Қазақша рефераттар

Кәсіпорынның қаржылық жағдайы

Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың мәні

Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың маңызы өте жоғары. Бұл, біріншіден, кәсіпорындардың дербестікке ие болуымен, екіншіден, меншік иелері, қызметкерлер, коммерциялық серіктестер және өзге де контрагенттер алдында өндірістік-кәсіпкерлік қызмет нәтижелері үшін толық жауапкершілік алуымен байланысты.

Қаржылық жағдайды талдау мәселелеріне кіріспес бұрын, «қаржылық жағдай» немесе «қаржылық жай-күй» ұғымының мәнін нақтылап алған дұрыс. Арнайы әдебиеттерде бұл ұғым әртүрлі түсіндіріледі, бірақ олардың барлығы бір ортақ өзекке келіп тіреледі: кәсіпорын ресурстарының қалыптасуы, бөлінуі және тиімді пайдаланылуы.

«Қаржылық жағдай» ұғымының негізгі түсіндірмелері

А.Д. Шеремет

Кәсіпорынның қаржылық (активтер) жағдайы қаржыны бөлу, пайдалану және оны қалыптастыру көздерімен (меншікті капитал және міндеттемелер, яғни пассивтер) сипатталады.

Н.А. Русак

Қаржылық жағдай қаржы ресурстарын қалыптастыру, бөлу және пайдаланумен сипатталады. Сонымен бірге ол кәсіпорынның өндірістік, коммерциялық және өзге қызмет түрлерін жүргізуге қажетті ресурстармен қамтамасыз етілуін, оларды мақсатқа сай әрі тиімді жұмсауын, басқа субъектілермен қаржылық қатынастарын, төлем қабілеттілігін және қаржылық тұрақтылығын қамтиды.

Кәсіпорынның уақтылы төлеу мүмкіндігі — оның қаржылық жағдайының жақсы екенін көрсететін маңызды белгі.

В.М. Радионова және М.А. Федотова

Қаржылық жағдай қаржы ресурстарының қалыптасуы, бөлінуі және пайдаланылуы арқылы көрінеді.

М.Н. Крейнина, А.И. Ковалев, В.П. Привалов

Қаржылық жағдай — қаржы ресурстарының қолда барын, олардың үлестірілуін, бөлінуін және пайдаланылуын сипаттайтын көрсеткіштер жиынтығы.

И.Т. Балабанов

Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайы — оның қаржылық бәсекеге қабілеттілігінің сипаттамасы (төлем қабілеттілігі, несие қабілеттілігі), сондай-ақ қаржы ресурстары мен капиталды пайдалану деңгейі және мемлекет пен басқа да субъектілер алдындағы міндеттемелерін орындау қабілеті.

Талдаудың негізгі бағыттары:

  • табыстылық пен рентабельділік;
  • қаржылық тұрақтылық;
  • несие қабілеттілігі;
  • капиталды пайдалану тиімділігі;
  • валюталық өзін-өзі өтеу.

С.А. Стуков

Кәсіпорынның қаржылық жағдайы — бірқатар көрсеткіштер арқылы сипатталатын, оның «саулығы» мен өміршеңдігін кешенді түрде бағалау.

Жалпылама түрде алғанда, кәсіпорынның қаржылық жағдайы белгілі бір кезеңдегі қаржылық тұрақтылықты, сондай-ақ шаруашылық қызметті үздіксіз жүргізу және қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеу үшін қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілу деңгейін көрсетеді.

Қаржылық тұрақтылық: мазмұны және өлшемі

Қаржылық тұрақтылық ұғымы да оқулықтар мен зерттеулерде әрқилы түсіндіріледі. Кейбір авторлар оны «өз қаражатын тиімді пайдалану қабілеті және өндірістік үдерістің үздіксіздігін қамтамасыз ететін қаржының жеткіліктілігі» ретінде қарастырады. Басқалары қаржылық тұрақтылықты меншікті және қарыз қаражаттарының өзара байланысы арқылы сипаттайды.

«Тәртіп» қағидасы

Өз қаражаты есебінен активтерге салынған қаражатты жаба алу, мерзімі өткен дебиторлық және кредиторлық берешекке жол бермеу, міндеттемелерді уақытында өтеу.

Шеремет және Сайфуллин

Қаржылық тұрақтылық — әрдайым төлем қабілеттілігін кепілдендіретін кәсіпорынның белгілі бір шоттар (баланс) жағдайы.

Родионова және Федотова

Қаржылық тұрақтылық — табыстың шығыннан тұрақты артуының көрінісі. Ол ақша қаражатын еркін пайдалану арқылы өндіріс пен өткізудің үздіксіздігін қамтамасыз етеді және кеңейту мен жаңартуға қажет шығындарды қаржыландыруға мүмкіндік береді.

Қаржылық тұрақтылықтың кеңейтілген анықтамасы

Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы — тәуекелдің мүмкін болатын деңгейінде төлем қабілеттілігі мен несие қабілеттілігін сақтай отырып, табысты өсіру негізінде қаржыны бөлу және пайдалану арқылы кәсіпорын дамуын көрсететін қаржы ресурстарының жағдайы.

В.Г. Артеменко және М.В. Беллендир

Қаржылық тұрақтылық — табыстың шығыннан тұрақты артуы. Ол ақша қаражатын еркін пайдалануға мүмкіндік береді және оларды тиімді қолдану арқылы өндіру мен өнімді өткізу үдерісінің үздіксіздігін қамтамасыз етеді. Сондықтан қаржылық тұрақтылық өндірістік-шаруашылық қызметтің барлық кезеңдерінде қалыптасып, кәсіпорынның жалпы тұрақтылығының негізгі бөлігі болады.

Кәсіпорынның жалпы қаржылық тұрақтылығы, ең алдымен, табыстың шығыннан артуын қамтамасыз ететін ақша ағыны қозғалысымен сипатталады.

Қаржылық тұрақтылыққа әсер ететін факторлар

Факторларды жіктеу

В.М. Радионова мен М.А. Федотова қаржылық тұрақтылыққа әсер ететін факторларды төмендегідей топтарға бөледі:

  • Пайда болу орны

    Ішкі және сыртқы

  • Нәтиженің маңыздылығы

    Негізгі және негізгі емес

  • Құрылысы

    Қарапайым және күрделі

  • Әрекет ету уақыты

    Тұрақты және уақытша

Ішкі факторлар кәсіпорын жұмысының ұйымдастырылуына байланысты, ал сыртқы факторлар кәсіпорын еркінен тыс қалыптасады.

Ішкі факторлар

Кәсіпорын тұрақтылығы ең алдымен өндіріс шығындарымен тығыз байланысты өнім мен қызметтің құрамы және құрылымына тәуелді. Тұрақты және айнымалы шығындардың арақатынасы да маңызды.

Қаржылық тұрақтылыққа әсер ететін өзекті ішкі факторлардың бірі — активтердің құрамы мен құрылымының тиімділігі және басқару стратегиясының дұрыс таңдалуы. Ағымдағы активтерді басқару өнері кәсіпорын шотында жедел қызметке қажет ең төменгі ақша қалдығын ұстауды көздейді.

Сондай-ақ қаржы ресурстарының құрамы мен құрылымы, оларды басқарудың стратегиясы мен тактикасы шешуші рөл атқарады: таза табыс көлемі артқан сайын кәсіпорын өзін сенімді сезінеді.

Қарыз капиталы нарығынан қосымша қаражат тарту қаржылық мүмкіндіктерді кеңейтеді, бірақ сонымен бірге қаржылық тәуекелді арттырады — яғни кәсіпорын кредиторлармен уақытында есептесе ала ма, жоқ па деген мәселе күшейеді.

Негізгі ішкі факторлар:

  • кәсіпорынның салалық топқа жатуы;
  • өнім (жұмыс, қызмет) құрылымы және оның төлем қабілеті бар сұраныстағы үлесі;
  • төленген жарғылық капитал мөлшері;
  • шығын көлемі және оның ақшалай табыспен салыстырғандағы динамикасы;
  • қорлар мен резервтерді қоса алғандағы мүлік пен қаржы ресурстарының құрамы және құрылымы;
  • кәсіпорынды басқару тиімділігі.

Сыртқы факторлар

Сыртқы факторларға шаруашылық жүргізудің жалпы экономикалық жағдайы, қоғамдағы техника мен технология деңгейі, төлем қабілеті бар сұраныс және тұтынушылар табысының деңгейі жатады.

Бұған қоса, Қазақстан Республикасының үкіметінің салық және несие саясаты, кәсіпорын қызметін реттейтін және бақылауға қатысты заңнамалық актілер, сыртқы экономикалық байланыстар және өзге де факторлар ықпал етеді.

Есте сақтайтын тұжырым:

Ішкі факторлар басқару шешімдері арқылы өзгертіледі, ал сыртқы факторлар — бейімделуді талап ететін орта шарттары.