Туберкулез қоздырғышының антигендеріне телімді моноклоналды антиденелерді түзетін гибридті жасушалар штамдарын алу
Кіріспе
Адам туберкулезі — аса маңызды медициналық-әлеуметтік проблема. Дүниежүзі халқының шамамен үштен бірі туберкулез қоздырғышын жұқтырған деп есептеледі. Жыл сайын әлемде туберкулездің 9 миллионға жуық жаңа жағдайы тіркеліп, 2 миллионға жуық адам қайтыс болады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) туберкулезді адамзат үшін ғаламдық қатер деп жариялап, бұл проблеманы шешу үшін барлық елдердің үкіметтерін шұғыл шаралар қабылдауға шақырды.
Қазақстан туберкулез бойынша эпидемиологиялық жағдайы қолайсыз елдердің қатарына жатады. Қазіргі кезде республика туберкулезбен сырқаттанушылық және өлім-жітім деңгейі бойынша ТМД елдері арасында жоғары орын алады. Соңғы онжылдықта туберкулезбен сырқаттанушылық жалпы ел бойынша 2,8 есе артты. Жыл сайын Қазақстанда 20–25 мың адам туберкулезбен ауырып, 3 мыңнан астам адам қайтыс болады.
Негізгі мәселе
Мультирезистентті (дәріге төзімді) созылмалы туберкулезді анықтау, диагностикалау және емдеу — ең өзекті бағыттардың бірі.
Диагностикалық база
Бактериоскопиялық және дақылдық диагностика әлі де «алтын стандарт» болып саналады.
Шешім бағыты
Жаңа тест-жүйелерін әзірлеу және иммунологиялық әдістердің сезімталдығын арттыру.
Тақырыптың өзектілігі
Туберкулездің белсенді жағдайын сипаттайтын негізгі эпидемиологиялық көрсеткіштердің бірі — науқастан бактерия бөлінуі. Дифференциалды-диагностикалық мақсатта ерекше маңыздысы — себінді материалынан Mycobacterium tuberculosis микобактериясын бөліп алу және олардың дәрілерге төзімділігін анықтау.
Үйлестірілген халықаралық стандарт ретінде көбіне Левенштейн–Йенсен қоректік ортасы қолданылады. Алайда стандартты қоректік орталарды ғана қолдану белсенді туберкулез қабынуының барлық жағдайында микобактерияны дақылдық әдіспен анықтауға мүмкіндік бермейді.
Сонымен қатар иммунологиялық зерттеулерді унификациялау, қолданудың жекелендірілуі, әдістің телімділігі мен сезімталдығы тұрғысынан сынама-жүйелерінің сапасы мен тиімділігін арттыруда шешілмеген мәселелер бар. Сондықтан қолданыстағы әдістерді тұрақты түрде жетілдіру және жаңа тест-жүйелерін әзірлеу қажеттілігі сақталады.
Ұсынылатын тәсіл
Бұл мәселені шешудің тиімді жолдарының бірі — моноклоналды антиденелерді (МКА) қолдануға негізделген тәсіл. МКА гибридомды технология арқылы алынады және жоғары талғамдылығымен, қойылымның қарапайымдылығымен, сезімталдығымен және өндірістік тұрақтылығымен ерекшеленеді.
Әдеби шолу
Шетелдік және отандық зерттеулер деректеріне сәйкес, туберкулездің бактериоскопиялық және дақылдық диагностикасы қазіргі уақытқа дейін негізгі «алтын стандарт» ретінде сақталып отыр. Дегенмен, диагностика сапасын арттыру мақсатында дәстүрлі әдістердің сезімталдығын жоғарылату және микробиологиялық тәжірибеде бұрын қолданылмаған жаңа тәсілдерді енгізу бағыты күшейіп келеді.
Иммунологиялық әдістердің тиімділігі көбіне қолданылатын антигендер мен антиденелердің сапасына, сондай-ақ сынама-жүйелерінің стандартталуына тәуелді. Осы тұрғыдан алғанда, моноклоналды антиденелер негізіндегі тәсілдер диагностиканың дәлдігін арттыруға мүмкіндік береді.
Неге дақылдық әдіс маңызды?
- Микобактерияны бөліп алуға мүмкіндік береді.
- Дәріге төзімділікті анықтау үшін негізгі дерек көзі.
- Дифференциалды диагностикада шешуші рөл атқарады.
Қандай шектеулер бар?
- Стандартты қоректік орта барлық жағдайларда жеткілікті тиімді болмауы мүмкін.
- Иммунологиялық сынама-жүйелерінің унификациясы мен телімділігі бойынша мәселелер сақталған.
- Жаңа жоғары сезімтал тест-жүйелеріне тұрақты сұраныс бар.
1.1 Зерттеу материалдары мен әдістері
Зерттеу жұмысы туберкулез қоздырғышының антигендерін бөліп алу, олардың иммундық-химиялық сипаттамаларын анықтау және осы антигендерге телімді моноклоналды антиденелерді гибридомды технология арқылы алу бағыттарын қамтиды.
1.1.1 Зерттеу материалдары мен әдістері (нақтылау)
Негізгі әдістемелік өзек — антигендерді алу және оларды танитын МКА өндіретін гибридті жасушалар штамдарын іріктеу. Алынған антиденелердің қасиеттері әрі қарай иммуноферменттік форматтарда қолдануға бейімделеді.
Зерттеу нәтижелері
2.1 Зерттеу нәтижелері
Нәтижелер туберкулез қоздырғышынан алынған антигендерді сипаттауға, сол антигендерге телімді МКА өндіретін гибридома штамдарын алуға және моноклоналды антиденелердің диагностикалық форматтарда қолданылу мүмкіндігін бағалауға бағытталды.
2.1.1 Туберкулез антигендерін алу және олардың сипаттамасы
Микобактерия қоздырғыштарынан липополисахаридті және ақуызды антигендер бөлініп алынып, олардың иммундық-химиялық және антигендік қасиеттері зерттелді.
2.2.2 Гибридті жасушалар штамдарын алу
Mycobacterium tuberculosis ультрадыбыстық дезинтеграты және липополисахаридті антигендеріне телімді моноклоналды антиденелерді өндіретін гибридті жасушалар штамдары алынды.
2.2.3 Адам туберкулезін серологиялық балауда МКА қолдану: ИФТ және ИФР
Моноклоналды антиденелерді қолдана отырып, адам туберкулезін серологиялық балауға арналған ИФТ және ИФР форматтарын қою мүмкіндігі қарастырылды. Әсіресе ИФТ-ның «бәсекелі» қойылымы қосымша диагностикалық тәсіл ретінде бағаланды.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері
Жұмыстың басты мақсаты
Mycobacterium tuberculosis-ке телімді моноклоналды антиденелер түзетін гибридті жасушалар штамдарын алу және оларды адам туберкулезін балау әдістерін жетілдіруде қолдану.
Осы мақсатқа жету үшін қойылған міндеттер
- Микобактерия қоздырғыштарынан липополисахаридті және ақуызды антигендерді бөліп алып, олардың иммундық-химиялық және антигендік қасиеттерін зерттеу.
- Туберкулез қоздырғышының антигендеріне телімді моноклоналды антиденелер түзетін гибридті жасушалар штамдарын алу.
- Алынған моноклоналды антиденелердің иммундық-химиялық қасиеттеріне сипаттама беру.
- Моноклоналды антиденелер негізінде ИФТ-ның «бәсекелі» қойылымын қосымша әдіс ретінде қолдану арқылы адам туберкулезін балауды жетілдіру.
Ғылыми жаңалығы
Алғаш рет Mycobacterium tuberculosis-тің ақуызды антигеніне қарсы молекулалық салмағы 20,8 кДа болатын моноклоналды антиденелерді өндіретін Mus musculus гибридті жасушалар өсіндісінің штамы алынды.
Адам қан сарысуындағы M. tuberculosis-ке телімді антиденелерді ИФТ-ның «бәсекелі» қойылымында скринингтеу үшін 1D7 гибридомасының моноклоналды антиденелерін қолдану мүмкіндігі көрсетілді.
Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің зияткерлік меншік құқықтары жөніндегі комитетінің «Ұлттық зияткерлік меншік институтынан» өнертабысқа №22178 инновациялық патент алынды.
Қорғауға шығарылған негізгі қағидалар
Антигендерді алу
M. tuberculosis-тің ақуызды және липополисахаридті антигендерін бөліп алу тәсілдері.
Гибридома сипаттамасы
BALB/c тышқандарын M. tuberculosis штамының ультрадыбыстық дезинтегратымен иммундеу, көкбауыр иммунды лимфоциттерін x63–Ag8.5.5.3 миелома жасушаларымен будандастыру арқылы алынған гибридома штамының өндіретін МКА қасиеттері.
Диагностикалық тиімділік
Моноклоналды антиденелер негізінде адам туберкулезін балауға арналған ИФТ-ның «бәсекелі» әдісінің тиімділігі.
Қорытынды
Туберкулездің жоғары әлеуметтік маңыздылығы және дәріге төзімді түрлерінің таралуы диагностиканы үздіксіз жетілдіру қажеттігін күшейтеді. Моноклоналды антиденелерге негізделген тәсілдер антигендерге жоғары телімділік пен сезімталдық беріп, ИФТ сияқты иммунологиялық форматтардың диагностикалық әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді.
Түйін
- Антигендерді бөліп алу және сипаттау — МКА негізіндегі диагностикумдар үшін негізгі база.
- Гибридомды технология жоғары телімді МКА алуға мүмкіндік береді.
- «Бәсекелі» ИФТ қосымша серологиялық әдіс ретінде перспективалы.
Пайдаланған әдебиеттер
Бастапқы мәтінде әдебиеттер тізімі толық берілмегендіктен, бұл бөлім сілтемелерді рәсімдеу үшін орын ретінде ұсынылды. Нөмірленген дереккөздер ([1], [2], [3]) мәтін ішінде көрсетілген.
Ескерту
Егер әдебиеттердің толық библиографиялық деректерін ұсынсаңыз, бұл бөлімді ГОСТ/APA/Vancouver талаптарына сай етіп біріздендіріп беремін.