Қазақша рефераттар

Инновация ойларының іздеу тәсілдері

Инициация: инновацияны бастау логикасы

Инициация — инновация мақсатын таңдаудан, оны орнықты түрде орындаудан, жаңа идеяларды іздеуден, сондай-ақ идеяны техникалық-экономикалық тұрғыдан негіздеу және оны іске асыру әрекеттерінен тұратын қызмет.

Жаңа өнімді негіздеудің негізгі қадамдары

  • Инновациялық идеяның мақсатын нақты анықтау.
  • Негізгі, ең өзекті идеяны іздеу (шығармашылық әдісті талап ететін еңбек үдерісі).
  • Идеялардың техникалық-экономикалық негіздемесін (ТЭН) дайындау.

ТЭН-ге экономика тұрғысынан мақсатқа сай, өмір салтына қажет және заттық түрге — жаңа өнімге — айналуға техникалық мүмкіндігі дәлелденген идеялар енгізіледі.

Техникалық-экономикалық негіздеменің (ТЭН) құрылымы

ТЭН инновациялық идеяның өміршеңдігін дәлелдеп, оны нарыққа шығару логикасын көрсетеді. Төмендегі блоктар әдетте міндетті түрде қамтылады:

1) Идеяны негіздеу

Барлық ұсынылған идеялардың ішінен таңдалған бір ғана идеяны бір белгімен немесе белгілер жүйесімен дәлелді түрде негіздеу.

2) Қажеттілікті дәлелдеу

Қойылған мақсатқа жету үшін дәл осы инновация түрінің қажеттілігін көрсету.

3) Нарықтық жарамдылық

Идеяның нарықта сатуға жарамдылығын және оны заттық түрге айналдыру мүмкіндігін анықтау.

4) Нарықтағы орнын таңдау

Инновацияның нақты шығу орнын (позициясын) зерттеп, ең тиімді нұсқасын таңдау.

5) Шығындарды есептеу

Инновацияны өндіру және іске асыруға кететін шығындарды есептеу.

6) Құндылықты бағалау

Инновацияның өндірістік құндылығын және оны орындау (енгізу) құндылығын есептеу.

Инновациялық идеяларды іздеу тәсілдері

Идеяны табу — жүйесіз шабыт қана емес, нақты әдістерге сүйенетін ізденіс. Төменде тәжірибеде кең қолданылатын тәсілдер берілген.

1) Сынақ пен қателер әдісі

Ең арзан, бірақ нәтижелілігі төмен әдіс. Мағынасы — ұсынылған идеялар ішінен сәтсіздерін біртіндеп алып тастау.

Кемшілігі

Дұрыс идеяны іздеудің нақты ережесі болмайды және субъективті өлшемдер жиі қолданылады.

2) Бақылау сұрақтары әдісі

«Сынақ пен қателер» тәсілінің жетілдірілген түрі. Негізі — шығармашылық үдерісті психологиялық тұрғыда белсендендіріп, шешімге сұрақ қою арқылы жақындау.

Кемшілігі

Тізімге әлсіз немесе маңызы төмен сұрақтар түсіп кетуі мүмкін.

3) «Мидың шабуылы» (Brainstorming)

Проблемаға ұжыммен «шабуыл» жасап, ұсынылған идеялардың ішінен ең сәттісін таңдау тәсілі (Алекс Осборн, 1955).

Қатысушылар

  • Идея генераторлары
  • Эксперттер

4) Морфологиялық талдау

Барлық ықтимал шешімдерді жүйелі түрде зерттеуге мүмкіндік береді. Бұл тәсіл іздеу әдістерін бір жүйеге біріктіріп, инновация функцияларының ықтимал түрлерін есептеп, жіктейді (Ф. Цвики, 1942).

Кезеңдері

  1. 1. Проблеманы қалыптастыру.
  2. 2. Мақсат қою.
  3. 3. Тексерілетін өнімдер/операциялардың сипаттамаларының тізімін құру.
  4. 4. Әр сипаттама бойынша мүмкін шешім түрлерінің тізімін жасау.
  5. 5. Шешімдерді «морфологиялық жәшік» кестесіне енгізу.

5) Фокальды объектілер әдісі

Кездейсоқ таңдалған объектілердің белгілері мен жетілдірілетін объект белгілерін қиылыстыруға негізделеді. Әдіс «тасымалдау фокусына» ұқсас логикамен жұмыс істейді (Чарльз Войминг, 1926–1950).

Құрылымы

  • Фокальды объектіні таңдау.
  • Сөздіктен, каталогтан немесе кітаптан кемінде үш кездейсоқ объектіні таңдау.
  • Кездейсоқ объектілер белгілерінің тізімін жасау.
  • Белгілерді еркін ассоциациялар арқылы үйлестіру және дамыту.
  • Алынған идеяларды бағалап, пайдалы шешімдерді сұрыптау.

6) Синектика

Арнайы дайындалған мамандар (инженерлер, кеңесшілер, эксперттер) тобының ұқсастық пен ассоциацияларды пайдалана отырып, проблемаға кешенді түрде «шабуыл» жасау тәсілі (Уильям Гордон, 1950).

Кезеңдері

  • Проблемамен танысу.
  • Проблеманы нақты анықтау.
  • Шешім табу.

Қолданылатын ұқсастық түрлері

  • Тура ұқсастық: жаңа өнім/операция ұқсас өнімдермен немесе операциялармен салыстырылады.
  • Жеке ұқсастық: маман тұтынушының сезімін, тәжірибесін елестетіп, жаңа өнім бейнесіне үлгі жасайды.
  • Символдық ұқсастық: ЭЕМ, математикалық символдар, кестелер, графиктер арқылы модельдеу.

Экономикалық тиімділік: нәтиже қалай көрінеді?

Қолданылған әдістердің нақты нәтижесі инновациялық үдерістің соңында — жаңартпаның экономикалық тиімділігін бағалау кезінде көрінеді.

Негізгі өлшем

Тиімділікті күтілетін әлеуметтік-экономикалық нәтиженің көлемі арқылы қарастыруға болады. Бұл ұлттық байлықты техникалық деңгейдің өсуі есебінен арттыруға, қоғамдық өнімді ұлғайтуға мүмкіндік береді.

Экономикалық тұрақтылық

Инновацияның ұйым/сала деңгейіндегі орнықтылығын күшейтеді.

Өндірістің үздіксіздігі

Үдерістердің тоқтаусыз жүруіне ықпал етеді.

Жұмыспен қамту

Тұрғындардың жұмыспен қамтылуына әсер етеді.

Техникалық тиімділік

Өнім/операция деңгейінде нәтижелілікті арттырады.