Кассадағы шетел валютасындағы ақша қаражаттары есебі

Кассадағы ұлттық валютадағы ақша қаражаттарының есебі

Ақша қаражатын сақтау, қабылдау және беру үшін әрбір шаруашылық жүргізуші субъектінің кассасы болады. Кассир — материалдық жауапты тұлға. Ол кассалық операцияларды жүргізу тәртібін толық меңгеруі тиіс. Осыдан кейін ғана кассирмен материалдық толық жеке-дара жауапкершілік туралы шарт жасалады.

Егер еңбек ақы мен басқа да төлемдерді беру үшін субъект басшысының жазбаша бұйрығы бойынша басқа адамдар тартылса, олармен де материалдық толық жеке-дара жауапкершілік туралы шарттар жасалады.

Негізгі шоттар

1010 — Кассадағы ұлттық валюта түріндегі қолма-қол ақша: Актив
1020 — Кассадағы шетел валютасындағы ақша қаражаттары: Актив

Нормативтік негіз

Кассадағы ұлттық валютадағы ақша қаражаттарының есебі Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі бекіткен кассалық операцияларды жүргізу тәртібіне сәйкес жүргізіледі (24 БЕС).

Маңызды талап: касса операциялары тек құжаттары дұрыс рәсімделген және белгіленген тәртіпке сай болған жағдайда ғана орындалады.

Мысал: «Ануар» ЖШС кассасындағы операциялар (01.03.2006)

Бастапқы қалдық

600 000 тг

01.03.2006

Есептік нәтиже

604 150 тг

02.03.2006 қалдық

Формула

600 000 + 249 900 − 245 750 = 604 150

№	Күні	Операция мазмұны	Дебет	Кредит	Сома (тг)
1	01.03.06	ККО-1. Дүкеннен түскен түсім кірістелді (ҚҚС-ты қоса). Түсім: 51 200; ҚҚС: 8 192	1010	6010, 3130	59 392
2	01.03.06	ККО-2. Чек №378510 бойынша банк шотынан іссапар шығындарына ақша алынды.	1010	1040	98 200
3	01.03.06	ШКО-3. Алимжановқа есеп берілетін сомалар ретінде материалдық құндылықтар алуға ақша берілді.	1250	1010	57 250
4	01.03.06	ШКО-4. Ахметовқа демалыс ақысы төленді.	3350	1010	14 000
5	01.03.06	ШКО-5. №6 төлем ведомосі бойынша жалақы берілді.	3350	1010	40 000
6	01.03.06	ККО-3. Алимжанов пайдаланылмаған есепті соманы кассаға өткізді.	1010	1250	500
7	01.03.06	ШКО-6. Рахимбековқа іссапар шығындары үшін ақша берілді.	1250	1010	16 700
8	01.03.06	ШКО-7. Әкімшілік шығындарына ақша берілді.	7210	1010	110 500
9	01.03.06	ШКО-8. Материал үшін төлем жасалды.	1310	1010	7 300
10	01.03.06	ККО-4. Акционерлер өз үлестерін ақшалай төледі.	1010	5020	100 000

Ескерту

Операциялар тізімі мәтіннен өңделіп, біріздендірілді: кейбір жолдарда бастапқы нұсқадағы дебет/кредит белгілеулері қайталанып немесе аралас берілген. Кестеде 1010 касса қозғалысының логикасына сәйкес ықшамдалған және түсінікті түрде көрсетілді.

Кіріс және шығыс құжаттарын рәсімдеу тәртібі

Кассаға ақша қабылдау

Ақша кассаның кіріс касса ордері (ККО) бойынша қабылданады; оған бас бухгалтер мен кассир қол қояды.
Ақша тапсырған тұлғаға ККО-ның қиынды бөлігі — түбіртек (квитанция) беріледі.
Төлем қабылдағанда кассир төлем таңбаларын анықтау тәртібін сақтауға міндетті.
Қабылданған сома: теңге — жазумен, тиын — цифрмен көрсетіледі.

Кассадан ақша беру

Ақша шығыс касса ордері (ШКО) немесе басшы мен бас бухгалтер қол қойған төлем тізімдемелері негізінде беріледі.
Жекелеген тұлғаға ақша бергенде кассир алушыдан төлқұжат/жеке куәлік сұратады және деректерін ордерде көрсетеді.
Алушы ордерге қол қойып, алған сомасын теңгемен жазумен, тиынмен цифрмен көрсетеді.

Құжаттарды тіркеу

ККО/ШКО және олардың орнына жүретін құжаттар кіріс және шығыс касса құжаттарын тіркеу журналында тіркеледі. Журналда құжаттың күні, нөмірі, сомасы және төлемнің нысаналы мақсаты көрсетіледі.

Ақшаны қабылдау мен беру тек құжат рәсімделген күні жүзеге асырылады. Кассир қолдардың дұрыстығын, құжаттардың толықтығын және қосымшалардың бар-жоғын тексереді.

Штамптау және белгі қою

Операция аяқталғаннан кейін кассир ордерге қол қояды, ал тіркелген құжаттарға күні (күні, айы, жылы) көрсетіліп, «Алынды» немесе «Төленді» белгісі қойылады.

Түзетулерге тыйым

Касса құжаттары мен касса кітабында өшіруге және ескертусіз түзету енгізуге жол берілмейді. Қажет болған жағдайда түзету кассир мен бас бухгалтердің қолымен расталуы тиіс.

Касса кітабы және кассир есебі

Касса операцияларының есебін кассир касса кітабында (ү. №КО-4) жүргізеді. Кітап нөмірленіп, тігіліп, мөрленуі тиіс; парақтар саны басшы мен бас бухгалтердің қолымен куәландырылады.

Құрылымы

Әр парақ екі бөліктен тұрады: бір бөлігі кітапта қалады, екінші бөлігі көшірме ретінде кассирдің есебі болып жыртылып алынады.

Күнделікті қорытынды

Кассир күн сайын кіріс/шығыс жиынтығын шығарып, күн соңындағы қалдықты есептейді.

Регистрлермен байланыс

Кассир есебіндегі мәліметтер бухгалтерия регистрлеріне көшіріледі және бас кітаптағы 1010 шот қалдығымен сәйкестендіріледі.

Ай соңындағы салыстыру

Айдың соңында (келесі айдың бірінші күніне) регистрлердегі қалдық шығарылады. Ол кассир есебіндегі және бас кітаптағы 1010 шот қалдығымен сәйкес келуі тиіс.

1010 шоты бойынша типтік бухгалтерлік жазбалар

Кассаға ақша кірістелгенде

1010 шоты дебеттеледі, ал төмендегі шоттар кредиттеледі:

1040 — есеп айырысу шотынан кассаға алынған сомаға.
1250 — қызметкерлердің кассаға өткізген қарыздары мен есепті сомаларына.
6010 — сатылған тауарлар мен көрсетілген қызметтер бойынша табысқа.

Кассадан ақша берілгенде

1010 шоты кредиттеледі, ал төмендегі шоттар дебеттеледі:

3350 — қызметкерлерге төленген еңбекақы сомасына.
1250 — қызметкерлерге есеп беруге берілген сомаға.
1040 — банк шотына өткізілген түсімдерге, депозитке салынған жалақыға және басқа да түсімдерге.

Ақшалай қаражат қозғалысын ішкі бақылау

Ішкі бақылау жүйесінің мақсаты — активтерді қорғау, субъектінің қаржылық саясатына сәйкестікті қамтамасыз ету және бухгалтерлік есептегі мәліметтердің сенімділігін арттыру. Ақшалай қаражатты жасыру, алып шығу немесе айырбастау оңай болғандықтан, ұрлық тәуекелі есеп жүйесіне қолжетімділік пен күзет шараларына тікелей байланысты.

Бақылаудың негізгі функциялары

Ақшалай қаражатты жеке сақтау және жеке есепке алу.
Қолма-қол есеп айырысумен байланысты операциялардың толық есепке алынуы.
Кассада тек қажетті қалдықты сақтау.
Қалдықты мезгіл-мезгіл тексеру және есептеу.
Ақшалай қаражатты физикалық бақылау (құлып, сейф, қолжетімділік шектеуі және т.б.).

Қосымша бақылау рәсімдері

Түсімді бақылау

Түсімнің толық кірістелуін қадағалау

Шығындарды бақылау

Шығыс құжаттарының дұрыстығын тексеру

Есепшоттағы қаражатты бақылау

Банк қозғалысын тұрақты салыстыру

Кассалық қалдықты салыстыру

Касса кітабы мен нақты қалдықты сәйкестендіру

Есептік (валюталық) шоттарды салыстыру

Валюта қозғалысы мен бағамдық айырмашылықтарды бақылау

Түгендеу (инвентаризация)

Кассадағы ақша қаражаттары мен қатаң есептегі бланктер нақты бар-жоғын анықтау үшін түгенделеді: қолма-қол ақша толық саналып, қатаң есептегі құжаттар парақтап есептеледі. Қорытындысы жеке актімен рәсімделеді және бухгалтерлік есеп деректерімен салыстырылады.

Өткізу тәртібі

Түгендеу әдетте кенеттен жүргізіледі.
Кассир мен бас бухгалтер қатысады.
Түгендеу басталғанға дейін касса (бірнеше касса болса) мөрленіп жабылады.

Құжаттық рәсімдеу

Кассир түгендеу сәтінде кассалық есеп жасап, касса кітабы бойынша қалдық шығарады.
Кассирден «кірістелмеген/шығысталмаған сома жоқ» деген мазмұнда қолхат алынады.
Актіде кассирдің түсініктемесі және басшының шешімі (резолюция) көрсетіледі.

Кассадағы шетел валютасындағы ақша қаражаттарының есебі (1020)

Шетел валютасымен есеп айырысу жүргізілген жағдайда субъект 1020 — «Кассадағы шетел валютасындағы ақша қаражаттары» шотын қолданады. Валюта кассасындағы есеп ұлттық валюта кассасына ұқсас, бірақ бір маңызды айырмашылығы бар: кіріс және шығыс касса ордерлерінде, сондай-ақ касса кітабында сома шетел валютасында да, теңгеге қайта есептелген түрінде де көрсетіледі.

Валюта түскен кезде

1020 шоты дебеттеледі, ал төмендегі шоттар кредиттеледі:

1050 — валюта шотынан валюта түскенде.
2110 — кассаға алынған валюта түсімінің сомасына.
6250 — теңге бағамы құлдырағанда туындайтын бағамдық айырмашылықтарға.
1250 — есеп беретін тұлғалардың кассаға өткізген валюталық сомаларына.

Валюта берілген кезде

1020 шоты кредиттеледі, ал төмендегі шоттар дебеттеледі:

1250 — есеп беруге берілген шетел валютасының сомасына.
1050 — валюта шотына өткізілген валюта сомасына.
7430 — теңге бағамы көтерілгенде туындайтын бағамдық айырмашылықтарға.

Ұйымдастыру ерекшеліктері

Валюта кассасы үшін жеке касса кітабы ашылады.
Операциялар көлемі үлкен болған жағдайда жеке машинограммалар және өзге регистрлер жүргізілуі мүмкін.

Ескерту: бастапқы мәтінде «Ануар» ЖШС-нің наурыз айындағы шаруашылық қозғалысы туралы қорытынды сөйлем бар, алайда толық айлық деректер келтірілмеген. Жоғарыда 01.03.2006 күні бойынша үлгі операциялар берілді.