Жүрек туралы қазақша реферат
Жүрек: жалпы сипаттама
Жүрек — іші қуыс бұлшықетті мүше. Ересек адамның жүрегінің салмағы шамамен 250–300 г. Ол кеуде қуысында, сол жаққа таман орналасады.
Жүректі дәнекер ұлпадан түзілген жүрек қабы — үлпершек (перикард) қаптайды. Перикардтың ішкі беті жүректі ылғалдандыратын және жиырылу кезінде үйкелісті азайтатын сұйықтық бөледі.
Жүрек қабаттары
- Эпикард — сыртқы жұқа қабат.
- Миокард — ортаңғы қалың бұлшықетті қабат.
- Эндокард — жүрек камераларының ішін астарлайтын жұқа қабат.
Миокард және бұлшықет талшықтарының орналасуы
Жүрек бұлшықеті — миокард — жүрекшелер мен қарыншалардың негізгі бұлшықет қабаты. Жүрекше миокарды беткей және терең қабаттардан тұрады: беткей қабат екі жүрекшені сыртынан тұтас қаптайды, ал терең қабат әр жүрекшеде жеке орналасады.
Қарыншалардың миокардында айқынырақ байқалатын бірнеше бұлшықет қабаттары бар: сыртқы және ішкі қабаттарда талшықтар көбіне қиғаш бағытта орналасады, ал ортаңғы қабаттарда жүрек ет жасушалары иіріле орналасып, беріктік пен күшті жиырылуды қамтамасыз етеді.
Маңызды айырмашылық
Сол жақ қарыншаның миокарды әдетте оң жақ қарыншадан 2–3 есе қалың. Бұл сол қарыншадан бүкіл денеге қан тарататын қолқа басталатындықтан және жүктеменің жоғары болуымен түсіндіріледі.
Жүректің камералары және қақпақшалар
Жүрек құрылысы оның қызметіне сай: ол тұтас перде арқылы оң және сол бөлімдерге бөлінеді. Әр бөлім екі камерадан тұрады: жоғарғысы — жүрекше, төменгісі — қарынша. Осылайша, адам жүрегі — төрт камералы мүше.
Жүрекшелердің қабырғасы қарыншаға қарағанда жұқалау, себебі олардың негізгі қызметі — қанды қарыншаларға өткізу. Ал қарыншалар қанды тамырларға айдап, анағұрлым көп жұмыс атқарады.
Жақтаулы қақпақшалар (атриовентрикулярлық)
- Оң жүрекше мен оң қарынша арасында — үш жақтаулы қақпақша.
- Сол жүрекше мен сол қарынша арасында — қос жақтаулы (митралды) қақпақша.
Бұл қақпақшалар сіңір талшықтары арқылы жүрек қабырғасындағы емізік тәрізді бұлшықеттерге бекінеді. Жүрекше жиырылғанда қақпақшалар ашылып, қан қарыншаға өтеді; қарынша жиырылғанда қақпақшалар жабылып, қанды кері ағудан сақтайды.
Жарты ай тәрізді қақпақшалар
Қарыншалар мен олардан басталатын артериялық қантамырлардың арасында үш жарты ай тәрізді қақпақша орналасады. Олар қантамырлар жағына қарай ашылып, қанның қайтадан қарыншаға кері құйылуына жол бермейді.
Негізгі қағида: қақпақшалар қанның бір бағытта ағуын қамтамасыз етеді: жүрекшеден қарыншаға, одан әрі артерияларға.
Жүректің орналасуы және сыртқы белгілері
Адамның жүрегі кеуде қуысында орналасады: оның шамамен үштен екі бөлігі сол жақта, ал үштен бір бөлігі оң жақта жатады. Сирек жағдайда жүректің орналасуының ауытқулары кездесуі мүмкін.
Жүректің пішіні конусқа ұқсайды: жалпақтау келген бөлігі — негізі, ал сүйір бөлігі — ұшы. Жүрек ұшы сол жақтағы 5-жұп қабырғаның шеміршекті шетіне жуық келеді.
Жүректің сыртында жүрекшелер мен қарыншалардың арасын бөліп тұратын көлденең сайшалар байқалады: жүрекшелер негізіне жақын, ал қарыншалар ұшына жақын орналасады. Жүрекшелердің сыртында қосымша құлақшалары болады.
Қанайналым жүйесіндегі қызметі
Жүрек — адам мен жануарлардың қанайналым жүйесінің орталық органы. Ол қанды артериялар арқылы таратып, оның веналар арқылы қайта оралуын қамтамасыз етеді.
Оң және сол бөлімдердің рөлі
Оң жақ бөлім арқылы, негізінен, вена қаны өтеді (сондықтан оны веноздық бөлім деп атайды), ал сол жақ бөлім арқылы артерия қаны өтеді (артериялық бөлім).
Жануарлар әлеміндегі жүрек құрылысының ерекшеліктері
Омыртқасыздардың кейбірінде (буылтық құрттарда, моллюскілерде, буынаяқтыларда) жүрек арқа жағында орналасып, құрылысы қарапайымдау болады: бір қарынша және бірнеше жүрекшелер кездеседі.
Омыртқалылардағы камера санының өзгеруі
- Дөңгелекауыздылар мен балықтар: екі камералы (бір жүрекше, бір қарынша), қанайналымы бір шеңберлі, жүрек арқылы вена қаны өтеді.
- Қосмекенділер: үш камералы (екі жүрекше, бір қарынша), өкпелік (кіші) қанайналым шеңбері қалыптасады.
- Бауырымен жорғалаушылар: көбіне үш камералы; қарынша жартылай пердемен бөлінгендіктен, қан толық араласпайды.
- Қолтырауындар: толық төрт камералы.
- Құстар мен сүтқоректілер: төрт камералы; оң және сол бөлімдердің қан ағыны толық ажыраған.
Ұрықтық даму кезіндегі ерекшелік
Сүтқоректілер ұрығының дамуында оң және сол жүрекшенің арасында уақытша байланыс болады: сопақша тесік арқылы қан өтеді. Бала дүниеге келгеннен кейін бұл саңылау әдетте жабылып қалады.