Қазақша рефераттар

Қазақстан Республикасының метрологиялық қызметтiң дамытуының перспективалары туралы қазақша реферат

Реферат

Қазақстан Республикасындағы метрологиялық қызметті дамытудың перспективалары

Өлшем жүйелерін қолдануда өлшенетін шама туралы мәліметтің сәйкестік дәрежесін білу — принципті маңызды. Әрбір өлшем жүйесі үшін осы мақсатта нақты метрологиялық мінездемелер (МХ) белгіленіп, нормаланады.

Негізгі ұғымдар

Метрологиялық мінездемелер (МХ)

Өлшеу құралы қасиеттерін сипаттайтын көрсеткіштер жиынтығы. Олар өлшеу нәтижесіне және нәтижедегі қателіктің деңгейіне әсер ететін факторларды анықтайды.

Нақты (нормаланған) МХ

Эксперимент арқылы анықталып, нормативтік-техникалық құжаттарда бекітілетін мәндер. Бұл мәндер құралдың жұмысын стандартталған түрде бағалауға мүмкіндік береді.

МХ не үшін қажет?

Метрологиялық мінездемелер өлшеу нәтижелерінің сапасын басқаруға және өлшеу құралдарын дұрыс таңдауға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, МХ төмендегілерді қамтамасыз етеді:

  • Нәтижені бағалау

    Нақты қолдану шарттарында өлшеу нәтижесін және құрал қателігінің ықпалын негізді бағалау.

  • Арналардың МХ-ын бағалау

    Өлшеу жүйесіндегі жеке арналардың мінездемелерін айқындау және оларды бақылау.

  • Жүйені ұтымды таңдау

    Белгілі қолдану шарттарында қажетті сапаны қамтамасыз ететін өлшеу жүйесін негізді түрде таңдау.

  • Теңестіру және салыстыру

    Қолдану шарттарын ескере отырып, әртүрлі өлшеу жүйелерін өзара теңестіру және үйлестіру.

МХ нормалау қағидалары

Өлшеу құралдарының мінездемелерін таңдау және нормалау кезінде бірқатар қағиданы ұстану қажет. Төмендегі талаптар өлшеудің сенімділігі мен нәтижелердің қайталанғыштығын қамтамасыз етеді.

1) МХ пен қателік арасындағы бірмәнді байланыс

Барлық міндеттерді шешудің негізгі шарты — нормаланған МХ пен аспап қателіктері арасындағы бірмәнді байланыстың болуы. Бұл байланыс аспап қателіктерін сипаттайтын математикалық үлгімен дәлелденіп, құжатпен бекітілуі тиіс. Сондай-ақ МХ номенклатурасы мен оларды өрнектеу әдістері тәжірибеге сай болуы қажет: артық күрделілікке жол бермей, нақты қасиеттерді толық қамтып, тексеруге мүмкіндік беруі керек.

2) Бірыңғай теориялық алғышарттар

МХ нормалау бірыңғай теориялық негіздерге сүйенуі тиіс. Себебі өлшеу процестерінде әртүрлі қағидаға негізделген өлшеу жүйелері бірге қолданылуы мүмкін, ал олардың нәтижелері өзара салыстырмалы болуы қажет.

3) Әмбебаптық және бақылаудың қарапайымдылығы

Нормаланатын МХ практикалық тұрғыда кез келген өлшеу міндеттерін шешуге жеткілікті болуы керек және сонымен қатар осы мінездемелерге сәйкестікті бақылау (тексеру) мүмкіндігін барынша жеңілдететін түрде берілуі тиіс.

4) Қателік құрамдастарын статистикалық біріктіру

МХ жиынтығы аспаптық өлшеу қателігінің құрамдастарын статистикалық тұрғыдан біріктіруге мүмкіндік беруі тиіс. Бұл талап өлшеу нәтижелерінің сенімді интерпретациясын және қателікті дұрыс бағалауды қамтамасыз етеді.

Жанама және бірлестірілген өлшеулердің мәні

Көп жағдайда өлшенетін шама тікелей емес, басқа шамалармен байланысқан тәуелділіктер арқылы анықталады. Мұндайда нәтиже өлшенетін шама мен оған сабақтас шамалардың белгілі тәуелділігі негізінде есептеледі. Кей жағдайларда бұл тәуелділік қатал математикалық түрде берілмейді, бірақ оның бар екені тәжірибе арқылы белгілі болады.

Мысал: термопараның ЭҚК-і және температура

Термопараның электр қозғаушы күші (ЭҚК) температураға тәуелді екені белгілі. Алайда бір материал жұбы үшін де тәуелділік дәл бірдей бола бермейді: қорытпа құрамындағы азғантай ауытқулар және өңдеу технологиялары нәтижеге ықпал етеді. Сондықтан тәуелділікті бірлестірілген өлшеулер әдісімен анықтау ғана емес, сонымен бірге оның тұрақтылығы мен қайта өндірілуін сыртқы әсерлерді ескере отырып зерттеу маңызды.

Жанама өлшеудің бірінші түрі

Белгілі формула компоненттерін тікелей өлшеу арқылы өлшенетін шаманың мәнін табу. Яғни нәтиже өлшенген кіріс шамаларынан есептеу жолымен алынады.

Жанама өлшеудің екінші түрі

Табиғаты жағынан өзге шаманы өлшеу арқылы, бірақ оған қатысты орнықты тәуелділік негізінде өлшенетін шаманы анықтау. Мұндай тәсіл тәжірибеде жиі кездеседі және тәуелділіктің дәлдігі мен тұрақтылығын бағалауды талап етеді.

Қазақстандағы метрологиялық қызметтің дамуы

Қазақстан Республикасында метрологиялық қызмет өзекті бағыттардың бірі болып қала береді және дамуын жалғастыруда. Дегенмен, бірқатар кезеңдерде көптеген зауыттардың тоқтауы және өндіріс көлемінің қысқаруы салдарынан метрологиялық қызметтің рөлі әлсіреді.

Қазіргі уақытта метрологиялық ережелерді бұзғаны үшін жауапкершілік енгізілген, ал өлшеулердің дұрыстығын қамтамасыз ету өндірістің сапасы мен қауіпсіздігі үшін шешуші мәнге ие.

Негізгі тұжырым

Метрология — отандық өндірісті іске қосу, өнім сапасын арттыру және экономиканың тұрақты дамуы үшін стратегиялық маңызы бар сала.