Қазақша рефераттар

Өндірістік бухгалтерия бойынша шығындар есебін ұйымдастыру

Өндірістік есеп және өндірісті басқару

Өндірістік есеп — өнімнің өзіндік құнын бағалау үшін өндіріс шығындары туралы мәліметтерді жинақтайтын, әрі сол деректер негізінде бақылау, талдау және жоспарлау жүргізуге мүмкіндік беретін басқарушылық құрал. Сондықтан өндірістік есептегі қателік жоспарлау мен талдаудың да қате болуына әкеліп, басқарушылық шешімдердің сапасын төмендетуі мүмкін. Осы себепті басқару есебі жүйесін ұйымдастырғанда ең алдымен өндірістік есептің дұрыстығы мен толықтығына басымдық берілуі тиіс.

Өндірістік есептің мәні және негізгі міндеттері

Өндірістік есептің негізгі мақсаты — өндіріске жұмсалған шығындардың сомасын және өнім бірлігінің өзіндік құнын дәл анықтау. Сонымен қатар заманауи өндірістік есеп:

  • өндірістік шығындар мен табысты бақылауды күшейтеді;
  • рентабельділікті арттыру резервтерін анықтауға көмектеседі;
  • басқару шешімдерін қабылдау үшін сенімді ақпараттық база қалыптастырады.

Өндірістік есептің негізгі бөлімдері

  1. 1

    Шығындар мен табыс түрлері бойынша есеп

    Есептік кезең ішінде өндіріс процесінде қандай шығындар топтары пайда болғанын және олар өнімді/қызметті сату барысында қалай өтелгенін көрсетеді.

  2. 2

    Жауапкершілік орталықтары бойынша есеп

    Цехтар мен бөлімшелер арасында шығындар мен табыстарды дәл бөлуге, нәтижені әділ бағалауға мүмкіндік береді.

  3. 3

    Өнім (қызмет) бірлігі бойынша есеп

    Әр өнім немесе қызмет бірлігін өндіруге қатысты барлық шығындарды бөлек жинақтап, нақты өзіндік құн мен рентабельділікті есептеуге жағдай жасайды.

Шығындар есебін өндіріс түрлері бойынша ұйымдастыру

Өндірістік есеп шығындар есебін өндіріс түрлері бойынша ұйымдастыруды көздейді. Тәжірибеде бұл бағыттар жиі бөлінеді:

  • негізгі өндірістік шығындар (есеп саясатына сай таңдалған тәсіл бойынша);
  • көмекші өндіріс шығындары;
  • өндіріске қызмет көрсету шығындары (жүкқұжат, жабдықты ұстау және пайдалану);
  • жалпы және әкімшілік (басқару) шығыстары;
  • сату бойынша шығыстар.

Таңдалған калькуляциялау тәсіліне сай өндірістік есеп жауапкершілік орталықтары және шығындардың пайда болу орындары бойынша деректерді жинап, өнімнің (жұмыстың) өзіндік құнын есептейді.

Көмекші өндірістер және қызмет көрсетуші бөлімшелер есебі

Көмекші өндірістер негізгі өндіріске қызмет көрсетеді. Оларға, мысалы, сумен жабдықтау, жылумен жабдықтау, жөндеу шеберханалары, жүк көлігі қызметі жатады. Көмекші өндірістер бойынша есеп, әдетте, мыналарды қамтиды:

Көмекші өндіріс есебінің құрамы

  • шығынды жұмсаушылар және жұмысты/қызметті тұтынушылар бойынша есеп;
  • шығындардың пайда болу орындары бойынша есеп;
  • жұмыс пен қызмет түрлері бойынша есеп.

Осы деректердің негізінде орындалған жұмыс пен көрсетілген қызметтің өзіндік құны есептеледі, кейін шығындар тұтынушылар арасында бөлінеді. Соның нәтижесінде, мысалы, 1 м³ су немесе 1 м³ будың өзіндік құнын анықтауға болады.

Өндіріске қызмет көрсету шығындары (жүкқұжат шығындары)

Өндіріске қызмет көрсету мен оны басқаруды ұйымдастыру барысында жүкқұжат шығындары туындайды. Бұл санатқа машиналар мен құрал-жабдықтарды ұстау және пайдалануға жұмсалған шығындар да кіреді. Есеп жұмыс түрлері, қызметті пайдаланушылар және шығындардың пайда болған орындары бойынша жүргізіледі. Нәтижесінде орындалған жұмыс пен механизмдер қызметінің өзіндік құны есептеліп, шығындар әділ үлестіріледі.

Басқару шығыстарының есебі

  • жауапкершілік орталықтары бойынша жалпы және әкімшілік шығыстарды есепке алу;
  • шығыстарды жұмсаушылар бойынша есеп жүргізу.

Бұл бағыттар негізгі өндірістегі жалпы шаруашылықтық шығыстардың үлесін анықтауға және өнімсіз шығындарды бақылауға мүмкіндік береді.

Өндірістік есептің мақсаттары: үнемдеу, бақылау, резерв табу

Өндірістік есепті тиімді ұйымдастырудың түпкі мақсаты — алдыңғы қатарлы тәсілдер арқылы шығындарды үнемдеу және соның есебінен өнімнің өзіндік құнын төмендету. Практикалық мақсаттар мыналарға жинақталады:

Фирма деңгейіндегі негізгі мақсаттар

  • нақты кезеңдегі өнім өндірудің натуралдық және ақшалай шығындарын анықтау;
  • технологиялық өзгерістер бойынша өзіндік құнды есептеу және дайын өнімнің толық өзіндік құнын шығару;
  • нақты шығындарды нормативтік және жоспарлы шығындармен салыстырып, ауытқулардың себептері мен пайда болған орнын анықтау;
  • шығындар есебінің шынайылығын (объект, орын, тәсіл кесіндісінде) қамтамасыз ету;
  • пайдаланылмаған өндірістік резервтерді анықтау және іске қосу;
  • өнімсіз шығындарды қысқарту, әсіресе көмекші өндірістерде тәртіпті күшейту.

Нәтиже: басқарушылық шешімдер үшін сенімді база

Өндірістік есеп дұрыс ұйымдастырылса, өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнын төмендетуге, демек фирманың табысын арттыруға болады. Ең маңыздысы — ол менеджерді талдау мен бақылау үшін қажет ақпаратпен уақтылы қамтамасыз етеді.

Өндірістік және қаржылық бухгалтерияның өзара байланысы

Нарықтық қатынастар жағдайында өндірістік бухгалтерияны қаржылық бухгалтериядан бөлек қарастыру орынды. Бәсекеге қабілеттілікті сақтау үшін шығындарды тұрақты басқару қажет, ал бұл — өзіндік құнның негізсіз өсуіне жол бермейтін негізгі шарттардың бірі.

Шығындар есебін жетілдірудің бағыттары

Өндірістік бухгалтерияда шығындар есебін жетілдіру көбіне есепті ұйымдастырудың жаңа тәсілдерін таңдаудан басталады. Соның ішінде:

  • жауапкершілік орталықтары бойынша шығындар есебі;
  • шығындарды пайда болған орны бойынша есепке алу;
  • шығындар орталықтарында жұмыс түрлері бойынша аналитиканы күшейту.

Бұл тәсілдер шығындарды бақылау және басқару үшін қажет ақпаратты нақтылап береді, сондай-ақ басқару есебінің негізгі объектісі саналатын жауапкершілік орталықтары бойынша есепті жүйелейді.

Цех–аусым–бригада деңгейінде жоспарлау және бақылау

Халықаралық тәжірибе шығындар есебін өнім және аусым бойынша егжей-тегжейлі жүргізудің маңызын көрсетеді. Бұл есептің айқындығын арттырып, цехтар, бригадалар және ауысымдар кесіндісінде:

  • нақты шығындардың уақтылы әрі шынайы қалыптасуын;
  • үнемдеуге әр бөлімшенің қосқан үлесін анықтауды;
  • сметалар мен бизнес-жоспарлардың орындалуын бақылауды;
  • жұмыссыз бос тұруды және өнімсіз шығындарды қысқартуды

қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бұл — цехтық өзіндік құнды төмендетудің нақты резервтері.

Есеп шоттары және деректер ағыны (ҚЕХС шоттар жоспары)

Өндірістік бухгалтерия есепке алынатын шығындар мен шығыстардың бастапқы құжаттарын қаржылық бухгалтериядан алады. Сол құжаттар негізінде цех ішіндегі аналитикалық есеп карточкалары ашылып, деректер транзиттік шоттарда топтастырылады.

Өндіріс шығындары шоттары

ҚЕХС шоттар жоспары бойынша өндірістік есеп 8000 бөлім шоттарында жинақталады (мысалы: 8110, 8210, 8310, 8410), ал негізгі өндірістің транзиттік шоттары ретінде 8111–8114 секілді шоттар қолданылуы мүмкін.

Басқару және өзге шығыстар шоттары

Фирма деңгейіндегі шығыстар, әдетте, 1000–7000 бөлімдер аясында есепке алынады; кейбір шығыстар 7000 бөлімшенің ішкі топтары арқылы (7100, 7200, 7300, 7400, 7500, 7600, 7700) нақтыланады.

Қалдықтарды шегеру және қайтарылатын қалдықтарды кіріске алу

Өнімнің өзіндік құнының шынайылығын сақтау үшін шығындар сомасынан қалдықтар сомасын шегеру тәжірибесі өндірістік бухгалтерияда жүргізіледі. Қайтарылатын қалдықтарға жүкқұжат рәсімделіп, қайта өңдеуге жіберіледі. Қалдықтарды кіріске алуда келесі корреспонденция қолданылуы мүмкін:

Дт 1350 — Өзге қорлар
Кт 8110 — Негізгі өндіріс (немесе 8310 — Көмекші өндірістер, 8410 — Жүкқұжат шығыстары, 8418/8048 — Өндірістегі жарамсыз өнім)

Осы жазбалар негізінде цехтың айлық шығындар сомасынан қалдықтар шегеріліп, содан кейін өнімнің нақты өзіндік құны есептеледі.

Өндірістік есеп — өзіндік құнды басқарудың өзегі

Қазіргі жағдайда шығындар жүйесі өнімнің өзіндік құнын басқару талаптарына сәйкес болуы тиіс. Өндірістік есептің міндеті — басқаруға алынатын өндірістік қызметтің өткен, қазіргі және болашақ нәтижелерін ескере отырып, өндірістік шығындардың есебін жүргізу.

Неліктен калькуляция мен шығындар есебі ажырамас?

Калькуляция жасау үшін өнім өндірудің барлық сатысында шығындар есебін жүргізу қажет. Ал калькуляцияның мақсаты анықталмаса, шығындар есебін жүргізудің де басқарушылық әсері әлсірейді. Осы тұрғыда өзіндік құн — өнім өндіру кезінде пайдаланылған ресурстардың ақшалай бағасының жиынтық мөлшері.

Қорытынды: бақылау күшейсе, тиімділік артады

Өндірістік есеп шығындарды ашық көрсетіп, өнімсіз шығындарды қысқартуға, жоспардың орындалуын бақылауға және резервтерді табуға мүмкіндік береді. Нарық жағдайында өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құны — цехты, бригаданы, аусымды және тұтас фирманы басқарудың негізгі көрсеткіштерінің бірі.