Ұсыныс икемділігі
Кіріспе
Экономикалық әдебиетте нарық категориясына қатысты көптеген анықтама мен түсіндіру бар. Қазіргі заманғы көзқарасты келесі тұжырыммен жинақтауға болады: нарық — баға механизмі негізгі теңгеруші фактор ретінде әрекет етіп, өндіріс аясы мен тұтыну аясының өзара ықпалдасуын қамтамасыз ететін қоғамдық өндірісті ұйымдастыру формасы.
Нарықтық экономика ұғымы нарық ұғымына қарағанда кеңірек. Бұл жүйеде ресурстарды басқару және оларды пайдалануды бақылау нарық механизмі арқылы жүзеге асырылады.
Нарық механизмі нені шешеді?
Нарық механизмі — сатушы мен сатып алушының бәсекелестік ортадағы өзара әрекеті. Ол сұраным мен ұсынымға сүйене отырып, экономикадағы үш негізгі сұраққа жауап береді.
- Не өндіру керек?
- Қалай өндіру керек?
- Кім үшін өндіру керек?
Бұл үдерістегі жетекші ынталандырушы мақсат — пайда.
Айырбас пен нарық ұғымдары синоним емес екенін атап өткен жөн. Айырбас — еңбектің қоғамдық бөлінісі мен маманданудың бар екенін білдіреді, ал нарық — игіліктерді айырбас арқылы үлестірудің нақты механизмі.
Ресурстарға жеке меншік — нарықтық айырбастың негізі әрі оның міндетті шарты.
Тепе-теңдік идеясы
Нарықтық механизмнің өзегінде жалпы тепе-теңдік туралы түсінік жатыр. Бұл идея А. Смит еңбектерінен бастау алады.
Жалпы тепе-теңдік теориясы
Теория нарықтық шаруашылықта әр адам мен әр кәсіпорынның жеке шешімдері арқылы экономиканың тепе-теңдікке қалай келетінін түсіндіреді.
Сұраным мен ұсыным — нарықтық экономиканың ең маңызды элементтері. Нарық өндіруші мен тұтынушы арасындағы байланыстың ерекше формасын қалыптастырады.
Нарықтың негізгі функциялары
Нарық бірнеше міндет атқарады: үлестіру, делдалдық, ақпараттық, сауықтыру және реттеу. Солардың ішінде үлестіру функциясы негізгі деп есептеледі, өйткені экономикалық игіліктерді бөлу көбіне нарық механизмі арқылы жүзеге асады.
Тәжірибе көрсеткендей, экономикалық тұрғыдан алғанда мұндай үлестіру жиі ең тиімді нәтиже береді.
Сонымен бірге, нарық механизмі көптеген мәселелерді, әсіресе әлеуметтік әділдік мәселелерін толық шешіп бере алмайды. Сондықтан оны белгілі бір деңгейде түзету қажеттілігі туындайды.
Жоғарыда айтылғандардың барлығы микроэкономиканың зерттеу пәніне жатады. Келесі қадам — нарық тепе-теңдігі моделін тікелей қарастыру.
Қысқаша түйін
- Нарық
- Баға арқылы өндіріс пен тұтынуды теңгеретін ұйымдастыру формасы.
- Нарық механизмі
- Бәсеке мен сұраным-ұсыным негізінде негізгі таңдауларды қалыптастырады.
- Сұраным мен ұсыным
- Нарықтық экономиканың тірек элементтері.
- Шектеу
- Әлеуметтік әділдік мәселелерінде түзету құралдары қажет болуы мүмкін.