Испандық Тальго компаниясымен бірге жылына 150 вагон шығаратын жолаушы вагондары зауыт салу
Үдемелі индустриялды-инновациялық даму бағдарламасының мәні
Үдемелі индустриялды-инновациялық даму бағдарламасы (ҮИИДБ) — Қазақстан экономикасының құрылымын жаңғыртуға бағытталған маңызды стратегиялық құжат. Бағдарламаның түпкі мақсаты — шикізатқа тәуелділікті азайтып, өңдеуші өнеркәсіп пен инновациялық өндірісті күшейту арқылы тұрақты экономикалық өсімді қамтамасыз ету.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқына арналған Жолдауында индустриялды-инновациялық бағыт елді бәсекеге қабілетті дамыған мемлекеттер қатарына жақындататынын атап өткен. Бағдарлама әлеуметтік нәтижелерге де бағдарланған: халықтың өмір сүру ұзақтығын арттыру, табысы төмен топтардың үлесін қысқарту, жұмыссыздық деңгейін 5%-ға дейін төмендету міндеттері айқындалған.
Экономиканың шикізаттық емес бөлігін кемінде 45% арттыру.
Өңдеу өнеркәсібіндегі еңбек өнімділігін 2 есеге ұлғайту.
ЖІӨ-нің энергия сыйымдылығын 45%-ға дейін төмендету.
Іске асыру архитектурасы: кезеңдер және басқару
ҮИИДБ 2020 жылға дейінгі экономикалық даму бағытының өзегіне айналып, екі бесжылдық кезеңге бөлініп жүзеге асырылуы көзделді. Алғашқы кезең ретінде 2010–2014 жылдарға арналған жедел индустриялды-инновациялық даму бағдарламасы қабылданды. Сонымен бірге салалық бағдарламалар әзірленіп, экономиканың негізгі бағыттарының тең дамуына жағдай жасау мақсаты қойылды.
Бағдарламаның орындалу барысын үйлестіру Индустрия және жаңа технологиялар министрлігіне, сол кезеңдегі жауапты тұлға ретінде вице-премьер, министр Әсет Исекешевке жүктелгені айтылды. Қабылданатын шешімдердің негізділігін күшейту үшін жұмыс топтарына мемлекеттік органдармен қатар, бизнес қауымдастықтар мен даму институттарының өкілдері тартылды.
Бағдарламаның екі негізгі басымдығы
- Дәстүрлі экспорттық секторды әртараптандыру: өнім түрлерін көбейту, қосылған құны жоғары өндірістерге өту.
- Инновациялық өнеркәсіпті дамыту: жаңа технологиялар енгізу, тиімділікті және өнім сапасын көтеру.
Жеті басым бағыт: индустриялық серпілістің тіректері
Нұр Отан партиясының XII съезінде жедел индустриялды дамудың алдағы кезеңіне арналған жеті басым бағыт белгіленді. Бұл бағыттар экономиканың тірек салаларын қамтып, инфрақұрылым мен өндірісті қатар дамытуға мүмкіндік береді.
Металлургиядағы қосылған құн: жаңа деңгейге шығу
Бағдарлама логикасы шикізат күйіндегі экспортты қысқартып, терең өңдеуді күшейтуге негізделді. Мәселен, металлургия саласында алюминий, мыс, титан, сирек металдар, ферроқорытпа, мырыш сияқты өнімдер бойынша жоғары табысты өндірістерді дамыту әлеуеті атап өтілді.
Сол кезеңде қара металлургияда негізінен төменгі қайта өңдеу деңгейіндегі өнім — болат құймасы басым болғаны айтылып, оны тот баспайтын металл мен жоғары сапалы болат секілді өнімдерге дейін жеткізу мүмкіндігі көрсетілді. Бұл — ҮИИДБ-ның «терең өңдеу» және «сапа» қағидаттарын нақтылайтын мысал.
Индустрияландыру картасы және ірі инвесторлардың үлесі
Бағдарламаның нақты нәтижелерін көрсету мақсатында 21 желтоқсанда Астанада бейнекөпір арқылы өңірлердің қатысуымен Индустрияландыру картасының тұсаукесері өтті. Онда екінші жартыжылдықта жүзеге асқан жобалар Елбасының назарына ұсынылды.
«Самұрық-Қазына» қоры: жобалар портфелі
21 жоба — Қордың өзінде, 21 жоба — еншілес құрылымдар арқылы.
Іс жүзінде бұл жалпы инвестиция көлемінің елеулі бөлігін қамтыған.
Диверсификация және модернизация: үш практикалық бағыт
- 1 Қолданыстағы өнеркәсіптік және инфрақұрылымдық активтерді түбегейлі жаңғырту.
- 2 Өндірісті әртараптандыру және экспорттық әлеуетті күшейту.
- 3 Экономиканың нақты өсімін қамтамасыз ететін инфрақұрылымды жүйелі түрде құру.
Энергетика және инфрақұрылым: жаңғыртудың өзегі
Алғашқы бағыт аясында мұнай өңдеу зауыттарын қайта жаңғырту, ұлттық электр желілерінің техникалық деңгейін көтеру және энергетикалық тиімділікті арттыру шаралары жоспарланды. Подстанция жабдықтарын жаңарту, жаңа электр беру желілерін салу, энергогенерацияны қайта құру сияқты жұмыстар қарастырылды.
Нақты мысалдар
- Екібастұз ГРЭС-1: реконструкция жобасы бойынша жабдықтау, құрылыс және демонтаж жұмыстары.
- Екібастұз ГРЭС-2: реконструкция нәтижесінде қуатты 525 МВт-қа дейін арттыру.
- Шардара ГЭС: реконструкция арқылы пайдалану мерзімін ұзарту.
Өңдеу өнеркәсібін күшейту: химия, тау-кен және металл
Диверсификация бағыты тау-кен және химия секторларын жоғары деңгейдегі өнім шығаратын дәрежеге жеткізуді, сондай-ақ өңдеу салаларын дамытуды көздеді. Нақты жобалар қатарында Степногорскідегі күкірт қышқылы зауытының құрылысы және «Қазфосфат» ЖШС-тің фосфорит рудасын өндіретін тау-кен байыту фабрикасы аталды.
Сондай-ақ ENRC-мен бірге Қазақстан электролиз зауытының бірінші кезеңі іске қосылғаны айтылды. Бұған дейін зауыт 100 мың тонна алюминий өндірген.
Ұлттық компаниялар жобалары: көлік, өндіріс және логистика
Бірқатар ұлттық компаниялар өздері қаржыландыратын немесе бастама еткен жобалар бойынша ағымдағы іс-шараларды таныстырды. Әсіресе теміржол инфрақұрылымы мен машина жасауды қатар дамытуға назар аударылды.
«Қазақстан темір жолы»: негізгі бастамалар
- Өзен — мемлекеттік шекара (Түрікменстан) және Жетіген — Қорғас теміржол желілерін салу.
- Испаниялық Talgo компаниясымен бірге жылына 150 жолаушы вагонын шығаратын зауыт.
- Alstom және «Трансмашхолдингпен» бірлесіп жылына 50 локомотив шығару өндірісін жолға қою.
- Жылына 3000 жүк вагонын құрастыру және вагон компоненттерін жергіліктендіру.
Компанияның 21 отандық кәсіпорынмен бірге жүк вагондарына қажетті 233 бөлшек өндірісін игергені, әрі қосымша 200 өнім түрін шығару жоспары бар екені көрсетілді.
Қазақстан даму банкі: жаңа жобалар және модернизация
Қазақстан даму банкі (ҚДБ) желісі бойынша 16 ірі нысан пайдалануға берілгені хабарланды: оның 5-еуі модернизацияланған, ал 11-і Қазақстан үшін жаңа өндіріс ретінде көрсетілді. Жобалардың жалпы құны 1,7 млрд АҚШ долларын құрап, оның 800 млн АҚШ доллары ҚДБ инвестициясы болған.
Аталған жобалардан мысалдар
Туризм инфрақұрылымын жаңғыртуға бағытталған жоба.
Өңдеу саласындағы өндірістік базаға үлес қосқан бастама.
Энергетикада жаңа қуат көздерін енгізу.
Химия өнеркәсібін кеңейтуге бағытталған жоба.
ҚДБ-ның алдағы жоспарларында Атырау мұнай өңдеу зауытын, Қызылордадағы газтурбиналық электр станциясын және Алматы облысындағы Мойнақ ГЭС-ін реконструкциялауды жалғастыру көзделді. Сонымен бірге банк жыл сайын шамамен 1 млрд АҚШ доллары көлемінде инвестиция тартуды мақсат еткені айтылды.
Мұнай-газ және энергетика: сапа стандарттары мен жаңа құбырлар
«ҚазМұнайГаз» мұнай өңдеу және мұнай-химия жобаларын дамытуға, сондай-ақ елдің оңтүстік өңірлерін газбен қамтамасыз ету бағытындағы бастамаларға басымдық бергені баяндалды. Атырау мұнай өңдеу зауытын жаңғырту 2015 жылға қарай өңдеу тереңдігін 50%-дан 84%-ға дейін арттыруға ықпал етеді деп көрсетілді; жылына 5 млн тонна мұнай өңдеу жоспарланды. Өнімнің Евро-4 және Евро-5 стандарттарына сәйкестігі атап өтілді.
Сондай-ақ хош иісті көмірсутектер өндірісін іске қосу жоспары берілді: 2014 жылы бензол (133 мың тонна) және параксилол (496 мың тонна) өндіру көрсеткіштері аталды. Ақтауда битум зауытының құрылысы да назарда болды.
Бейнеу — Бозой — Шымкент газ құбыры
Индустрияландыру жобалары таныстырылған кезде Бейнеу — Бозой — Шымкент магистральдық газ құбыры құрылысының басталғаны айтылды. Ұзындығы 1475 шақырым болатын құбыр Маңғыстау, Ақтөбе, Қызылорда және Оңтүстік Қазақстан өңірлері арқылы өтеді.
«Самұрық-Энерго»: ұсынылған жобалар
- Азиада-2011 нысандарын электр қуатымен қамтамасыз ету, 110 және 220 кВ болатын 4 трансформаторлық станцияны іске қосу (жалпы қуаты 832 МВА).
- 110 кВ жоғары қуатты кабель желілері мен электр беру желілері (ұзындығы 49,6 км).
- Мойнақ ГЭС-ін пайдалануға беру (300 МВт): оңтүстіктегі электр тапшылығын азайту және импортқа тәуелділікті төмендету.
Сапа мәдениеті: «Алтын сапа» және «Парыз»
Жобалардың таныстырылымынан кейін «Алтын сапа» сыйлығы мен бизнестің әлеуметтік жауапкершілігін дәріптейтін «Парыз» сыйлығының лауреаттарын марапаттау рәсімі өтті. «Алтын сапа» — өнім немесе қызмет сапасы бойынша жоғары нәтижеге жеткен, қауіпсіздік талаптарын сақтаған және заманауи менеджмент жүйелерін енгізген ұйымдарға конкурс негізінде берілетін президенттік сыйлық.
Сол жылы конкурсқа 207 компания қатысқаны, сондай-ақ «Индустриялық серпіліс» және «Инновациялық серпіліс» атты жаңа марапаттардың белгіленгені айтылды.
2010 жылғы «Алтын сапа» лауреаттарынан мысалдар
Сонымен қатар «Денсаулық» емдеу-диагностикалық пойызы (Денсаулық сақтау министрлігі, Төтенше жағдайлар министрлігі және «Қазақстан темір жолы» бірлескен жобасы) «Парыз — 2010» байқауында әлеуметтік жауапкершілік үлгісі ретінде аталды.
Жобаларды басқару мәселесі: стандарттардың жетіспеуі
Сарапшылар жобалардың табысты болуы тек қаржыландыруға емес, сондай-ақ тиімді және сапалы басқаруға тікелей байланысты екенін атап өтті. Сол кезеңде қолданыстағы заңнамалық база көбіне жоба алдындағы құжаттарды (техникалық-экономикалық негіздеме, жобалық-сметалық құжаттама, бизнес-жоба және өзге де техникалық құжаттар) реттеуге басымдық беріп, жобаларды басқару мен сүйемелдеу стандарттары жеткілікті деңгейде қалыптаспағаны айтылды.
Нұр Отан ХДП Орталық аппараты басшысының орынбасары Расул Оразғұлов жобалау менеджменті нормаларының толық дамымауы және бірыңғай талаптардың болмауы кейбір жобалардың уақытылы әрі толық орындалуына кедергі келтіргенін жеткізді. Индустрия және жаңа технологиялар вице-министрі Альберт Рау да жобаларды басқару — кезең-кезеңімен орындалатын, жүздеген іс-шарадан тұратын күрделі әрі көпқырлы үдеріс екенін атап көрсетті.
Қорытынды ой
ҮИИДБ-ның логикасы айқын: экономиканы әртараптандыру, терең өңдеуді күшейту, энергия тиімділігін арттыру және сапалы басқару мәдениетін қалыптастыру. Осы төрт тірек біріккенде ғана индустрияландыру әлеуметтік нәтижелерге — жұмыспен қамтуға, табыс өсіміне және өмір сапасының жақсаруына — нақты ықпал етеді.