Меншікті капитал мен жарғылық капиталдың есебі
Кәсіпорын капиталының қозғалысы және аудиттің бақылау бағыттары
Кәсіпорын капиталының қозғалысын бақылау үшін аудиторға, ең алдымен, ірі қаржылық операциялардың мәнін және оларға қойылатын шектеулерді білу маңызды. Бұл құжаттардың көлемі әдетте аса үлкен болмайды, көп жағдайда стандартталмаған, әрі көбіне басшылық тарапынан бақылау мен бекітуді талап етеді. Сондықтан мұндай операцияларды есепке алу барысында қосарланған бақылаудың немесе қателерді анықтаудың тым кең жүйесін құру әрдайым қажет бола бермейді.
Капитал қозғалысына қатысты операциялар әдетте алдымен қаржы талдаушылары тарапынан талданады және басшылық бақылауынан өтеді. Одан кейін олар акционерлер жиналысында немесе директорлар кеңесінде қаралып, бекітіледі.
Ақпарат көздері
Капиталдың жағдайы туралы деректер ресми хабарландыруларда, директорлар кеңесі отырыстарының хаттамаларында, сондай-ақ бағалы қағаздарды сатып алу-сату кезінде рәсімделетін құжаттарда көрініс табады.
Аудитордың міндеті
Басшылықтың пайымдауларын бағалау үшін аудиторда шаруашылық операциялардың заңдылығын тексеруге мүмкіндік беретін жеткілікті ақпарат болуы тиіс.
Сәйкестікке тексерудің негізгі бағыттары
- Жарғылық капитал туралы мәліметтерді құрылтай құжаттарымен және Жарғымен салыстыру, көрсеткіштердің дұрыстығына көз жеткізу.
- Мүмкін болған жағдайда барлық өзгерістерді хаттамалармен және жалпы жиналыс шешімдерімен салыстыру.
- Хабарланған борыштар бойынша деректерді әлі енгізілмеген сомалармен салыстырып, төленбеу себептерін талдау.
- Акционерлер тізіліміндегі сомалардың баланста көрсетілген сомаларға сәйкестігін тексеру.
- Акционер-әкімшілік мүшелерінің тізілімін зерттеп, бастапқы және соңғы сальдоларды акцияларды сатып алу операцияларының нәтижелерімен салыстыру.
- Ұйымның есеп саясатына сәйкес резервтік капиталдың есептелуі мен пайдаланылуының дұрыстығын бақылау.
- Клиенттен шығарылған және айналымдағы акциялар саны туралы жазбаша растау алу.
- Акционерлер тізілімін қарап, ірі үлес иелерін айқындау.
Құқықтық аспект
Аудиторлар заңгер болмаса да, заңсыз операция белгілерін анықтауға және қажет болған жағдайда заң мамандарын тарта отырып, тереңдетілген зерттеу жүргізуге міндетті. Егер тексеру барысында нормативтік-құқықтық актілер талаптарынан ауытқулар анықталса, аудитор нақты объектіге қатысты қосымша аудиттік процедуралар қолданады.
1. Капитал туралы түсінік және оның түрлері
Кәсіпорындарда капитал әртүрлі ұйымдық-құқықтық нысандарға байланысты қалыптасады. Жарғылық капиталдың мөлшері ұйымның Жарғысында және құрылтай құжаттарында белгіленіп, тиісті атқарушы органдарда тіркелуі тиіс. Оның мөлшері тек құрылтай құжаттарына өзгерістер енгізіліп, олар заңды түрде рәсімделгеннен кейін ғана өзгертіледі.
Жарғылық капитал кімдерде болады?
- Толық серіктестік
- Сенім серіктестігі
- Жауапкершілігі шектеулі серіктестік
- Қосымша жауапкершілігі бар серіктестік
- Жабық және ашық акционерлік қоғам
Акционерлік қоғам ерекшелігі
Жарғылық капиталдың мөлшері, шығарылған акциялардың түрлері (жай және артықшылықты), олардың саны және бір акцияның атаулы құны жалпы жиналыста бекітіледі. Сонымен бірге ұйым Жарғысы уәкілетті мемлекеттік органдарда (мысалы, Әділет органдарында) тіркелуі қажет.
Акция иесі өз акцияларын қоғамға немесе үшінші тұлғаларға сатуға ұсынуға құқылы.
Өндірістік кооператив
Өндірістік кооперативтерде капитал мүшелердің мүлік жарналары (үлестері) есебінен қалыптасады. Бұл үлестердің тәртібі мен мөлшері құрылтай құжаттарында бекітіледі.
2. Капитал және оның аудиті
Капитал аудитінің негізгі мақсаты — капиталға қатысты шаруашылық операциялардың есепте дұрыс көрсетілуін, құжаттық негіздемесінің жеткіліктілігін және заң талаптарына сәйкестігін бағалау. Бұл бағытта аудитор бухгалтерлік тіркелімдерді, шоттар корреспонденциясын және басқарушылық бекіту рәсімдерін талдайды.
Аудит барысында ескерілетін жайттар
- Есеп мәліметтерінің құрылтай құжаттарымен сәйкестігі
- Хаттамалар мен шешімдердің бар болуы және дұрыс рәсімделуі
- Резервтік капиталды қалыптастыру мен пайдалану тәртібі
- Акцияларды шығару және айналыста ұстау бойынша растайтын ақпарат
3. Меншікті капиталдың бухгалтерлік есебінде орындалатын тексерістер
Бұл бөлімде меншікті капиталға қатысты операцияларды бухгалтерлік есепте көрсету дұрыстығын тексеру және аудит процедураларын есеп жүйесімен байланыстыру көзделеді. Нәтижесінде аудитор есеп саясаты талаптарының орындалуын, тіркелімдердегі жазбалардың қисындылығын және капитал баптарының қаржылық есептілікте дұрыс ұсынылуын бағалайды.
Қорытынды
Кәсіпорын капиталына аудит жүргізу — құрылтай құжаттары, басқарушылық шешімдер, акционерлер тізілімі және есеп саясаты талаптары арасындағы сәйкестікті жүйелі түрде растауға бағытталған жұмыс. Мұндай тексеру капитал операцияларының заңдылығын, дұрыстығын және ашып көрсетілу деңгейін бағалауға мүмкіндік береді.
Қолданылған әдебиеттер
Бұл бөлім бастапқы мәтінде нақты дереккөздермен толықтырылмаған. Қажет болса, қолданылған нормативтік-құқықтық актілерді, оқулықтарды, әдістемелік нұсқаулықтарды және ғылыми мақалаларды тізім ретінде енгізуге болады.
Жұмыстың құрылымы
Курстық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен және қорытындыдан тұрады. Бірінші бөлімде меншікті капиталдың мәні, түрлері, құрылымы және есептегі қозғалысы қарастырылады. Екінші бөлімде меншікті капиталға қатысты шаруашылық операциялардың бухгалтерлік тіркелімдер мен шоттарда дұрыс көрсетілуі талданады. Үшінші бөлімде аудит рәсімдері мен бухгалтерлік есеп операцияларының өзара байланысы жүйеленеді.