Консолидацияға кіретін негізгі және еншілес заңды тұлғалар қаржылық есеп беруді бірлесіп жасау үшін біртұтас есептік саясатты қолданады, аналитикалық операцияларды және қаржылық-шаруашылық қызмет оқиғаларын соған сәйкес дайындайды.
Есеп беру күндерінің айырмасы
Егер ұйымдардың есеп беруі әртүрлі уақытта жасалып, айырмасы үш айды құраса, мұндай мәліметтерді консолидациялауға болмайды.
Есептік саясат әртүрлі болса
Егер топ мүшелері әрқилы есептік саясат қолданса, консолидаланған есеп беру қабылданған (біріздендірілген) есептік саясат негізінде жасалады.
Еншілес ұйым нәтижелерін енгізу уақыты
Еншілес заңды тұлғаның қаржылық-шаруашылық қызметінің нәтижелері консолидаланған есеп беруге сатып алынған күнінен бастап енгізіледі.
Егер сатып алу процесі жыл бойы жүрсе, сатып алынған заңды тұлғаның қаржылық-шаруашылық қызметінің нәтижелері есептік кезеңде сатып алынғанға дейінгі және сатып алынғаннан кейінгі кезеңдерге бөлініп, бөлек көрсетілуі мүмкін.