Президентті бүкілхалықтық сайлау
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының (ТМД) құрылуы
1991 жылғы 8 желтоқсанда РСФСР, Украина және Белорусь басшылары Минск қаласында кездесті. Бұл жиын тарихқа Беловеж келісімі ретінде енді.
Негізгі талқыланған мәселелер
- 1922 жылғы КСРО-ны құру туралы келісімшартты жою.
- Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын (ТМД) құру.
Кездесуде осы мәселелер бойынша құжаттарға қол қойылды. Алайда бұл жиынға Қазақстан Президенті Н.Ә. Назарбаев, сондай-ақ басқа да Орта Азия республикаларының басшылары шақырылмады.
Ашхабадтағы басқосу
1991 жылғы 13 желтоқсанда Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Түрікменстан және Тәжікстан басшылары Ашхабадта бас қосты. Орта Азия мемлекеттерінің жетекшілері Минск (Беловеж) шешімін қолдайтындықтарын білдірді.
Алматы декларациясы және 11 республиканың келісімі
1991 жылғы 20 желтоқсанда Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Түрікменстан, РСФСР, Украина, Белорусь, Армения және Молдова Алматыда бас қосты. Грузия бұл кездесуге бақылаушы ретінде ғана қатысты.
1991 жылғы 21 желтоқсанда аталған 11 республиканың басшылары КСРО-ның ыдырауы және ТМД-ны құру туралы келісімге қол қойды.
Ядролық қару мәселесі: бірлескен жауапкершілік
Алматы кездесуі кезінде ең маңызды келіссөздердің бірі ядролық қаруға қатысты бірлескен шаралар жөнінде болды. Қолында ядролық қаруы бар мемлекет ретінде Белорусь, Қазақстан, Ресей Федерациясы және Украина басшылары тиісті құжатқа қол қойды.
Келісім бойынша қатысушылар ядролық саясатты бірлесе әзірлеуге және Достастыққа кіретін республикалардың ұжымдық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге тиіс болды.
Президентті бүкілхалықтық сайлау
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі 1991 жылғы 16 қазандағы қаулысымен 1991 жылғы 1 желтоқсанда президент сайлауын өткізу туралы шешім қабылдады. Осыған сәйкес Президент сайлауы туралы заң қабылданды.
Сайлау қорытындысы
- Н.Ә. Назарбаев Қазақстан Президенті болып сайланды.
- Е.М. Асанбаев вице-президент болды.
10 желтоқсанда Президенттің қызметіне кірісу рәсімі өтіп, ант берілді.
Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялау
Кеңестік жүйенің ықпалынан шыққан республикалар «кеңестік», «социалистік» атаулардан бас тарта бастады. 1991 жылғы 10 желтоқсанда Республика Жоғарғы Кеңесінің сессиясында Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы Қазақстан Республикасы болып өзгертілді.
КСРО-ның ыдырау үдерісін жеделдеткен 1991 жылғы тамыз бүлігі қазан айына қарай көптеген республикалардың тәуелсіздігін жариялауына ықпал етті.
Тәуелсіздік туралы заң
1991 жылғы 16 желтоқсанда Республика Жоғарғы Кеңесінің жетінші сессиясында «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» заң қабылданды. Осы күні Қазақстан өз тәуелсіздігін жариялады.
Осылайша, 1991 жылғы 16 желтоқсан — Қазақстанның тәуелсіздік алған күні.
Заңда айқындалған негізгі қағидалар
- Қазақстан тәуелсіз, демократиялық, құқықтық мемлекет ретінде айқындалды.
- Өз аумағында мемлекеттік билікті толық жүзеге асырып, ішкі және сыртқы саясатты дербес жүргізеді.
- Барлық мемлекеттермен және халықаралық құқық қағидалары негізінде қарым-қатынас орнатады.
- Қазақстан Республикасының шекаралары біртұтас әрі бөлінбейді; оған қол сұғуға болмайды.
- Мемлекет басшысы және атқарушы биліктің жетекшісі — Президент.
Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялау — ел тарихындағы аса ірі, тағдыршешті оқиғалардың бірі.